Chào luật sư, Hôm nay tôi có đọc một tài liệu về hình sự và có bắt gặp thuật nhữ "nhiều tội phạm" và "tội đơn nhất phức tạp". Tôi không hiểu rõ về 2 thuật ngữ này. Mong luật sư giải đáp cho tôi về biểu hiện của nhiều tội phạm và tội đơn nhất phức tạp? Rất mong nhận được tư vấn của luật sư. Chân thành cảm ơn! (Mạnh Quân - Đà Nẵng)
>> Luật sư tư vấn pháp luật Hình sự, gọi: 1900 6162
Trả lời:
1. Nhiều tội phạm là gì?
Chúng tôi có bài viết về “nhiều tội phạm là gì” trong thời gian gần đây. Mời bạn tìm đọc tại website của Luật Minh Khuê.
Nhiều tội phạm là trường hợp một người phạm từ hai tội trở lên, không phụ thuộc vào việc người đó đã bị xét xử về các tội đã phạm hay chưa; các tội này chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và không có những trở ngại về mặt tố tụng hình sự để khởi tố vụ án hình sự.
2. Biểu hiện của nhiều tội phạm
Cách thức tổ chức và kết cấu của chế định nhiều tội phạm diễn ra rất phức tạp, đa dạng, cho nên trong khoa học pháp lý hình sự trước đây và hiện nay vẫn còn có nhiều quan điểm khác nhau về các hình thức biểu hiện của chế định nhiều tội phạm. Đó là:
Quan điểm thứ nhất. Các nhà hình sự học Liên Xô cho rằng, nhiều tội phạm có các hình thức biểu hiện là: phạm tội lặp lại, tổng hợp các tội phạm và tái phạm
Quan điểm thứ hai: Một nhà hình sự học người Nga thì cho rằng, nhiều tội phạm có các hình thức biểu hiện là: tổng hợp các tội phạm (tổng hợp thực tế và tổng hợp trừu tượng), phạm tội nhiều lần, phạm tội lặp lại và tái phạm.
Quan điểm thứ ba: của một số nhà hình sự học Liên Xô khác lại cho rằng, nhiều tội phạm có hai hình thức biểu hiện là: phạm tội lặp lại và tổng hợp các tội phạm.
Quan điểm thứ tư: Theo một nhà hình sự học người Nga khác lại cho rằng, nhiều tội phạm có hai hình thức biểu hiện là phạm tội lặp lại và tổng hợp trừu tượng các tội phạm.
Quan điểm thứ năm: Nhiều tội phạm có bôn hình thức biểu hiện là phạm nhiều tội, phạm tội nhiều lần, tái phạm, tái phạm nguy hiểm và phạm tội có tính chất chuyên nghiệp.
Quan điểm thứ sáu: cho rằng nhiều tội phạm có ba hình thức biểu hiện là phạm nhiều tội, phạm tội nhiều lần và tái phạm, tái phạm nguy hiểm(1). Trong đó, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp chỉ là một dạng đặc biệt của phạm tội nhiều lần.
Qua nghiên cứu các quan điểm trên về các hình thức biểu hiện của nhiều tội phạm, có thể thấy rằng:
Quan điểm thứ nhất không hợp lý ở chỗ, phạm tội lặp lại, tổng hợp các tội phạm và tái phạm là những khái niệm không cùng loại, có các mức độ trừu tượng hóa khác nhau, bởi lẽ tái phạm chỉ là một hình thức biểu hiện của sự lặp lại việc thực hiện tội phạm; nói cách khác, sự lặp lại của việc thực hiện tội phạm là khái niệm giông đôì vối khái niệm tái phạm; tái phạm là khái niệm loại đối vối khái niệm sự lặp lại của việc thực hiện tội phạm.
Quan điểm thứ hai cũng không hợp lý ở chỗ, phạm tội nhiều lần chẳng qua cũng là một trong các hình thức biểu hiện của phạm tội lặp lại. Phạm tội nhiều lần và tái phạm đều là khái niệm loại đôì với khái niệm phạm tội lặp lại.
