Tội cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 của Bộ luật Hình sự

So với Bộ luật Hình sự năm 1999 thì Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi năm 2017 đã có những thay đổi và bổ sung quan trọng đối với tội danh này. Một số tình tiết định khung tăng nặng mới đã được thêm vào, thể hiện sự phát triển của hệ thống pháp luật hình sự trong việc bảo vệ các đối tượng dễ bị tổn thương và ứng phó với các tình huống xã hội đặc biệt. Cụ thể, các tình tiết như "Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu hoặc người không có khả năng tự vệ" và "Lợi dụng thiên tai, dịch bệnh" đã được bổ sung vào Khoản 2 và Khoản 3 của Điều 170. Những thay đổi này không chỉ đơn thuần là cập nhật kỹ thuật lập pháp, mà còn thể hiện một xu hướng lập pháp tiến bộ, phản ánh sự nhạy cảm của nhà nước đối với các đối tượng dễ bị tổn thương và những hoàn cảnh đặc biệt trong xã hội. Việc bổ sung các tình tiết này cho thấy pháp luật hình sự đang ngày càng chi tiết hóa để bảo vệ các quan hệ xã hội một cách toàn diện hơn, đặc biệt trong bối cảnh các tình huống khẩn cấp (dịch bệnh, thiên tai) có thể bị tội phạm lợi dụng để thực hiện hành vi chiếm đoạt.

1. Các yếu tố cấu thành Tội cưỡng đoạt tài sản 

1.1. Mặt khách thể của tội phạm

Mặt khách thể của Tội cưỡng đoạt tài sản là sự xâm phạm kép đến quyền sở hữu tài sản và quyền nhân thân. Khách thể chính là quyền sở hữu tài sản, bao gồm quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản của chủ sở hữu. Tội phạm này chỉ hoàn thành khi người phạm tội có hành vi chiếm đoạt tài sản, làm cho chủ sở hữu mất đi quyền định đoạt đối với tài sản của mình. Khách thể thứ hai là quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người. Mặc dù việc xâm hại đến quan hệ nhân thân không phải là mục đích, nhưng hành vi đe dọa tinh thần là phương tiện không thể thiếu để người phạm tội đạt được mục đích chiếm đoạt.

1.2. Mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của Tội cưỡng đoạt tài sản được biểu hiện qua hai hành vi chính, được quy định tại Khoản 1 Điều 170 BLHS 2015: "đe dọa sẽ dùng vũ lực" hoặc "có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác" nhằm chiếm đoạt tài sản.   

Hành vi "đe dọa sẽ dùng vũ lực": Hành vi này được hiểu là việc người phạm tội đe dọa sẽ sử dụng sức mạnh vật chất để gây thiệt hại cho người bị hại trong tương lai, chứ không phải "ngay tức khắc" như trong Tội cướp tài sản. Mức độ của sự đe dọa này chưa đủ để làm tê liệt ý chí chống cự của nạn nhân, mà chỉ có khả năng khống chế ý chí của họ. Điều này có nghĩa là người bị hại vẫn có thời gian để suy nghĩ, cân nhắc và lựa chọn giữa việc chống cự, tìm cách đối phó hoặc chấp nhận giao tài sản. Hành vi đe dọa có thể được thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, từ trực tiếp (bằng lời nói, cử chỉ, hành động công khai) đến gián tiếp (thông qua điện thoại, tin nhắn, thư từ).   

Hành vi "có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần": "Thủ đoạn khác" là việc người phạm tội sử dụng các phương thức để gây áp lực lớn về mặt tinh thần đối với người bị hại, buộc họ phải giao tài sản. Các thủ đoạn này thường là việc lợi dụng những lỗi lầm, khuyết điểm hoặc bí mật của người bị hại để đe dọa sẽ làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự, nhân phẩm của họ. Ví dụ, đe dọa tố cáo bí mật đời tư, tung "clip nóng", hoặc tiết lộ những thông tin bất lợi cho công việc, kinh doanh của nạn nhân. Tương tự như hành vi đe dọa dùng vũ lực, các thủ đoạn này cũng chỉ nhằm khống chế ý chí của nạn nhân, chứ không làm họ mất hoàn toàn khả năng chống cự.   

