Chứa chấp người chưa thành niên phạm pháp là gì? Quy định về tội chứa chấp người chưa thành niên phạm pháp theo Bộ luật Hình sự hiện hành?

1. Chứa chấp người chưa thành niên phạm pháp là gì?

Chứa chấp người người dưới 18 tuổi phạm pháp là hành vi cung cấp cho người chưa thành niên nơi ăn, chỗ ở với ý thức tạo điều kiện cho họ thực hiện tội phạm. Người chứa chấp đã biết rõ người chưa thành niên mà mình chứa chấp là người phạm pháp. Hành vi chứa chấp đó có thể được thực hiện độc lập nhưng cũng có thể được thực hiện đồng thời với hành vi dụ dỗ, ép buộc người chưa thành niên hoạt động phạm tội.

2. Quy định về việc chứa chấp người chưa thành niên phạm pháp theo Bộ luật Hình sự năm 2015

Căn cứ Điều 325 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định:

“Điều 325. Tội dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp

1. Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Rủ rê, lôi kéo, mua chuộc, kích động hoặc xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc sống sa đọa;

b) Đe dọa, uy hiếp, dùng vũ lực hoặc có hành vi khác ép buộc người dưới 18 tuổi phạm tội hoặc sống sa đọa;

c) Chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Đối với 02 người trở lên;

c) Đối với người dưới 13 tuổi;

d) Chứa chấp, rủ rê, lôi kéo, mua chuộc, kích động, xúi giục, đe dọa, uy hiếp, dùng vũ lực hoặc có hành vi khác ép buộc người dưới 18 tuổi thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;

đ) Tái phạm nguy hiểm.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.”.

Như vậy, các hành vi phạm tội này có cùng đối tượng tác động là người dưới 18 tuổi.

Điều 325 quy định ba tội độc lập: tội dụ dỗ người dưới 18 tuổi phạm pháp, tội ép buộc người dưới 18 tuổi phạm pháp và tội chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp.

– Hành vi dụ dỗ người dưới 18 tuổi phạm pháp là hành vi rủ rê, lôi kéo, mua chuộc, kích động hoặc xúi giục người dưới 18 tuổi hoạt động phạm tội hoặc sống sa đọa. Hành vi phạm tội này có thể được thực hiện bằng các thủ đoạn dưới những hình thức khác nhau như cho ăn cơm, uống bia rượu, hút thuốc lá, hứa hẹn cho tiền hoặc cho quà, kích thích sự ham muốn vật chất…để người dưới 18 tuổi nghe theo tham gia vào hoạt động phạm tội hoặc sống sa đọa hay nói cách khác, hành vi dụ dỗ của người phạm tội là nguyên nhân dẫn đến người dưới 18 tuổi tham gia vào hoạt động phạm tội hoặc sống sa đọa.

– Hành vi ép buộc người dưới 18 tuổi phạm pháp là hành vi đe dọa, uy hiếp, dùng vũ lực hoặc có những hành vi khác ép buộc người dưới 18 tuổi hoạt động phạm tội hoặc sống sa đọa có nghĩa là hành vi đe dọa dùng vũ lực hoặc uy hiếp tinh thần để buộc người dưới 18 tuổi phải nghe theo thực hiện hoạt động phạm tội hoặc sống sa đọa.

– Chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp là hành vi cung cấp cho người dưới 18 tuổi phạm pháp chỗ ở có nghĩa là tạo điều kiện cho họ phạm pháp. Người dưới 18 tuổi sử dụng điều kiện về chỗ ở mà người chứa chấp đã tạo ra cho họ trong khi thực hiện hành vi phạm pháp mà không nhất thiết phải là hành vi phạm tội.

– Tội phạm được coi là hình thành từ thời điểm người phạm tội đã thực hiện một trong các hành vi nêu trên.

3. Các yếu tố cấu thành tội phạm chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp

Các yếu tố cấu thành tội dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người chưa thành niên phạm pháp.

Thứ nhất, khách thể

Tội phạm xâm phạm vào chế độ giáo dục chăm sóc và bảo vệ những người chưa thành niên, xâm phạm vào trật tự an toàn xã hội.

