- 1. Xây dựng và từng bước hoàn thiện môn học về quyền con người
- 2. Biên soạn giáo trình về quyền con người và thường xuyên hoàn thiện giáo trình về quyền con người
- 3. Thường xuyên đổi mới phương pháp giảng dạy môn học về quyền con người
- 5. Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên chuyên nghiệp giảng dạy quyền con người
- 6. Xây dựng và củng cố các trung tâm nghiên cứu khoa học về quyền con người
- 7. Thực trạng giáo dục quyền con người ở cấp đại học
1. Xây dựng và từng bước hoàn thiện môn học về quyền con người
Đối với các trường đại học không chuyên luật:
Cần xác định đây là môn học bổ trợ, nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về quyền con người, từ đó hình thành ở họ thái độ, tình cảm yêu quý, trân trọng các quyền con người của mình và của người khác, có ý thức đấu tranh chống lại những hành vi vi phạm quyền con người trong xã hội.
Nội dung của môn học về quyền con người chỉ chứa đựng một lượng kiến thức vừa đủ để cho sinh viên nhận thức được những vấn đề cơ bản về quyền con người, như sự hình thành và phát triển tư tưởng nhân quyền trong lịch sử; khái niệm và đặc điểm quyền con người; những bảo đảm chung và bảo đảm mang tính pháp lý cho quyển con người; cơ chế bảo đảm và bảo vệ quyền con người;... Bên cạnh đó, cần thường xuyên hoàn thiện môn học này mặc dù nó chỉ là môn học phụ trợ thông qua việc cập nhật và bổ sung những kiến thức mới, các cách tiếp cận mới và quan niệm mới về quyền con người; tổ chức và huy động giáo viên nghiên cứu khoa học về quyền con người phục vụ cho giảng dạy quyền con người.
Đối với các trường đại học và các cơ sở đào tạo đại học chuyên luật:
Phải xác định đây là môn học chính bắt buộc, nhằm cung cấp cho sinh viên một cách có hệ thống, toàn diện và đầy đủ những kiến thức chủ yếu về quyền con người, từ đó hình thành ỏ họ tư duy khoa học và phương pháp nhận thức đúng đắn, khoa học về những vấn đề cơ bản và quan trọng nhất của quyền con người gắn với pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia; trang bị cho họ kỹ năng vận dụng những kiến thức khoa học về quyền con người vào thực tiễn xây dựng và hoàn thiện pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật, bảo vệ pháp luật và công tác quản lý nhà nước đối với những lĩnh vực xã hội trực tiếp hay gián tiếp bảo đảm thực hiện pháp luật về quyền con người, quyền công dân.
Để bảo đảm tính cơ bản, tính khoa học, tính hiện đại và tính thực tiễn của môn học thì phải thường xuyên hoàn thiện môn học này thông qua việc tiếp thu có chọn lọc và bổ sung những kiến thức khoa học mới ở trong nước và ngoài nước về quyền con người. Đồng thời, cũng thường xuyên cơ cấu lại hệ thống các kiến thức khoa học cần truyền đạt cho sinh viên, sao cho bảo đảm tính cân đối, hài hoà giữa các bộ phận hợp thành nội dung môn học và có tính liên thông với các môn học khác.
2. Biên soạn giáo trình về quyền con người và thường xuyên hoàn thiện giáo trình về quyền con người
Đối với các trường đại học không chuyên luật:
Cần tiến hành biên soạn giáo trình của môn học về quyền con người, trong đó chỉ chứa đựng những kiến thức cơ bản có tính chất phổ thông về quyền con người, nhưng bảo đảm được tính cơ bản, tính khoa học, tính hiện đại và tính thực tiễn của nó. Khối lượng kiến thức này cần được phân chia thành hai phần (phần kiến thức chung và phần kiến thức có tính chất ứng dụng - thực hành), mỗi phần được chia thành các chương (mỗi chương là một bài giảng tương ứng với thời lượng nhất định).