Thời điểm hoàn thành tội phạm: Tội cưỡng đoạt tài sản là một tội có cấu thành hình thức. Điều này có nghĩa là tội phạm được coi là hoàn thành kể từ thời điểm người phạm tội đã thực hiện xong hành vi đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn uy hiếp tinh thần kèm theo yêu cầu giao tài sản, với mục đích chiếm đoạt. Hậu quả là người phạm tội có chiếm đoạt được tài sản hay chưa không phải là yếu tố bắt buộc để định tội. Một vấn đề thực tiễn gây nhiều tranh luận là việc định khung hình phạt nên dựa trên số tiền người phạm tội đã chiếm đoạt được hay dựa trên số tiền họ có ý định chiếm đoạt. Trong một vụ án thực tế, Lê Văn T đe dọa anh Đào Đình D để chiếm đoạt 50 triệu đồng, nhưng khi bị bắt, T mới chỉ chiếm đoạt được 30 triệu đồng. Có hai quan điểm về việc khởi tố: một quan điểm cho rằng phải dựa vào số tiền thực tế đã chiếm đoạt (Khoản 1), và quan điểm còn lại cho rằng phải dựa vào ý thức ban đầu của T là chiếm đoạt 50 triệu đồng (Khoản 2). Điều này cho thấy sự thiếu thống nhất trong cách hiểu và áp dụng luật, đặt ra yêu cầu phải có hướng dẫn rõ ràng từ các cơ quan tư pháp cấp cao.   

1.3. Mặt chủ thể của tội phạm

Chủ thể của Tội cưỡng đoạt tài sản là người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt đến độ tuổi theo quy định của pháp luật. Theo Điều 12 BLHS 2015, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, bao gồm cả các hành vi thuộc Khoản 1 Điều 170. Tuy nhiên, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi phạm tội thuộc các trường hợp rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, tương ứng với các Khoản 2, 3 và 4 của Điều 170.   

Sự phân biệt về độ tuổi này thể hiện một chính sách khoan hồng của Nhà nước đối với người chưa thành niên, nhưng vẫn đảm bảo tính răn đe đối với các hành vi đặc biệt nguy hiểm. Việc không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi khi phạm tội theo Khoản 1 là để tạo cơ hội giáo dục, tái hòa nhập cho họ. Ngược lại, các hành vi nghiêm trọng hơn với giá trị tài sản lớn hoặc lợi dụng hoàn cảnh đặc biệt vẫn phải bị xử lý hình sự để đảm bảo an toàn xã hội và tính nghiêm minh của pháp luật.   

1.4. Mặt chủ quan của tội phạm

Tội cưỡng đoạt tài sản được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp. Lỗi cố ý trực tiếp được xác định khi người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả có thể xảy ra và mong muốn hậu quả đó xảy ra.   

Dấu hiệu bắt buộc của mặt chủ quan là "mục đích chiếm đoạt tài sản". Mục đích này phải có trước hoặc đồng thời với hành vi đe dọa hoặc uy hiếp tinh thần người khác. Nếu không có mục đích chiếm đoạt tài sản, hành vi đe dọa hoặc uy hiếp tinh thần có thể cấu thành một tội danh khác, ví dụ như Tội làm nhục người khác hoặc Tội đe dọa giết người, nhưng không phải là Tội cưỡng đoạt tài sản.   

Vấn đề về "ý thức chiếm đoạt" đã được làm rõ trong tranh luận về vụ án Lê Văn T (như đã phân tích ở trên). Sự tồn tại của các quan điểm trái chiều về việc định khung hình phạt dựa trên giá trị tài sản mà bị cáo mong muốn chiếm đoạt hay giá trị tài sản thực tế chiếm đoạt được cho thấy một điểm mâu thuẫn trong áp dụng pháp luật. Mặc dù tội danh này có cấu thành hình thức, nhưng việc định khung lại thường phụ thuộc vào hậu quả vật chất. Điều này đặt ra yêu cầu phải có một nguyên tắc thống nhất để tránh sự thiếu công bằng trong xét xử.

2. Các khung hình phạt tội cưỡng đoạt tài sản

Điều 170 BLHS 2015 quy định các khung hình phạt chính và hình phạt bổ sung cho Tội cưỡng đoạt tài sản, tùy thuộc vào tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Để dễ hình dung, Luật Minh Khuê tổng hợp các khung hình phạt và tình tiết định khung của Điều 170 BLHS về tội công nhiên chiếm đoạt tài sản như sau:

Các tình tiết định khung tăng nặng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định mức hình phạt. Một số tình tiết, như "lợi dụng thiên tai, dịch bệnh" hay "phạm tội đối với người dưới 16 tuổi," là những điểm mới được bổ sung vào BLHS 2015, thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương và những hoàn cảnh đặc biệt.

