Tranh chấp quốc tế là gì? Giải quyết tranh chấp quốc tế bằng các biện pháp ngoại giao

3. Giải quyết tranh chấp quốc tế bằng biện pháp đàm phán trực tiếp

Đàm phán trực tiếp là biện pháp cổ điển nhất nhưng cũng phổ biến nhất trong giải quyết các tranh chấp quốc tế. Ưu điểm của biện pháp này hiển nhiên thể hiện ở tỉnh trực tiếp của nó. Thông qua đàm phán, các quan điểm, lập trường cũng như yêu sách cụ thể của mỗi bên được thể hiện rõ nhất, trực tiếp nhất. Đàm phán trực tiếp cũng có ưu điểm là hạn chế được ảnh hưởng tác động của bên thứ ba vào quan hệ tranh chấp.

Pháp luật quốc tế không có quy định cụ thể về thủ tục, cách thức đàm phán giải quyết tranh chấp. Quyết định về các vấn đề này hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí của các bên, tuỳ thuộc vào bối cảnh của từng tranh chấp cụ thể. Tuy nhiên, để sử dụng các biện pháp giải quyết tranh chấp khác, chẳng hạn biện pháp xét xử, thì đàm phán có thể được coi là một giai đoạn bắt buộc. Trong trường hợp đàm phán là một giai đoạn bắt buộc để giải quyết tranh chấp, nghĩa vụ đàm phán không đồng nghĩa với nghĩa vụ phải đạt đến một kết quả nhất định. Tiêu chí quyết định để đánh giá việc thực hiện nghĩa vụ đàm phán chỉ là thái độ thiện chí của mỗi bên.

Kết quả của đàm phán là sau khi được cơ quan có thẩm quyền của mỗi bên xác nhận, chấp nhận sẽ có giá trị pháp lý ràng buộc đối với các bên.

4. Giải quyết tranh chấp quốc tế bằng biện pháp môi giới

Môi giới được hiểu là biện pháp mà thông qua đó một bên thứ ba đối với quan hệ tranh chấp dựa trên những ảnh hưởng uy tín của mình giúp các bên tranh chấp tiếp xúc, gặp gỡ để tìm các giải pháp cho quan hệ tranh chấp. Biện pháp môi giới có nguồn gốc tập quán và được pháp điển hoá trong các Công ước Lahay năm 1899 và năm 1907 về giải quyết các tranh chấp quốc tế.

Biện pháp môi giới là một trong những biện pháp giải quyết tranh chấp bằng con đường ngoại giao, có sự tham gia của bên thứ ba nhưng ở mức độ hạn chế nhất. Vai trò của bên môi giới chỉ giới hạn ở việc tác động, tạo điều kiện cho các bên tranh chấp ngôi lại cùng nhau, hoặc lần đầu hoặc sau một thời gian gián đoạn để giải quyết tranh chấp. Bên môi giới có thể là một quốc gia, một tổ chức quốc tế, nhưng thông thường là một nhân vật chính trị, ngoại giao có uy tín, có vị trí trung lập trong quan hệ với các bên tranh chấp.

5. Giải quyết tranh chấp quốc tế bằng biện pháp trung gian

Trung gian cũng là một biện pháp giải quyết tranh chấp với sự tham gia của bên thứ ba được ghi nhận trong Công ước La Haye năm 1899 và 1907. Hiện nay, biện pháp này được đề cập đến trong Điều 33 Hiến chương Liên hợp quốc, cũng như trong hầu hết các văn kiện quốc tế quan trọng khác có liên quan đến giải quyết tranh chấp quốc tế. Về mặt bản chất, không có sự khác biệt giữa biện pháp môi giới và biện pháp trung gian: cả hai biện pháp đều thể hiện sự tham gia của bên thứ ba với mục đích giúp đỡ, tạo điều kiện cho các bên tranh chấp đi đến thỏa thuận, và đều phải thỏa mãn điều kiện về vai trò trung lập, không áp đặt của bên thứ ba. Sự khác biệt duy nhất giữa hai biện pháp này là mức độ tham gia của bên thứ ba: vai trò của bên môi giới chi dừng lại ở việc giúp các bên tranh chấp ngồi lại cùng nhau trong khi vai trò của bên trung gian còn tiếp tục kéo dài trong cả quá trình giải quyết tranh chấp. Trong thực tiễn, nếu hoàn thành tốt việc giúp các bên tranh chấp gặp gỡ hoặc quay lại đàm phán thì rất có thể bên môi giới lại được các bên tranh chấp đề nghị tiếp tục tham gia quá trình giải quyết tranh chấp với tư cách bên trung gian.

