CƠ SỞ PHÁP LÝ

Hiến pháp nước Cộng hòa Ba Lan 1997

Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993

Hiến pháp Italia 1947

Hiến pháp Nhật Bản 1946

hiến pháp cộng hòa Xéc năm 1992

Đạo luật Liên bang Áo năm 1970

NỘI DUNG TƯ VẤN

1. Vị trí, vai trò của các cơ quan tư pháp trong hệ thống các cơ quan nhà nước

Trong chế độ quân chủ chuyên chế quyền lực Nhà nước nằm trọn trong tay nhà vua.

>> Xem thêm:  Xung đột pháp luật là gì ? Nguyên nhân, giải pháp giải quyết xung đột pháp luật

Hoàng đế là người duy nhất có quyền đặt ra pháp luật, là người tổ chức thực hiện pháp luật, đổng thời cũng là người có quyền tối hậu trong việc xét xử những người vi phạm pháp luật. Vì quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp đều nằm trong tay Hoàng đế nên khi xuất hiện một ông vua độc tài và bạo ngược thì đó là một tai họa khủng khiếp cho nhân dân. Khi phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ra đời, sự phát triển của công nghiệp và đô thị, nền kinh tế hàng hóa thị trường và chế độ lao động làm thuê đòi hỏi con người phải có những tự do nhất định. Sự cạnh tranh làm mạnh của nền kinh tế thị trường đòi hỏi con người phải có quyền bình đẳng. Sự đòi hỏi đó của xã hội làm xuất hiện nhu cầu phải phá bỏ chế độ quân chủ chuyên chế.

Trong bối cảnh đó của lịch sử học thuyết về phân chia quyền lực của John Locke và Charle Montesquieu đã ra đời. Trong tác phẩm “tinh thần pháp luật” (L’Esprit des lois) Montesquieu đã trình bày những tư tưởng chủ yếu của mình về vấn đề phân chia quyền lực trong việc tổ chức bộ máy Nhà nước. Theo Montesquieu nếu quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tư pháp tập trung vào tay một người hay tập trung trong tay một cơ quan thì sẽ tạo ra sự áp bức, sự độc đoán và tự do sẽ biến mất. Vậy nên phải tổ chức bộ máy Nhà nước sao cho ba thứ quyền lực đó độc lập với nhau, khống chế và đối trọng lẫn nhau. Theo ông thì quyền lập pháp trao cho Nghị viện, quyền hành pháp trao cho Chính phủ và quyền Tư pháp trao cho Tòa án. Với nguyên tắc này hệ thống cơ quan tòa án trở thành một trong ba hệ thống cơ quan độc lập của bộ máy Nhà nước chuyên nắm quyền xét xử những vi phạm pháp luật và áp dụng những hình phạt đối với người vi phạm. Việc áp dụng nguyên tắc phân chia quyền lực trong việc tổ chức và thực hiện chức năng của bq,ựiáy Nhà nước được thể hiện rất rõ trong Hiến pháp của Pháp, Hoa Kỳ, Italia... Ở Pháp một người là thẩm phán thì không thể là Nghị sĩ cũng như đã là Nghị sĩ thì không thể đồng thời là thành viên của Chính phủ. Nếu một thẩm phán ứng cử vào Nghị viện và trúng cử thì thẩm phán đó phải từ bỏ chức vụ thẩm phán.

Cùng với sự ra đời của Nhà nước tư sản và sự thiết lập hệ thống cơ quan xét xử độc lập với cơ quan lập pháp và hành pháp một số nguyên tắc cơ bản của tố tụng được hình thành. Đó là các nguyên tắc cơ bản sau đây:

  • Khi xét xử thẩm phán độc lập và chỉ tuân theo pháp luật;
  • Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật;
  • Không ai có thể bị truy tố ngoài những trường hợp mà luật trực tiếp quy định. Nguyên tắc này được thể hiện bằng công thức: “Không có tội nếu như không được quy định trong luật”;
  • Không ai có thể bị trừng phạt bởi những hình phạt không được quy định trực tiếp trong luật. Nguyên tắc này được thể hiện theo công thức: “Không có hình phạt nếu hình phạt đó không được pháp luật quy định”;
  • Không có tội nếu không đủ chứng cứ buộc tội.

2. Đặc điểm của tòa án tư pháp ở các nước:

Đặc điểm chung của tòa án tư pháp ở các Nhà nước tư sản là đều có tòa sơ thẩm, phúc thẩm và tòa phá án. Các thẩm phán thông thường do Tổng thông hoặc nhà vua bổ nhiệm suốt đời. Tuy nhiên, chế độ bầu thẩm phán vẫn tồn tại ở một số quốc gia. Ví dụ, thẩm phán một số bang ở Hoa Kỳ hoặc thẩm phán tòa án thương mại ở Pháp được hình thành do bầu cử. Ở nhiều nhà nước tư sản hệ thống công tố không được tổ chức thành một hệ thống cơ quan độc lập như ở các nước xã hội chủ nghĩa. Ví dụ, ở Pháp các công tố viên và các thẩm phán xét xử đều có chung một tên gọi là thẩm phán (Magistrat). Họ cùng làm việc trong trụ sở tòa án và là một bộ phận của tòa án; Các cổng tố viên cũng như các thẩm phán nằm dưới sự điều khiển của Bộ trưởng Bộ Tư pháp. Ngoài thẩm phán xét xử, ở nhiều nhà nước tư sản còn có thẩm phán điều ưa và thẩm phán áp dụng hình phạt. Cũng như sự phân chia pháp luật tư sản, tòa án tư sản được phân chia thành hai hệ thống tổ chức: Hệ thống Anglo- Saxon và hệ thống Continental. Điểm khác nhau của hai hệ thống Tòa án này là các nước theo hệ thống Anglo - Saxon tòa án ngoài chức năng xét xử còn có chức năng sáng tạo pháp luật. Ví dụ, ở Hoa Kỳ pháp viện tối cao có quyền giải thích Hiến pháp và sự giải thích này có hiệu lực pháp luật như một văn bản quy phạm pháp luật. Việc áp dụng tiền lệ xét xử làm cho vai trò thực tiễn áp dụng pháp luật tăng lên. Bằng công tác thực tiễn xét xử Tòa án có thể sáng tạo ra pháp luật. Nhiều luật gia ở Hoa Kỳ đã nói rằng: “ở nước Mỹ luật pháp ưong các bộ luật là con hổ giấy, luật pháp ở tòa án mới là con hổ thực”. Vào đầu thế kỷ XX một luật gia Mỹ là D.Gray đã viết: “Nhiều khi người ta nói rằng pháp luật Hoa Kỳ chia làm hai bộ phận: một bộ phận do các nhà lập pháp làm ra, một bộ phận khác do các thẩm phán làm ra nhưng ưên thực tiễn tất cả đều do thẩm phán tạo ra”. Nhận xét về pháp luật và vai trò của tòa án trong việc sáng tạo pháp luật một luật gia có danh tiếng của Hoa Kỳ là ông P.Hay đã khẳng định: “Sự phát triển của hệ thống pháp luật Hoa Kỳ là kết quả của sự tương tác giữa hoạt động xây dựng pháp luật của cơ quan lập pháp và hoạt động sáng tạo pháp luật của tòa án”.

3. Tổ chức của Tòa án Pháp:

3.1 Các loại tòa án tư pháp ở Cộng hòa Pháp:

Ở nước Cộng hòa Pháp tòa án tư pháp có các loại sau đây:

  1. Tòa sơ thẩm (thẩm quyền hẹp) - Tribunal d’InStance: Tòa án này xét xử các vụ tranh chấp dân sự có giá trị dưới 30.000 Frăng. Trong đó nếu đối tượng tranh chấp từ 1.300 Frăng trở xuống thì xét xử sơ thẩm có giá trị chung thẩm đương sự không có quyền xin phúc thẩm. Đương sự chỉ có quyền kháng án lên Tòa phá án. Tòa phá án chỉ xem xét về mặt thủ tục chứ không xem xét về mặt nội dung, về lĩnh vực hình sự Tòa sơ thẩm (thẩm quyền hẹp) được gọi là tòa vi cảnh (Tribunal de police). Tòa án này có quyền xử phạt tù đến hai tháng hoặc phạt tiền đến 12.000 Frăng. Ở Pháp có 437 tòa án sơ thẩm thẩm quyền hẹp.
  2. Tòa sơ thẩm quyền rộng (Tribunal de grande Instance).

Tòa sơ thẩm quyền rộng có quyền xét xử tất cả các vụ án hình sự và dân sự, hôn nhân và gia đình nếu như vụ việc này không thuộc thẩm quyền của tòa sơ thẩm thẩm quyền hẹp.

Về lĩnh vực hình sự tòa án thẩm quyền rộng có tên gọị là tòa tiểu hình. Tòa tiểu hình xử phạt không quá 5 năm tù giam (ngoại trừ tội buôn bán thuốc phiện). Ở Pháp có 181 tòa án sơ thẩm có thẩm quyền lớn.

  1. Tòa đại hình (Cour d’assis) xét xử các tội phạm nặng có hình phạt trên 5 năm tù giam.
  2. Tòa phúc thẩm (Cour d’appel): Tòa án này chuyên xét xử phúc thẩm các bản án có kháng cáo của các tòa sơ thẩm thẩm quyền hẹp và rộng. Ở Pháp có 35 tòa phúc thẩm.
  3. Tòa phá án (Cour de Cassation). Trên toàn bộ nước Pháp chỉ có một tòa phá án đặt tại Pari. Tòa phá án là Tòa án tối cao của nước Pháp. Tòa án này không xét xử nội dung chỉ đảm bảo sự tôn trọng việc áp dụng luật lệ tố tụng một cách chính xác. Tòa án này có quyền hủy bỏ các bản án xét xử không đúng thủ tục và giao hồ sơ cho một tòa án cùng cấp xét xử lại.

3.2 Tòa án đặc biệt ở Pháp:

Ngoài các tòa án đã nói trên đây ở Pháp còn có các loại tòa án đặc biệt, đó là các tòa án sau đây:

>> Xem thêm:  Miễn trừ tư pháp là gì ? Quyền miễn trừ tư pháp của quốc gia theo Công ước Liên hợp quốc

  • Tòa án thương mại: Xét xử các vụ tranh chấp hợp đồng thương mại. Các thẩm phán thương mại do các nhà doanh nghiệp bầu ra;
  • Tòa án lao động: Xét xử các tranh chấp giữa người lao động và người sử dụng lao động;
  • Tòa hòa giải tranh chấp hợp đổng nông nghiệp;
  • Tòa án thiếu nhĩ: Xét xử các trẻ em vi phạm pháp luật.

Về nguyên tắc các tòa án Pháp xét xử tập thể, nhưng cần lưu ý các vấn đề hôn nhân và gia đình luôn chỉ có một thẩm phán xét xử. Việc xét xử ở tòa sơ thẩm thẩm quyền rộng luôn luôn được tiến hành với ba thẩm phán chuyên nghiệp. Ở tòa đại hình tham gia xét xử có 5 thẩm phán và 9 bồi thẩm rút thăm trong số các cử tri được lựa chọn làm bồi thẩm. Các bồi thẩm được quyền bình đẳng với thẩm phán nhưng chỉ trong việc xác định tội phạm và chế tài hình sự. Còn các vấn đề liên quan đến bồi thường thiệt hại dân sự các bồi thẩm không có quyền tham dự vào việc quyết định của tòa. Đó là công việc của các thẩm phán chuyên nghiệp.

4. Các cơ quan tư pháp ở Vương Quốc Anh:

Tổ chức tư pháp ở Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ailen có một số đặc điểm chung sau đây:

  • Tổ chức tư pháp đảm bảo cho các thẩm phán hoàn toàn độc lập trong xét xử bằng các giải pháp hữu hiệu như thẩm phán được bổ nhiệm suốt đời và được trả lương cao.
  • Hệ thôhg toà án hoạt động theo thủ tục tranh tụng đối kháng, ở đó vai trò luật sư trong tố tụng đặc biệt quan trọng. Chính các luật sư của các bên là những người làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án. Thẩm phán chỉ đóng vai trò trọng tài lắng nghe và phán xét. Các vụ án dân sự được coi là sự đấu trí của luật sư các bên nguyên đơn và bị đơn, trong các vụ án hình sự thì dó là sự đấu trí của luật sư bào chữa và công tố viên buộc tội. Hệ thống tranh tụng đối kháng coi trọng sự tranh tụng bằng lời tại công đường và tránh được hiện tượng “án bỏ túi” thường có trong hệ thống tố tụng thẩm vấn.
  • Một đặc điểm đáng lưu ý là do coi trọng nguồn luật án lệ nên thẩm phán ở vương quốc Anh bằng việc tạo ra án lệ cũng là những người sáng tạo pháp luật.

- Mặc dù cùng chung hệ thống pháp luật nhưng hệ thống toà án Anh và Mỹ hoàn toàn khác nhau. Do Mỹ là nhà nước liên bang nên có hai hệ thống toà án tồn tại song song, toà án bang và toà án liên bang, còn Anh là nhà nước đơn nhất nên chỉ có một hệ thống toà án. Ở Mỹ cơ quan có thẩm quyền tư pháp tối cao là Toà án tối cao (Supreme Court) được thành lập từ khi có Hiến pháp 1787, trong khi đó ở Anh cho đến những năm đầu của thế kỷ XXI vẫn là Thượng viện (House of Lords), mãi đến tháng 10/2009 mới thành lập Toà án tối cao.

Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hang còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email [email protected] để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!

Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty Luật Minh Khuê

>> Xem thêm:  Quy chế đãi ngộ quốc gia (NATIONAL TREATMENT - NT) là gì ? Cho ví dụ

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Theo quy định tại Điều 118 Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 quyền tư pháp của Cộng hoà Liên bang Nga được thực hiện bởi ai?

Trả lời:

Theo quy định tại Điều 118 Hiến pháp Liên bang Nga năm 1993 quyền tư pháp của Cộng hoà Liên bang Nga được thực hiện bởi hệ thống toà án. 

Câu hỏi: Quyền lực tư pháp được thực hiện trên các lĩnh vực trong các lình vực nào ở Liên bang Nga?

Trả lời:

Quyền lực tư pháp được thực hiện trên các lĩnh vực hiến pháp, dân sự, hành chính và hình sự. 

Câu hỏi: Hệ thống cơ quan tư pháp ở nước Nga được thành lập theo quy định nào?

Trả lời:

Hệ thống cơ quan tư pháp ở nước Nga được thành lập theo quy định của Hiến pháp và các luật Hiến pháp Liên bang.