2.1. Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Trong quá trình xác định hình phạt đối với hành vi cưỡng đoạt tài sản, việc cân nhắc các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ là rất quan trọng. Những tình tiết này ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ nghiêm trọng của hình phạt và phản ánh mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Dưới đây là các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được quy định rõ ràng và có ảnh hưởng sâu sắc đến việc xét xử:

- Tình tiết tăng nặng:

1. Hành vi cưỡng đoạt tài sản từ những đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, hoặc người khuyết tật được xem là tình tiết tăng nặng. Điều này xuất phát từ việc những đối tượng này có khả năng tự bảo vệ bản thân yếu hơn và dễ bị tổn thương hơn, do đó, hành vi phạm tội đối với họ cần phải được xử lý nghiêm khắc hơn.
2. Khi hành vi cưỡng đoạt tài sản liên quan đến số lượng tài sản lớn, mức độ nghiêm trọng của tội phạm tăng lên. Việc chiếm đoạt số lượng lớn không chỉ thể hiện sự quyết tâm và quy mô của hành vi phạm tội mà còn gây thiệt hại lớn hơn cho nạn nhân và xã hội.
3. Hành vi cưỡng đoạt tài sản được thực hiện bởi các tổ chức tội phạm hoặc cá nhân với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và có hệ thống, thường xuyên thực hiện và có chiến lược rõ ràng, cũng là một tình tiết tăng nặng. Tính chất chuyên nghiệp của hành vi này cho thấy sự nghiêm trọng và tổ chức của tội phạm, từ đó yêu cầu hình phạt nặng hơn.
4. Nếu hành vi cưỡng đoạt tài sản gây ra hậu quả nghiêm trọng như tổn thất lớn về tài sản, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tinh thần của nạn nhân, hoặc gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho cộng đồng, điều này sẽ được coi là tình tiết tăng nặng. Hậu quả nghiêm trọng phản ánh mức độ tác động tiêu cực và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

- Tình tiết giảm nhẹ:

• Khi người phạm tội cưỡng đoạt tài sản dưới áp lực hoặc sự ép buộc từ bên ngoài, tình tiết này có thể được xem xét để giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Nếu có bằng chứng cho thấy người phạm tội hành động vì bị đe dọa hoặc cưỡng bức, điều này sẽ được cân nhắc trong quá trình xét xử.
• Người phạm tội tỏ ra ăn năn hối cải và thành khẩn khai báo, hợp tác với cơ quan điều tra để làm rõ vụ án hoặc khắc phục hậu quả, có thể được xem xét để giảm nhẹ hình phạt. Sự thành khẩn và hối cải không chỉ thể hiện sự nhận thức về sai lầm của mình mà còn góp phần vào việc làm sáng tỏ vụ án và hỗ trợ trong quá trình điều tra.

2.2. Các hình thức cưỡng đoạt tài sản

Tội cưỡng đoạt tài sản có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, tùy thuộc vào cách thức và phương tiện mà đối tượng phạm tội sử dụng. 

- Đe dọa trực tiếp người bị hại: Đây là hình thức cưỡng đoạt tài sản trong đó đối tượng phạm tội trực tiếp đe dọa người bị hại bằng các phương tiện như lời nói, hành động, hoặc cử chỉ. Đối tượng cưỡng đoạt có thể sử dụng sự đe dọa về bạo lực hoặc gây hại vật lý để ép buộc nạn nhân phải giao tài sản. Hành vi này thường bao gồm việc đối tượng rõ ràng và công khai thể hiện ý định sử dụng sức mạnh hoặc đe dọa sẽ gây ra thiệt hại cho nạn nhân nếu yêu cầu của họ không được đáp ứng.

- Đe dọa người thân, người quen của người bị hại: Trong trường hợp này, đối tượng phạm tội không đe dọa trực tiếp nạn nhân mà lại nhắm đến người thân hoặc bạn bè của nạn nhân để gây áp lực. Bằng cách đe dọa sẽ gây hại hoặc làm tổn thương những người mà nạn nhân quan tâm, đối tượng cưỡng đoạt tìm cách buộc nạn nhân phải nhượng bộ yêu cầu của mình.

- Đe dọa uy tín, danh dự của người bị hại: Đối tượng cưỡng đoạt có thể sử dụng các mối đe dọa liên quan đến việc tổn hại danh dự hoặc uy tín của nạn nhân. Hành vi này có thể bao gồm việc đe dọa công khai tiết lộ thông tin nhạy cảm, tung tin đồn xấu, hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực đến danh tiếng của nạn nhân để ép buộc họ phải giao tài sản.

- Sử dụng các công cụ công nghệ để thực hiện hành vi: Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển, cưỡng đoạt tài sản qua các phương tiện điện tử trở nên phổ biến. Đối tượng phạm tội có thể sử dụng điện thoại, email, tin nhắn, mạng xã hội, hoặc các ứng dụng trò chuyện để đe dọa và yêu cầu tài sản từ nạn nhân. Hành vi này có thể bao gồm việc gửi các thông điệp đe dọa, tạo các tài khoản giả mạo hoặc sử dụng các kỹ thuật lừa đảo qua mạng để thực hiện hành vi cưỡng đoạt.

2.3. Tham khảo hình phạt về tội danh thông qua án lệ, bản án thực tiễn 

Trong thực tiễn xét xử, việc áp dụng Điều 170 BLHS vẫn còn gặp một số vướng mắc, đặc biệt là trong việc xác định hành vi khách quan và định khung hình phạt.

Ví dụ về vụ án Lê H. V, một phóng viên bị truy tố về Tội cưỡng đoạt tài sản vì đã nhận tiền của Nguyễn H. Q sau khi đe dọa sẽ viết bài tố cáo hành vi sai phạm của Q. Việc nhận tiền là sự tự nguyện của người bị hại với mong muốn giải quyết việc riêng, không có bằng chứng rõ ràng về hành vi uy hiếp tinh thần của bị cáo. Trường hợp này cho thấy sự mơ hồ trong việc áp dụng pháp luật khi hành vi uy hiếp tinh thần không phải là lời nói hay hành động đe dọa trực tiếp, mà là sự lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc mối quan hệ xã hội.   

Một vụ án khác về Lê Văn T và anh Đào Đình D cũng cho thấy sự thiếu thống nhất trong việc định khung hình phạt. T đe dọa D để chiếm đoạt 50 triệu đồng, nhưng mới chiếm đoạt được 30 triệu đồng thì bị bắt. Một quan điểm cho rằng phải khởi tố T theo Khoản 1 vì hậu quả thực tế mới chỉ là 30 triệu đồng, trong khi quan điểm khác lại cho rằng phải khởi tố theo Khoản 2 vì ý thức chiếm đoạt ban đầu của T là 50 triệu đồng. Việc định khung hình phạt dựa trên số tiền mong muốn chiếm đoạt hay số tiền đã chiếm đoạt thực tế là một vấn đề pháp lý cần được giải quyết để đảm bảo sự công bằng và thống nhất.   

Mặc dù có một số bản án phúc thẩm đã được công bố liên quan đến Tội cưỡng đoạt tài sản , các nguồn nghiên cứu vẫn cho thấy sự thiếu hụt các án lệ cụ thể, đặc biệt là các án lệ về định khung hình phạt và giải thích các tình tiết định tính như "uy hiếp tinh thần" hay "có tổ chức". Việc thiếu án lệ chính thức cho tội danh này khiến cho việc xét xử ở các cấp tòa vẫn còn tồn tại những quan điểm khác nhau, tiềm ẩn rủi ro về oan sai hoặc thiếu tính răn đe.

2.4. Ý nghĩa và tác hại của tội cưỡng đoạt tài sản

- Ý nghĩa:

• Tội cưỡng đoạt tài sản, theo quy định pháp luật, đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của công dân. Việc xử lý nghiêm các hành vi cưỡng đoạt tài sản nhằm đảm bảo rằng mọi người có thể sở hữu, sử dụng tài sản của mình một cách an toàn và không bị xâm phạm trái pháp luật. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn duy trì sự công bằng và trật tự trong xã hội.
• Việc phòng chống tội cưỡng đoạt tài sản góp phần quan trọng trong việc duy trì trật tự xã hội và đảm bảo an toàn công cộng. Các hành vi cưỡng đoạt tài sản thường đi kèm với những hành động đe dọa, bạo lực và uy hiếp tinh thần, điều này làm xói mòn sự ổn định và hòa bình trong cộng đồng. Do đó, việc xử lý nghiêm minh các vụ án cưỡng đoạt tài sản giúp củng cố lòng tin của người dân vào hệ thống pháp luật và các cơ quan chức năng.