Người chưa thành niên nói trong điều luật là người dưới 18 tuổi, là người chưa phát triển toàn diện về thể chất, tâm sinh lý và đang trong quá trình hình thành nhân cách, cần được chăm sóc, giáo dục để họ phát triển lành mạnh. Hành vi dụ dồ, ép buộc, chứa chấp người chưa thành niên phạm pháp đã xâm phạm nghiêm trọng đến chế độ chăm sóc, giáo dục và bảo vệ người chưa thành niên, đưa người chưa thành niên vào con đường phạm tội.

Thứ hai, mặt khách quan của tội phạm

– Người dưới 18 tuổi phạm pháp: Là người chưa thành niên đã hoặc đang thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Hành vi vi phạm pháp luật đó có thể là chưa đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm để truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm nhưng chưa bị phát hiện, chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

– Được thể hiện ở hành vi dụ dỗ, ép buộc người chưa thành niên hoạt động phạm tội, sống sa đọa hoặc chứa chấp người chưa thành niên phạm pháp.

+ Rủ rê, dụ dỗ, lôi kéo, mua chuộc, kích động, xúi giục người dưới 18 tuổi hoạt động phạm tội, sống sa đọa;

+ Đe dọa, uy hiếp, dùng vũ lực hoặc có những hành vi khác ép buộc người dưới 18 tuổi hoạt động phạm tội;

+ Chứa chấp người dưới 18 tuối hoạt động phạm pháp.

+ Tội phạm hoàn thành khi người phạm tội thực hiện một trong những hành vi nêu trên.

Thứ ba, mặt chủ quan của tội phạm

Tội phạm được thực hiện dưới hình thức lỗi cố ý. Người phạm tội nhận thức được người mà mình dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp là những người chưa thành niên phạm pháp nhưng vẫn thực hiện hành vi vì động cơ vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác.

Thứ tư, chủ thể của tội phạm

Tội phạm được thực hiện bởi những người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo luật định.

4. Khung hình phạt của tội chứa chấp người chưa thành niên phạm pháp

Điều 325 BLHS năm 2015 quy định 2 khung hình phạt sau:

– Khung cơ bản, có mức phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

– Khung tăng nặng thứ nhất, có mức phạt tù từ 03 năm đến 07 năm áp dụng cho trường hợp phạm tội sau:

+ Có tổ chức là hành thức đồng phạm có sự cấu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm được quy định trong khoản 2 Điều 17 BLHS năm 2015;

+ Đối với 02 người trở lên;

+ Đối với người dưới 13 tuổi;

+ Chứa chấp, rủ rê, lôi kéo, mua chuộc, kích động, xúi dục, đe dọa, uy hiếp, dùng vũ lực hoặc có hành vi khác ép buộc người dưới 18 tuổi thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;

+ Tái phạm nguy hiểm.

Ngoài hình phạt chính nêu trên người phạm tội này còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung là phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng.

5. Thực trạng người chưa thành niên phạm tội hiện nay

Những năm gần đây, tình hình tội phạm do người chưa thành niên gây ra có diễn biến rất phức tạp. Phân tích các số liệu về tình hình tội phạm chưa thành niên trong thời gian gần đây, thì thấy đáng báo động về số trẻ em phạm tội đang "gia tăng và trẻ hóa" thực sự trở thành mối lo ngại với con số trung bình 10.000 vụ tội phạm hình sự do trên 15.000 trẻ em gây ra trên toàn quốc mỗi năm. Con số này là một lời cảnh báo về tình trạng trẻ em nhỏ tuổi phạm tội. Các vụ án, có người chưa thành niên phạm tội tham gia có xu hướng tăng nhanh cả ở cấp huyện và cấp tỉnh. Nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng, do các bị cáo đang ở độ tuổi chưa thành niên một mình hay cùng đồng bọn cũng là những người chưa thành niên gây ra.

a. Về số lượng các vụ án có bị cáo là người chưa thành niên phạm tội.