Bên trung gian có vai trò trong việc truyền đạt thông tin, quan điểm của các bên tranh chấp với nhau, đưa ra những sáng kiến, kiến nghị giúp các bên thu hẹp khoảng cách tranh chấp. Tuy nhiên, trong mọi trường hợp, ý kiến của bên trung gian không có giá trị ràng buộc đối với các bên tranh chấp. Trong quá trình đóng vai trò trung gian, bên trung gian có nghĩa vụ hành xử trên nguyên tắc trung thực, trung lập. Mặt khác, bên trung gian cũng có nghĩa vụ bảo mật các thông tin có được khi tham gia vào quá trình giải quyết tranh chấp theo yêu cầu của các bên tranh chấp.

6. Giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua Uỷ ban điều tra

Uỷ ban điều tra cũng là một hình thức tham gia của bên thứ ba vào quá trình giải quyết một tranh chấp quốc tế. Biện pháp này có nguồn gốc tập quán, được pháp điển hoá trong Công ước La Haye năm 1907 và hiện nay được ghi nhận trong Điều 33 của Hiến chương Liên hợp quốc cũng như trong nhiều văn kiện pháp lý quốc tế quan trọng khác.

Uỷ ban điều tra không có vai trò trực tiếp trong việc tìm kiếm các giải pháp cho cuộc tranh chấp, mà chỉ giới hạn ở việc tìm kiếm, xác định những sự kiện, tình huống khách quan là nguyên nhẫn hay bối cảnh của tranh chấp. Việc thành lập Uỷ ban điều tra không phải là nghĩa vụ bắt buộc đối với các bên trong một tranh chấp. Trong trường hợp các bên tranh chấp cho rằng việc thành lập một Uỷ ban điều tra là cần thiết thì họ sẽ ký kết một thỏa thuận, trong đó xác định rõ cách thức thành lập, thành phần của Uỷ ban, các sự việc cần điều tra, cũng như thời hạn và giới hạn điều tra. Các kết quả làm việc của Uỷ ban điều tra được thể hiện trong một báo cáo gửi cho các bên tranh chấp và không có giá trị ràng buộc đối với các bên.

7. Giải quyết tranh chấp quốc tế thông qua Uỷ ban hoà giải

Việc sử dụng Uỷ ban hoà giải để giải quyết tranh chấp quốc tế là một thực tiễn lâu đời trong quan hệ quốc tế. Biện pháp này được ghi nhận trong Lahay năm 1907, tại Điều 33 của Hiến chương Liên hợp quốc gia. quốc và trong nhiều điều ước quốc tế đa phương song phương giữa các quốc gia. Trong số các biện pháp giải quyết tranh chấp thông qua con đường ngoại giao có sự tham gia của bên thứ ba thì biện pháp giải quyết tranh chấp thông qua Uỷ ban hoà giải có tính thể chế nhiều nhất, thể hiện vai trò của bên thứ ba rõ nét nhất. Nhiệm vụ của Uỷ ban hoà giải là xem xét toàn bộ các khía cạnh của vụ tranh chấp, bao gồm cả các khía cạnh thực tiễn và khía cạnh pháp lý, trên cơ sở đó, đưa ra giải pháp có tính khuyến nghị đối với vụ tranh chấp cho các bên. Việc sử dụng Uỷ ban hoà giải để giải quyết tranh chấp không phải là một nghĩa vụ bắt buộc đối với các bên tranh chấp, trừ trường hợp các bên đã có thỏa thuận trước như vậy.

Uỷ ban hoà giải có thể là một cơ quan thường trực được thành lập trước đó và được các bên chấp nhận, hoặc là một Uỷ ban có tính chất vụ việc (adhoc) được các bên thành lập khi tranh chấp đã phát sinh. Về cơ chế hoạt động, Uỷ ban hoà giải có những điểm tương đồng với một cơ quan xét xử, chẳng hạn đảm bảo sự đối chất, tranh tụng giữa các bên, xem xét vụ tranh chấp cả dưới góc độ sự kiện và góc độ pháp lý. Tuy nhiên, điểm đặc trưng cơ bản đế Uỷ ban hoà giải không phải là một cơ quan xét xử là tính chất không ràng buộc của kết luận của nó. Giải pháp mà Uỷ ban kiến nghị đối với vụ tranh chấp không có giá trị bắt buộc đối với các bên.