- Tác hại:

• Tội cưỡng đoạt tài sản gây ra nỗi lo sợ và hoang mang trong cộng đồng. Những hành vi cưỡng đoạt không chỉ làm tổn hại về mặt vật chất mà còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần của nạn nhân. Sự lo lắng về khả năng bị đe dọa hoặc tấn công có thể làm suy giảm chất lượng cuộc sống và sự an tâm của người dân, từ đó làm giảm sự ổn định và an toàn trong xã hội.
• Các hành vi cưỡng đoạt tài sản cũng có những tác động tiêu cực đến nền kinh tế và sự phát triển xã hội. Khi tài sản của cá nhân và tổ chức bị chiếm đoạt một cách trái pháp luật, điều này không chỉ làm giảm hiệu quả hoạt động kinh doanh mà còn tạo ra một môi trường đầu tư không an toàn. Sự thiếu an ninh tài chính và sự không chắc chắn trong việc bảo vệ tài sản có thể làm giảm sự tin tưởng của nhà đầu tư và doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế bền vững và toàn diện của quốc gia.

Còn khúc mắc, liên hệ 1900.6162 hoặc gửi email tới: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. 

3. So sánh và Phân biệt với các tội danh liên quan

3.1. So sánh với Tội cướp tài sản (Điều 168 BLHS)

Tội cưỡng đoạt tài sản và Tội cướp tài sản đều là các tội xâm phạm sở hữu, nhưng có sự khác biệt cốt lõi về bản chất hành vi và tác động đến nạn nhân.

Bảng 1: So sánh Tội cưỡng đoạt tài sản và Tội cướp tài sản

Ví dụ: Bị cáo H ban đầu dùng rựa tấn công và sau đó lại dùng lời nói để uy hiếp tinh thần nhằm chiếm đoạt tài sản. Một quan điểm cho rằng hành vi này cấu thành cả hai tội, trong khi quan điểm khác lại cho rằng đây chỉ là Tội cướp tài sản vì hành vi dùng vũ lực ban đầu đã làm tê liệt ý chí của nạn nhân và quyết định toàn bộ quá trình phạm tội. Việc phân biệt giữa hai tội danh này đòi hỏi cơ quan tố tụng phải đánh giá một cách tổng thể, khách quan về diễn biến hành vi, mối liên hệ nhân quả giữa các giai đoạn, và đặc biệt là mức độ tác động của hành vi lên ý chí của nạn nhân.

3.2. Phân biệt với các tội xâm phạm sở hữu khác

Ngoài Tội cướp tài sản, Tội cưỡng đoạt tài sản cũng cần được phân biệt với các tội chiếm đoạt tài sản khác như Tội trộm cắp, Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, và Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Điểm khác biệt cơ bản là phương thức chiếm đoạt:

• Tội trộm cắp tài sản: Chiếm đoạt một cách lén lút, không có hành vi đe dọa hay uy hiếp tinh thần.   
• Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Sử dụng thủ đoạn gian dối, làm cho người bị hại tự nguyện giao tài sản.
• Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản: Ý thức chiếm đoạt chỉ xuất hiện sau khi người phạm tội đã nhận được tài sản một cách hợp pháp.

Đặc biệt, trong trường hợp tội trộm cắp tài sản đã hoàn thành nhưng bị phát hiện và người phạm tội dùng vũ lực để tẩu thoát, thì hành vi này chỉ bị coi là "hành hung để tẩu thoát" chứ không chuyển hóa thành Tội cướp tài sản, vì ý thức chiếm đoạt đã có từ trước và hành vi vũ lực không nhằm mục đích chiếm đoạt nữa.