Quan điểm thứ ba chỉ đưa ra hai hình thức biểu hiện của nhiều tội phạm, trong đó phạm tội lặp lại được hiểu là việc chủ thể đã thực hiện một hành vi phạm tội sau đó lại lặp lại việc thực hiện hành vi phạm tội đó. Tác giả của quan điểm này hoàn toàn đúng đắn khi cho rằng, tái phạm chẳng qua là một hình thức biểu hiện của phạm tội lặp lại, nên không coi tái phạm là một hình thức biểu hiện cùng loại với phạm tội lặp lại. Tuy nhiên, chúng tôi không đồng tình với quan điểm này ở chỗ, tác giả của nó đã không phân biệt được tổng hợp trừu tượng các tội phạm và tổng hợp thực tế các tội phạm, mà đây là hai khái niệm khác nhau cơ bản về bản chất pháp lý. Trường hợp tổng hợp thực tế các tội phạm về bản chất là một trong các hình thức của phạm tội lặp lại, còn trường hợp tổng hợp trừu tượng các tội phạm, rõ ràng không có sự lặp lại việc thực hiện tội phạm, nói cách khác tổng hợp trừu tượng các tội phạm không phải là một trong các hình thức biểu hiện của phạm tội lặp lại.
Quan điểm thứ tư: đã gần tiếp cận đến các hình thức biểu hiện của chế định nhiều tội phạm, vì phạm tội lặp lại và tổng hợp trừu tượng các tội phạm là hai khái niệm cùng loại, có mức độ trừu tượng hóa giống nhau. Mà trong đó phạm tội lặp lại đã bao gồm tái phạm, phạm tội nhiều lần và tổng hợp thực tế các tội phạm. Tuy nhiên, quan điểm này vẫn còn tách rời hai hình thức biểu hiện của phạm nhiều tội là tổng hợp trừu tượng các tội phạm và tổng hợp thực tế các tội phạm.
Quan điểm thứ năm: là tương đối hợp lý vì tất cả các hình thức biểu hiện của chế định nhiều tội phạm đã được đề cập đến. Tuy nhiên, theo quan điểm này coi phạm tội có tính chất chuyên nghiệp là một hình thức biểu hiện của chế định nhiều tội phạm lại chưa hợp lý. Bởi vì, theo khái niệm của nhiều tội phạm thì phạm tội có tính chất chuyên nghiệp không phải là nhiều tội phạm
Như vậy, quan điểm thứ sáu là đúng hơn cả, bởi lẽ quan điểm này đã đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu của nhiều tội phạm. Mà dấu hiệu đặc trưng nhất của nhiều tội phạm là trường hợp một người có từ hai hành vi phạm tội trở lên được thể hiện ở tất cả các hình thức biểu hiện của nhiều tội phạm. Thực tiễn đấu tranh phòng, chống nhiều tội phạm ỏ nước ta cũng cho thấy, nhiều tội phạm có các hình thức biểu hiện là: phạm nhiều tội, phạm tội nhiều lần và tái phạm, tái phạm nguy hiểm. Đây là quan điểm được nhiều nhà hình sự học tán thành.
Trong thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử có một số tội phạm đơn nhất phức tạp có các dấu hiệu rất giống với dấu hiệu của nhiều tội phạm. Để hiểu chính xác về nhiều tội phạm chúng ta cần phân biệt sự khác nhau giữa nhiều tội phạm với các tội phạm đơn nhất phức tạp. Để làm được điều đó, trước hết chúng ta tìm hiểu các dạng của tội đơn phạm nhất phức tạp.
3. Hình thức biểu hiện của tội phạm đơn nhất phức tạp
Tội phạm đơn nhất phức tạp có các hình thức biểu hiện là: phạm tội kéo dài, phạm tội liên tục, các tội ghép, các tội gây hậu quả nghiêm trọng mà hậu quả đó là dấu hiệu của tội phạm khác v.v...
Phạm tội kéo dài là trường hợp tội phạm được thực hiện một lần (bằng hành động hoặc không hành động) và kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định cho đến khi người phạm tội bị bắt giữ. Trong trường hợp này, về bản chất hành vi phạm tội kéo dài từ lúc bắt đầu được thực hiện và thường chỉ kết thúc khi tội phạm bị phát hiện bắt giữ hoặc người phạm tội chủ động kết thúc việc phạm tội đó. Ví dụ. Tội đào nhiệm (Điều 363 Bộ luật hình sự năm 2015) bắt đầu từ khi cán bộ, công chức cố ý từ bỏ nhiệm vụ công tác và kéo dài cho đến khi bị bắt giữ. Hoặc tội tàng trữ trái phép vũ khí quân dụng (Điều 304 Bộ luật hình sự 2015) bắt đầu từ khi người phạm tội có hành vi cất giữ vũ khí quân dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép đến khi bị phát hiện hoặc họ tự ra đầu thú.
