1. Khái quát chung

Vai trò của VKSND về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự được thể hiện trong đời sống xã hội chịu sự chi phối của nhiều yếu tố chính trị - xã hội, pháp luật, cơ cấu tổ chức của Viện kiểm sát, quyền lực trong giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhân tố con người, cơ sở vật chất và chất lượng hoạt động kiểm sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự. Hoạt động giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự là hình thức thực hiện quyền lực nhà nước nên hoạt động này trước hết chịu sự chi phối đường lối, chủ trương và chính sách của Đảng cộng sản Việt Nam, nhất là quan niệm và nhận thức của Đảng về vai trò của Viện kiểm sát về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự. Trên cơ sở đường lối chính trị của Đảng, pháp luật quy định chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, trình tự, thủ tục để Viện kiểm sát thực hiện hoạt động của mình.

2. Khái niệm vai trò của Viện kiểm sát nhân dân về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự

Thuật ngữ “vai trò”. Vai trò có nghĩa là “tác dụng, chức năng của ai hoặc cái gì trong sự hoạt động, sự phát triển chung của một tập thể, một tổ chức”. Từ khái niệm “vai trò” nêu trên có thể đưa ra khái niệm vai trò của Viện kiểm sát nhân dân: là những giá trị và tác dụng mà Viện kiểm sát nhân dân mang lại cho xã hội từ phương diện hoạt động cơ bản của mình.

Theo Hiến pháp năm 2013, Viện kiểm sát nhân dân có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp; Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Theo đó, pháp luật tố tụng hình sự quy định vai trò rất quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan có thẩm quyền tham gia tất cả các giai đoạn tố tụng từ khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

Về khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự thì Viện kiểm sát nhân dân không những có nhiệm vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự thuộc thẩm quyền mà còn có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của các chủ thể có thẩm quyền khác. Theo đó, vai trò Viện kiểm sát nhân dân về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự thể hiện ở kết quả thực hiện chức năng, nhiệm vụ trong cả hai phương diện: (1) những khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự thuộc thẩm quyền giải quyết; (2) những khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự thuộc trách nhiệm kiểm sát việc giải quyết của các chủ thể có thẩm quyền khác. Tuy vậy, mục đích trong trực tiếp giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền và trong kiểm sát việc tuân theo pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo của thể có thẩm quyền khác đều nhằm bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.

Như vậy, từ việc phân tích các khái niệm có liên quan và phân tích nghĩa của thuật ngữ “vai trò” có thể đưa ra khái niệm vai trò của VKSND về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự Việt Nam là. Như vậy, từ việc phân tích các khái niệm có liên quan và phân tích nghĩa của thuật ngữ “vai trò” có thể đưa ra khái niệm vai trò của VKSND về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự Việt Nam là:

Những biểu hiện về kết quả, giá trị, tác dụng mà Viện kiểm sát nhân dân mang lại cho xã hội thông qua hoạt động trực tiếp giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự và kiểm sát việc tuân theo pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong trong tố tụng hình sự của các chủ thể có thẩm quyền khác.Những biểu hiện về kết quả, giá trị, tác dụng mà Viện kiểm sát nhân dân mang lại cho xã hội thông qua hoạt động trực tiếp giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự và kiểm sát việc tuân theo pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong trong tố tụng hình sự của các chủ thể có thẩm quyền khác.

Do vậy, chất lượng giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự khó đảm bảo nếu các quy định của pháp luật chưa hoàn thiện và chưa đầy đủ. Viện kiểm sát vừa là chủ thể trực tiếp giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự thuộc thẩm quyền, vừa là chủ thể duy nhất có quyền kiểm sát việc tuân theo pháp luật về hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của các chủ thể có thẩm quyền khác cho nên chính sách pháp luật chỉ được bảo đảm trong thực tiễn xã hội khi Viện kiểm sát các cấp, đội ngũ cán bộ tham mưu giải quyết, kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo có đủ năng lực nghiệp vụ và phẩm chất chính trị, phẩm chất đạo đức để thực hiện chức năng nhiệm vụ đúng pháp luật, khách quan, công bằng. Theo đó, các tiêu chí đánh giá vai trò của VKSND về giải quyết khiếu nại tố cáo được xác định theo các phương diện sau đây:

3. Quan điểm của Đảng, Nhà nước, nhận thức người dân về vai trò của VKSND giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS

Viện kiểm sát là cơ quan trong bộ máy nhà nước thực thi quyền lực nhà nước cho nên Viện kiểm sát giữ vai trò như thế nào về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự chịu sự ảnh hưởng mạnh mẽ bởi ý chí và mong muốn của Đảng, Nhà nước và nhân dân về mục đích và ý nghĩa của hoạt động kiểm sát và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Vai trò của VKSND về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự ra sao phụ thuộc quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước và nhận thức của nhân dân về mục tiêu cuối cùng của hoạt động kiểm sát và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tụng hình sự. Chính vì thế, việc đánh giá nhận thức của Đảng, Nhà nước và người dân trong lĩnh vực này, bao gồm:

- Mức độ thống nhất giữa chủ trương, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước về vai trò của VKSND đối với hoạt động kiểm sát và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự;

- Mức độ phù hợp trong thực tế về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước với chức năng, nhiệm vụ kiểm sát và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của VKSND;

- Mức độ bảo đảm quyền lực của VKSND trong quá trình Đảng lãnh đạo hoạt động giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự;

- Mức độ nhận thức của nhân dân về khiếu nại, tố cáo và ý nghĩa của hoạt động giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự;

- Mức độ tin tưởng của nhân dân vào sự công bằng và bảo đảm công lý được thực thi của hoạt động giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của VKSND.

4. Pháp luật ghi nhận vai trò của Viện kiểm sát nhân dân về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự

Viện kiểm sát nhân dân đóng vai trò như thế nào về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự phụ thuộc vào pháp luật ghi nhận vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong lĩnh vực này. Viện kiểm sát chỉ được xã hội thừa nhận có vai trò quan trọng về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự khi pháp luật ghi nhận đầy đủ, toàn diện và thống nhất vai trò của Viện kiểm sát trong lĩnh vực này. Chính vì vậy việc đánh giá pháp luật ghi nhận vai trò của Viện kiểm sát nhân dân về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự được dựa trên các tiêu chí sau:

- Mức độ đầy đủ và toàn diện của pháp luật ghi nhận chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát về giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự;

- Mức độ thống nhất của pháp luật trong việc bảo đảm quyền lực của Viện kiểm sát trong hoạt động giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự;

- Pháp luật bảo đảm Viện kiểm sát thực hiện hoạt động giải quyết và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự.

5. Hiệu quả hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát nhân dân

Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự được thể hiện ở hoạt động trực tiếp giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự thuộc thẩm quyền và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của các chủ thể có thẩm quyền khác. Viện kiểm sát có khẳng định được vai trò của mình trong lĩnh vực này hay không phụ thuộc vào: kết quả giải quyết có đúng pháp luật, bảo vệ được sự công bằng, phù hợp với lẽ phải hay không; kết quả hoạt động kiểm sát đã phát hiện ra vi phạm của các chủ thể có thẩm quyền giải quyết để kết luận, kiến nghị, kháng nghị, kịp thời yêu cầu khắc phục, sửa chữa hay chưa. Chính vì vậy, văn bản giải quyết khiếu nại, tố cáo của Viện kiểm sát phải đảm bảo chất lượng, đáp ứng các yêu cầu cả về hình thức và về nội dung giải quyết; về hình thức: phải giải quyết đúng thủ tục, giải quyết đúng thời hạn, giải quyết đúng đối tượng; về nội dung: phải giải quyết đúng thẩm quyền, giải quyết đúng nội dung, giải quyết đúng pháp luật, đạt chân lý khách quan. Văn bản kết luận, kiến nghị, kháng nghị, yêu cầu trong hoạt động kiểm sát của Viện kiểm sát phải kịp thời, đúng pháp luật, có hiệu lực, hiệu quả thi hành là tiêu chí cơ bản để đánh giá vai trò của Viện kiểm sát nhân dân về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự.

Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê