Bản chất kinh tế của hợp đồng cho vay là gì ?

Nguồn vốn để các tổ chức tín dụng cho vay không chỉ dành riêng cho cá nhân hoặc nhóm cá nhân nào. Với nguồn tài nguyên vốn hạn hẹp, các chủ thể đang gặp khó khăn về tài chính sẽ khó có cơ hội tiếp cận vốn vay theo các điều kiện khắt khe của ngân hàng. Vì vậy, quyền tiếp cận vốn vay được đặt ra mục đích để giải quyết các nhu cầu vốn đa dạng nêu trên. Đó còn là cơ sở để các tổ chức, cá nhân không bị cản trở, thực thi đầy đủ quyền tiếp cận tín dụng nếu họ đã tuân thủ các điều kiện vay vốn được pháp luật cho phép, cho dù đó là thực thể khách hàng vay nào.

Thứ hai, tổ chức tín dụng tham gia quan hệ hợp đồng cho vay nhằm mục tiêu kinh doanh để sinh lời

Hợp đồng cho vay là phương tiện để các tổ chức tín dụng thực hiện mục đích kinh doanh, sinh lời. Chức năng này gắn liền với các tổ chức tín dụng, như được đánh giá - “ngay từ khi hình thành các ngân hàng thương mại”, với vai trò “tạo ra giá trị thặng dư của đồng tiền” (tính tạo tiền). Khác với các giao dịch kinh tế khác, giao dịch cho vay của các ngân hàng thương mại luôn mang tính hệ thống, phát triển theo bề rộng cả trong và ngoài nước, có quy mô lớn, khó kiểm soát nếu không có cơ chế quản lý chặt chẽ, phù hợp. Để mang lại hiệu quả lợi nhuận, tổ chức tín dụng luôn tìm tòi, cung ứng những sản phẩm tín dụng mới, tiện ích, đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn đa dạng của khách hàng.

Thứ ba, lãi suất được thỏa thuận phù hợp với quy luật cung cầu của nền kinh tế

Bên vay khi sử dụng tiền vay vào mục đích tiêu dùng, sinh hoạt hay các hoạt động sản xuất, kinh doanh sẽ mang lại lợi ích kinh tế, dân sự nhất định. Một phần lợi nhuận đó được trả cho các tổ chức tín dụng, đây chính là giá cả khoản vay. Với phương châm “đi vay để cho vay”- Cụm từ này được diễn giải là “mua khoản vay với giá thấp, bản khoản vay với giá cao, phần chênh lệch đó là lợi nhuận”, tìm kiếm lợi nhuận, lãi suất hợp lý còn là cơ hội để thúc đẩy khách hàng vay vốn. Vì vậy, quyền tự do thỏa thuận lãi suất được pháp luật quy định, bảo đảm cho các nhu cầu chính đáng này của ngân hàng. Lãi suất trong quan hệ hợp đồng cho vay còn là cơ sở để vận dụng, điều chỉnh các quan hệ hợp đồng kinh tế. Theo Điều 306 Luật Thương mại năm 2005, tiền lãi do chậm thanh toán sẽ được tính theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán, tương ứng với thời gian chậm trả. Đối với lĩnh vực kinh doanh nói chung, pháp luật cho phép các bên phạt vi phạm hợp đồng nhưng không ấn định lãi suất chậm thanh toán. Các tòa án vẫn thường áp dụng “lãi suất nợ quá hạn trung bình” của 03 (ba) ngân hàng thương mại cho lĩnh vực này với lý do, các đơn vị kinh tế cũng phải đi vay để bù đắp những thiếu hụt tài chính.