Khách hàng: Kính thưa Luật sư Minh Khuê, thú dữ hiện nay được quy định ở đâu? Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do thú dữ gây ra được thể hiện như thế nào?

cảm ơn!

Cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đến chúng tôi, câu hỏi của bạn chúng tôi trả lời với những tiêu chí sau:

 

1. Khái niệm thú dữ

Mặc dù thú dữ cũng là động vật nói chung, nhưng trong nội dung phần này, chúng ta không đi vào phân tích thực trạng pháp luật cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại do thú dữ gây ra, mà chỉ tập trung làm rõ những đặc trưng của thú dữ so với các loài động vật khác - cơ sở để có thể xếp thú dữ vào một trong các loại nguồn nguy hiểm cao độ. Ngoài ra, cũng chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa trách nhiệm bồi thường thiệt hại do thú dữ gây ra với súc vật gây ra.

“Thú dữ” là một cụm từ được nhắc đến trong Bộ luật Dân sự tại Điều 623 như một trong những loại nguồn nguy hiểm cao độ. Tuy nhiên, cũng như những nội dung đã trình bày khi đưa ra khái niệm động vật, “thú dữ” không được định nghĩa một cách rõ ràng về mặt pháp lý, mà nó chỉ là một trong những khái niệm về mặt sinh học, một thuật ngữ về mặt ngôn ngữ.

Đến thời điểm hiện nay, không có nhiều người nghiên cứu cụ thể về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do thú dữ gây ra. Hầu hết các nghiên cứu (nếu có) chỉ tập trung vào nghiên cứu quy định chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, mà trong đó thú dữ cũng chỉ được đề cập đến như một loại nguồn nguy hiểm cao độ. Do đó, hầu như chưa có một công trình khoa học về pháp lý nào đưa ra khái niệm cụ thể về thú dữ.

Theo Từ điển tiếng Việt, thú dữ được hiểu là “các loại thú hay ăn thịt thú khác, đôi khi ăn cả người như: Hùm, beo, chó sói,...”.

Trong giáo trình Luật Dân sự (tập 2) của Trường Đại học Luật Hà Nội, (2014), Giáo trình Luật Dân sự Việt Nam (tập 2), Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, tr.334, khải niệm thú dữ được hiểu như sau: “Thú dữ là động vật bậc cao, có lông mao, có tuyến vú, nôi con bằng sữa, lớn, rất dữ, có thể làm hại người (trích trong Từ điển tiếng Việt của Nxb. Đà Nằng).

Ví dụ: hổ, báo, sư tử, gấu....

Ngoài ra, thú dữ cũng được hiểu là “thú lớn, rất dữ” hay “loài thú lớn, rất dữ như hể, báo,..có thể làm hại con người”.

Như vậy, khái niệm thú dữ được đề cập đến rất nhiều tài liệu khác nhau (bao gồm cả những tài liệu dưới dạng sách và những tài liệu trực tuyến). Có thể nhận thấy một điểm chung về thú dữ trong các khái niệm này đó là các khái niệm đều hướng tới khẳng định thú dữ là loài động vật mà con người chưa thể “thuần dưỡng”. Tức là con người chưa thể làm cho chúng mất đi hoặc giảm đi tính hung dữ.

Trên thực tế, con người vẫn nuôi dưỡng các loài thú dữ này và sử dụng vào những mục đích nhất định. Ví dụ nuôi gấu để lấy mật, nuôi hổ và sử tử để huấn luyện làm xiếc,...

Tuy nhiên, đó không phải là hoạt động thuần dưỡng thú dữ mà đó chỉ là con người đã sử dụng các công cụ nhằm “chế ngự tạm thời” bản tính hung dữ của chúng, và chỉ cần một sơ ý nhỏ, những loài thú dữ này có thể gây thiệt hại cho chính bản thân người nuôi dưỡng cũng như các chủ thể khác. Từ những phân tích này, khái niệm thú dữ có thể được hiểu như sau:

“Thú dữ là một trong những loài động vật ăn thịt, rất lớn, chưa được con người thuần hỏa, hoạt động mang tỉnh bản năng cao, có thể gây thiệt hại cho con người và các loài động vật khác”.

 

2. Cơ sở pháp lý thú dữ

Như đã phân tích, thú dữ là một trong những loài động vật ăn thịt, rất lớn, chưa được con người thuần hỏa, hoạt động mang tỉnh bản năng cao, có thể gây thiệt hại cho con người và các loài động vật khác

Trong Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về thú dữ đều được xếp vào nhóm các loại nguồn nguy hiểm cao độ.

Cụ thể thú dữ được quy định như sau:

"Điều 601. Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

1. Nguồn nguy hiểm cao độ bao gồm phương tiện giao thông vận tải cơ giới, hệ thống tải điện, nhà máy công nghiệp đang hoạt động, vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, thú dữ và các nguồn nguy hiểm cao độ khác do pháp luật quy định.

Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải vận hành, sử dụng, bảo quản, trông giữ, vận chuyển nguồn nguy hiểm cao độ theo đúng quy định của pháp luật.

2. Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

3. Chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ trường hợp sau đây:

a) Thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại;

b) Thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

4. Trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì người đang chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ trái pháp luật phải bồi thường thiệt hại.

Khi chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ có lỗi trong việc để nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại."

Như vậy, thú dữ được coi là một trong những nguồn nguy hiểm cao độ theo quy định của pháp luật dân sự hiện hành.