Phần kiến thức chung bao gồm những kiến thức về sự hình thành và phát triển tư tưởng nhân quyền trong lịch sử; khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc, phân loại quyền con người; những bảo đảm cho quyền con người. Phần kiến thức vận dụng - thực hành gồm các kiến thức về quyền con người và thực hiện quyền con người trong các lĩnh vực chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội ở Việt Nam và phương hướng, giải pháp tiếp tục bảo đảm quyền con người trong các lĩnh vực đó ở nước ta hiện nay.
Việc hoàn thiện giáo trình cả về hình thức và nội dung là hết sức quan trọng và cần thiết trên cơ sở vừa kế thừa và phát triển những kiến thức cũ còn có giá trị khoa học, vừa bổ sung các kiến thức khoa học mới của thế giới và Việt Nam. Đồng thời, cũng chú ý đến việc bố trí, sắp xếp lại các chương trong mỗi phần, các mục và tiểu mục trong mỗi chương để bảo đảm tính khoa học, tính hợp lý, tính lôgic và tính hài hoà của chúng.
Đổi với các trường đại học và các cơ sở đào tạo đại học chuyên luật:
Trước hết, cần xác định những yêu cầu cơ bản của việc biên soạn giáo trình giảng dạy quyền con người ỗ các trường đại học và các cơ sở đào tạo đại học chuyên luật. Theo tôi, có những yêu cầu sau: phải dựa trên những kiến thức tổng hợp của các khoa học cơ bản: triết học, chính trị học, nhà nước học, luật học, xã hội học, luật học so sánh và khoa học về quyền con người,...; cần gắn với pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia; phải bảo đảm được tính cơ bản, tính khoa học, tính hệ thống, tính toàn diện, tính hiện đại, tính thực tiễn và tính ứng dụng cao.
Về nội dung, có thể chia khối kiến thức cần truyền đạt cho sinh viên thành ba phần (phần kiến thức chung, phần kiến thức pháp luật bảo đảm quyền con người và phần kiến thức có tính chất ứng dụng - thực hành), mỗi phần được chia thành các chương (mỗi chương là một bài giảng tương ứng với thời lượng nhất định). Phần kiến thức chung bao gồm những kiến thức về lịch sử tư tưởng nhân quyền thế giới; khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc, phân loại quyền con người; những bảo đảm cho quyền con người. Phần kiến thức pháp luật bảo đảm quyền con người gồm các kiến thức về nội dung các công ước của Liên hợp quốc và nội dung pháp luật Việt Nam hiện nay về quyền con người. Phần kiến thức có tính chất ứng dụng - thực hành gồm những kiến thức về thực hiện quyền con người và những bảo đảm cho việc thực hiện quyền con người trong các lĩnh vực chính trị, dân sự, kinh tế, văn hoá và xã hội ở Việt Nam hiện nay.
Thường xuyên hoàn thiện nội dung giáo trình về quyền con người là việc làm cần thiết và hết sức quan trọng, nhằm bảo đảm cho sinh viên luôn luôn được cập nhật những kiến thức mới là thành tựu nghiên cứu khoa học ở trong nước và ngoài nước về quyền con người, cũng như các kiến thức mới về nội dung pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia liên quan đến quyền con người, trên cơ sở đó giúp họ làm giàu thêm sự hiểu biết của mình về quyền con người và vận dụng có hiệu quả các kiến thức đã học trong thực tiễn đời sống.
3. Thường xuyên đổi mới phương pháp giảng dạy môn học về quyền con người
Cần quan niệm phương pháp giảng dạy theo nghĩa rộng, tức là bao gồm toàn bộ các thao tác tổ chức - kỹ thuật - chuyên môn không chỉ trong giờ nội khóa (tạm gọi như vậy, gồm giảng lý thuyết hay thuyết trình bài giảng, hướng dẫn sinh viên thảo luận và làm bài tập) mà còn cả trong giờ ngoại khóa.