4. Vướng mắc và Kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Từ những phân tích trên, có thể thấy một số vướng mắc và bất cập trong việc áp dụng pháp luật đối với Tội cưỡng đoạt tài sản như:

• Sự không thống nhất trong nhận định về hành vi "uy hiếp tinh thần": "Uy hiếp tinh thần" là một khái niệm mang tính định tính, dễ dẫn đến những cách hiểu khác nhau trong quá trình tố tụng. Việc không có hướng dẫn cụ thể về các dấu hiệu nhận biết hành vi này có thể dẫn đến sự tùy tiện trong việc định tội.   
• Khó khăn trong việc định giá tài sản: Trong nhiều vụ án, việc định giá tài sản gặp khó khăn, đặc biệt là khi người bị hại từ chối hợp tác hoặc tài sản bị chiếm đoạt là những vật không phổ biến trên thị trường.   
• Vấn đề xác định giá trị tài sản để định khung hình phạt: Vẫn còn tồn tại nhiều tranh luận về việc nên căn cứ vào giá trị tài sản trong ý thức chủ quan của người phạm tội hay giá trị tài sản thực tế chiếm đoạt được.

Để giải quyết những vướng mắc nêu trên, một số kiến nghị được đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật và hướng dẫn áp dụng.

Kiến nghị 1: Ban hành án lệ hoặc văn bản hướng dẫn cụ thể. Cần thiết phải có một văn bản hướng dẫn chính thức từ Tòa án nhân dân Tối cao hoặc Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao để làm rõ khái niệm "uy hiếp tinh thần" trong Tội cưỡng đoạt tài sản. Văn bản này nên cung cấp các tiêu chí cụ thể và ví dụ minh họa về các hành vi được coi là uy hiếp tinh thần, bao gồm cả những trường hợp lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc các mối quan hệ xã hội. Điều này sẽ giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có một cách hiểu và áp dụng pháp luật thống nhất, giảm thiểu rủi ro oan sai.   

Kiến nghị 2: Sửa đổi, bổ sung quy định về định khung hình phạt. Cần có quy định rõ ràng hơn về cách xác định giá trị tài sản để định khung hình phạt trong trường hợp giá trị tài sản mong muốn chiếm đoạt khác với giá trị tài sản thực tế chiếm đoạt được. Một phương án là ưu tiên xem xét ý thức chủ quan của người phạm tội. Nếu ý thức chiếm đoạt là một giá trị lớn hơn so với giá trị thực tế, thì việc định khung hình phạt nên căn cứ vào ý thức đó để thể hiện đúng bản chất của hành vi phạm tội. Điều này sẽ đảm bảo tính nghiêm minh và công bằng của pháp luật.   

Kiến nghị 3: Kết hợp các biện pháp phòng ngừa xã hội. Pháp luật hình sự chỉ là một trong các biện pháp phòng chống tội phạm. Để giảm thiểu Tội cưỡng đoạt tài sản, cần có sự kết hợp của các biện pháp kinh tế - xã hội, như chú trọng đào tạo nghề cho những người có hoàn cảnh khó khăn để tạo công ăn việc làm ổn định, giảm thiểu động cơ phạm tội. Bên cạnh đó, việc tuyên truyền, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức cảnh giác cho người dân, đặc biệt là trên không gian mạng, cũng là một giải pháp hiệu quả để giúp họ nhận diện và phòng tránh các thủ đoạn cưỡng đoạt tinh vi.

Kết luận

Tội cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 BLHS 2015 là một tội danh phức tạp, đòi hỏi sự phân tích sâu sắc về các yếu tố cấu thành tội phạm để có thể định tội và áp dụng hình phạt một cách chính xác. Việc phân biệt rõ với Tội cướp tài sản và các tội chiếm đoạt tài sản khác là vô cùng quan trọng, dựa trên các tiêu chí về hành vi, mức độ uy hiếp và trạng thái của nạn nhân. Mặc dù các quy định pháp luật đã tương đối chi tiết, thực tiễn xét xử vẫn còn tồn tại những vướng mắc nhất định, đặc biệt là trong việc giải thích các khái niệm định tính và xác định giá trị tài sản để định khung hình phạt.

Để đảm bảo tính nghiêm minh, công bằng và thống nhất của pháp luật, các cơ quan chức năng cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn, án lệ để giải quyết dứt điểm các tranh luận. Đồng thời, việc hoàn thiện pháp luật cần đi đôi với các giải pháp phòng ngừa toàn diện từ góc độ kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng một hệ thống tư pháp vững mạnh và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mọi công dân.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê. Rất mong nhận được sự hợp tác! Trân trọng./.