 

3. Thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại do thú dữ gây ra

Mặc dù là một trong các loài động vật có khả năng gây thiệt hại cho con người, nhưng theo quy định pháp luật Việt Nam, thú dữ được xác định là một trong các loại nguồn nguy hiểm cao độ.

"Điều 601. Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra

1. Nguồn nguy hiểm cao độ bao gồm phương tiện giao thông vận tải cơ giới, hệ thống tải điện, nhà máy công nghiệp đang hoạt động, vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, thú dữ và các nguồn nguy hiểm cao độ khác do pháp luật quy định.

Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải vận hành, sử dụng, bảo quản, trông giữ, vận chuyển nguồn nguy hiểm cao độ theo đúng quy định của pháp luật.

2. Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

3. Chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ trường hợp sau đây:

a) Thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại;

b) Thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

4. Trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì người đang chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ trái pháp luật phải bồi thường thiệt hại.

Khi chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ có lỗi trong việc để nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại."

Theo đó, khi thú dữ gây thiệt hại, việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường, căn cứ loại trừ trách nhiệm bồi thường và các vấn đề pháp lý khác sẽ dựa trên cơ sở quy định về bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra.

Do đó, trong nội dung này không phân tích lại các quy định có liên quan. Kết quả của những phân tích, đánh giá quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra cũng được sử dụng với trường hợp thú dữ gây thiệt hại.

 

4. Vụ việc thứ nhất về bồi thường thiệt hại do thú dữ gây ra

Trên thực tế có một số vụ việc liên quan đến thú dữ gây thiệt hại. Nhưng qua nghiên cứu hoạt động xét xử của tòa án, hiện nay chưa tìm thấy một bản án nào giải quyết tranh chấp về bồi thường thiệt hại do thú dữ gây ra.

Dưới đây là vụ việc được chúng tôi sưu tầm ở các tài liệu liên quan, theo http://vnexpress.net/tm-tuc/thoi-su/ho-song-chuong-can-chet-nhan-vien- 2144333.html có vụ việc như sau:

“Chiều 10/9/2009, ba nhân viên vườn thú Khu du lịch Đại Nam, thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương đang trồng cây xanh cho sân chơi trong chuồng hổ trắng thì bất ngờ một con hổ vàng từ chuồng kế bên nhảy qua bờ tường vách ngăn cao khoảng 3 mét được lắp xung điện. Con hổ lao vào tấn công nhóm nhân viên trước sự chứng kiến của nhiều người đang làm việc phía bên ngoài. Một nam nhân viên nhanh trí nhảy xuống hồ nước bảo vệ và lặn trốn bên dưới. Hai nhân viên khác là anh Nguyễn Thanh Giàu (21 tuổi) bị hổ vồ vào vùng cổ và đầu gây thủng sọ, tổn thương não, anh phải trải qua 2 ca phẫu thuật để chữa những vết thương; công nhân còn lại là ông Nguyễn Công Danh (47 tuổi) bị hổ cắn chết tại chỗ.

Liên quan đến vấn đề bồi thường thiệt hại, trong vụ việc này, các bên đã tự thỏa thuận nên không yêu cầu tòa án giải quyết.

 

5. Vụ việc liên quan bồi thường thiệt hại do thú dữ gây ra

Theo http://thanhnien.vn/thoi-su/nu-du-khach-bi-ho-nuoi-can-dut-lia-canh-tay- 605309.html có vụ việc sau:

“Sáng 23/8/2015, chị Lê Thị Yến (21 tuổi, ngụ huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế) cùng gia đình chồng đến tham quan tại Khu du lịch sinh thái Trại Bò (xã Diễn Lâm, H.Diễn Châu, Nghệ An - nơi đang nuôi nhốt hàng chục loài động vật quý hiếm). Khoảng 10 giờ 30 phút cùng ngày, do không có người hướng dẫn nên chị Yen đi lạc vào khu vực cấm, chỉ dành riêng cho nhân viên chăm sóc hổ. Chị Yến đang níu tay vòng song sắt để xem bầy hổ thì bất ngờ một con hổ trắng lao đến vồ cánh tay trái của chị, ngoạm vào sát nách. Ngay sau đó, chị Yến được nhân viên của khu du lịch đưa đi cấp cứu nhưng do cánh tay đã bị hổ vồ nát nên không thể nối lại được. Đại diện Khu du lịch sinh thái Trại Bò cho biết đây là tai nạn hy hữu ngoài ý muốn và đã thỏa thuận bồi thường cho chị Yến 150 triệu đồng. Gia đình chị Yến đồng ý với mức bồi thường và sẽ không khởi kiện."

=> Kết luận: Như vậy trên cơ sở những vụ việc được trích dẫn ở trên, có thể thấy rằng các vụ việc liên quan đến thú dữ gây thiệt hại vẫn xảy ra trên thực tế. Thiệt hại thú dữ gây ra bao gồm cả thiệt hại về tài sản, sức khỏe, cũng như tính mạng.

Tuy nhiên, không phải vụ việc nào, vấn đề bồi thường thiệt hại cũng được đặt ra. Đối với các vụ việc thú dữ gây thiệt hại khi đang được nuôi nhốt và thuộc sở hữu của một chủ thể nhất định thì vấn đề bồi thường sẽ được đặt ra khi thú dữ gây thiệt hại. Tuy nhiên, các bên thường thỏa thuận cụ thể về mức bồi thường thiệt hại, trong đó bên có trách nhiệm bồi thường thường được ra mức bồi thường lớn hơn so với quy định pháp luật, nên bên bị thiệt hại thường dễ chấp nhận mà không khởi kiện.

Trân trọng!