Khi thuyết trình bài giảng, giáo viên cần kết hợp cách "độc thoại một chiều" với "đồng thoại đa chiều" và tranh luận "nóng" nhằm cuốn hút sinh viên vào bài giảng và kích thích sự suy nghĩ, tìm tòi và sáng tạo của người học. cần đổi mới phương pháp hướng dẫn sinh viên thảo luận theo hướng gợi mở, nêu những vấn đề thuộc kiến thức đã được nghe thầy thuyết trình và các kiến thức chưa được tìm hiểu để sinh viên cùng nhau thảo luận, tranh luận trên tinh thần dân chủ, xây dựng, cởi mở và tôn trọng lẫn nhau; tổng kết, đánh giá rút kinh nghiệm sau mỗi buổi thảo luận. Trong những giờ ngoại khóa, cần tổ chức cho sinh viên đi thực tế để mở rộng sự hiểu biết của mình về việc thực hiện và bảo đảm thực hiện quyền con người ở Việt Nam hiện nay. Ví dụ: tối thăm tìm hiểu những trại trẻ mồ côi, các trường giáo dưỡng, trường phục hồi nhân phẩm, các trại tù hay trại tạm giam; tham dự các phiên tòa hình sự,...
5. Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên chuyên nghiệp giảng dạy quyền con người
Để giảng dạy quyền con người đạt chất lượng tốt thì yêu cầu đầu tiên là phải xây dựng được một đội ngũ giáo viên giỏi về chuyên môn, vững vàng về chính trị và có trình độ sư phạm cao. Muốn vậy, các trường đại học cần có kế hoạch đào tạo và bồi dưỡng cán bộ giảng dạy nhân quyền có bài bản; có chế độ, chính sách đãi ngộ đúng đắn để cán bộ giảng dạy yên tâm với nghề nghiệp của mình. Bản thân các cán bộ giảng dạy quyền con người cũng phải luôn luôn tự nâng cao trình độ và năng lực giảng dạy, thường xuyên cập nhật những tri thức khoa học mối về nhân quyển ở trong nước và ngoài nước, đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy,...
6. Xây dựng và củng cố các trung tâm nghiên cứu khoa học về quyền con người
Các trung tâm nghiên cứu khoa học về quyền con người thực hiện hai chức năng chủ yếu là tổ chức nghiên cứu, phổ biến khoa học về quyền con người và ứng dụng các thành tựu nghiên cứu khoa học về quyền con người vào thực tiễn giảng dạy. Để làm tốt được điều đó thì cán bộ của các trung tâm này phải là những người am hiểu sâu, rộng các kiến thức khoa học về quyền con người.
7. Thực trạng giáo dục quyền con người ở cấp đại học
Hiện nay, ở Việt Nam có rất nhiều cơ sở đào tạo cử nhân Luật, trong đó 3 cơ sở đào tạo lớn nhất là Đại học Luật Hà Nội (khoảng 10.000 sinh viên), Đại học Luật TP.Hồ Chí Minh (khoảng 9.000 sinh viên), Khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội (khoảng 3.200 sinh viên). Các cơ sở đào tạo khác là Khoa Kinh tế - Luật trực thuộc Đại học quốc gia TP.Hồ Chí Minh, Khoa Luật - Đại học Khoa học xã hội nhân văn thuộc Đại học Huế, Khoa Luật - Đại học Cần Thơ, Khoa Luật - Đại học Đà Lạt, Khoa Luật Kinh tế - Đại học Kinh tế quốc dân (Hà Nội) và Khoa Luật kinh tế - Đại học Kinh tế TP.Hồ Chí Minh và một số cơ sở đào tạo khác. Trong số này, Đại học Luật TP.Hồ Chí Minh và Khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội có một môn học riêng về quyền con người, ở các cơ sở khác, sinh viên hiện mới được nghiên cứu các nội dung về quyền con người lồng ghép trong chương trình học của một số ngành luật có liên quan là Luật quốc tế, Luật hiến pháp Việt Nam, Luật hiến pháp nước ngoài. Quyền con người được chú trọng đưa vào thành học phần bắt buộc tại các cơ sở như Đại học Luật Hà Nội, Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội. Đứng trước xu thế mới, các cơ sở đào tạo chuyên ngành Luật tập trung nghiên cứu, giảng dạy chuyên sâu về quyền con người. Đặc biệt, trong những năm gần đây, khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội đưa vào đào tạo chương trình Thạc sỹ Pháp luật về quyền con người. Đã có nhiều cuộc hội thảo trong và ngoài nước thảo luận về vấn đề quyền con người trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