Phạm tội liên tục là trường hợp người phạm tội thực hiện liên tục nhiều hành động phạm tội cùng tính chất đối với cùng một đối tượng và vì vậy cấu thành một tội phạm. Ví dụ - Thủ quỹ một cơ quan lợi dụng chức vụ, quyền hạn nhiều lần lấy tiền của cơ quan về sử dụng cho cá nhân là phạm tội tham ô tài sản (ở dạng liên tục) (Điều 353 Bộ luật hình sự năm 2015). Hoặc tội bức tử (Điều 130 Bộ luật hình sự năm 2015) kẻ phạm tội đã có hành vi thường xuyên ức hiếp, ngược đãi hoặc làm nhục người lệ thuộc mình, làm người đó tự sát. Hành vi ức hiếp phải xảy ra thường xuyên (liên tục) thì mới cấu thành tội này.
Tội ghép là trường hợp bao gồm từ hai hành vi phạm tội trở lên, nhưng vì sự thống nhất bên trong của các hành vi đó nên chỉ cấu thành một tội phạm. Ví dụ: tội cướp tài sản (Điều 168 Bộ luật hình sự năm 2015). Cấu thành của tội này bao gồm hai hành vi xâm hại đến quan hệ sở hữu tài sản và quan hệ nhân thân của người có tài sản, nhưng có mục đích thống nhất là nhằm chiếm đoạt tài sản nên chỉ cấu thành một tội phạm (tội cướp). Từng hành vi trong tội này có thể được đánh giá như một tội phạm độc lập, nhưng vì sự thống nhất bên trong của chúng mà các hành vi đó hợp lại thành cấu thành một tội phạm (tội cướp) chứ không phải nhiều tội phạm.
Các tội gây hậu quả nghiêm trọng mà hậu quả đó là dấu hiệu của tội phạm khác là các tội mà trong cấu thành của chúng có một số hậu quả phạm tội, trong khi đó thái độ của người phạm tội đối vối các hậu quả đó có thể khác nhau. Chẳng hạn, tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác dẫn đến chết người (khoản 6 Điều 134 Bộ luật hình sự năm 2015) có hậu quả là gây thương tích nặng (hậu quả thứ nhất) và hậu quả chết người (hậu quả thứ hai). Trong trường hợp này không có nhiều tội phạm, mà toàn bộ hành vi đó chỉ cấu thành tội phạm đơn nhất. Đó là tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác dẫn đến chết người (Điều 134 Bộ luật hình sự năm 2015).
4. Phân biệt sự khác nhau giữa nhiều tội phạm và tội đơn nhất phức tạp
Từ định nghĩa của nhiều tội phạm và các hình thức biểu hiện của tội phạm đơn nhất phức tạp, chúng ta có thể phân biệt sự khác nhau giữa nhiều tội phạm và tội đơn nhất phức tạp như sau:
Thứ nhất, Về khách thể bị xâm hại:
Nhiều tội phạm thường xâm hại đến nhiều khách thể hơn (từ hai khách thể trở lên hoặc một khách thể bị xâm hại từ hai lần trỏ lên) còn tội phạm đơn nhất phức tạp chỉ xâm hại đến một khách thể.
Thứ hai, Về tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội:
Đối với trường hợp nhiều tội phạm thường là lớn hơn nhiều, vì mỗi hành vi phạm tội bao giờ cũng cấu thành một tội phạm độc lập. Còn tội phạm đơn nhất phức tạp thường là nhỏ hơn, vì mỗi hành vi chưa đủ các yếu tố cấu thành một tội phạm cụ thể.
Thứ ba, về hậu quả (thiệt hại cụ thể) do hành vi phạm tội gây ra:
Đối với nhiều tội phạm thường là nghiêm trọng hơn vì nhiều tội phạm gây thiệt hại cho nhiều khách thể hơn. Còn tội phạm đơn nhất phức tạp thường là ít nghiêm trọng hơn vì tội phạm đơn nhất chỉ gây thiệt hại cho một khách thể.
Thứ tư, Về nhân thân người phạm tội:
Đối với trường hợp nhiều tội phạm thường là nguy hiểm hơn, thái độ chống đối xã hội cao hơn, ngoan cố hơn; còn tội phạm đơn nhất phức tạp thường là ít nguy hiểm hơn.
Thứ năm, Về trách nhiệm hình sự:
Đối với nhiều tội phạm mức độ trách nhiệm hình sự thường là nghiêm khắc hơn, còn đối với tội phạm đơn nhất phức tạp thường là ít nghiêm khắc hơn.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp. Rất mong nhận được sự hợp tác! Trân trọng./.