Theo báo cáo của Cục Cảnh sát hình sự, trong bốn năm qua từ 2008 đến 2011, công an cả nước phát hiện 40.235 vụ gồm 67.200 người chưa thành niên vi phạm pháp luật, tăng hơn giai đoạn 2001 - 2006 là 3.070 người. Trong đó, nam chiếm 72.594 người. Số vụ án do người chưa thành niên gây ra chiếm 20% so với tổng số vụ phạm pháp hình sự trên toàn quốc.

Tình hình tội phạm trong lứa tuổi chưa thành niên gia tăng đến mức báo động. Một số loại án tăng cao như cướp giật tài sản 63,8%, giết người tăng 38,7%... Trung bình hằng năm xảy ra 10 nghìn vụ vi phạm pháp luật với hơn 13.000 đối tượng có liên quan; trong đó, 67,1% số trẻ em vi phạm pháp luật ở độ tuổi từ 16 đến 18.

b. Về độ tuổi và loại tội mà các bị cáo là người chưa thành niên thực hiện.

Theo thống kê của Tòa án nhân dân tối cao thì thấy số người chưa thành niên phạm tội chủ yếu ở độ tuổi từ 16 đến dưới 18 tuổi chiếm 87% (12.439 bị cáo), từ 14 đến dưới 16 tuổi chiếm 12 % (1.832 bị cáo). Những loại tội mà các bị cáo là người chưa thành niên thực hiện tập trung nhiều ở các tội như: “Cố ý gây thương tích”, “Trộm cắp tài sản”, “Cướp tài sản”, “Giết người”,” Cướp giật tài sản” chiếm 78,6% tổng các loại tội như đã phân tích ở phần trên

c. Về mức hình phạt được áp dụng đối với các bị cáo.

Trong 04 năm từ 2008 đến 2011, việc quyết định hình phạt khi xét xử đối với người chưa thành niên phạm tội của ngành Tòa án đã vận dụng thì mức hình phạt từ 15 – 18 năm chỉ có 96 bị cáo chiếm 0,67%, từ 7 – 15 năm có 577 bị cáo chiếm 4%, từ 3 đến 7 năm có 1.854 bị cáo chiếm 13%, dưới 03 năm có 6.645 bị cáo chiếm 46,5% và số bị cáo được hưởng án treo và cải tạo không giam giữ là 4990 bị cáo chiếm 35%. Số bị cáo được áp dụng các loại hình phạt khác không phải là hình phạt tù là 109 bị cáo chiếm 0,76%. Nhìn chung hình phạt phổ biến được áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội trong thời gian qua tập trung ở mức dưới ba năm và án treo. Có thể thấy mức hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội chủ yếu là mang tính giáo dục thể hiện sự nhân đạo của pháp luật xã hội chủ nghĩa, đã được quy định cụ thể trong Chương X những quy định đối với người chưa thành niên phạm tội của Bộ luật hình sự.

6. Một số giải pháp phòng ngừa

a. Đối với xã hội:

- Tạo điều kiện về vật chất và tinh thần cho người chưa thành niên có các sân chơi, bãi tập, các hình thức sinh hoạt bổ ích, lành mạnh nhằm thu hút học sinh và người chưa thành niên tham gia học tập, rèn luyện, sử dụng thời gian nhàn rỗi có ích và thiết thực.

- Giáo dục ở nhà trường, ngoài việc dạy chữ, truyền đạt những kiến thức cơ bản cần hết sức quan tâm và giành nhiều thời lượng dạy cho người chưa thành niên về kỹ năng sống, kỹ năng làm người thông qua việc giáo dục về đạo đức truyền thống, lịch sử, pháp luật, giao tiếp trong gia đình và xã hội. Cần có sự liên hệ chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình, thông báo thường xuyên, kịp thời về kết quả học tập, thời gian học tập những thay đổi về tư cách đạo đức, những biểu hiện lệch lạc trong lối sống của các em với gia đình để có biện pháp kết hợp cùng giáo dục giữa nhà trường và gia đình.

- Chính quyền các địa phương, đặc biệt là Ủy ban nhân dân các xã, phường, thị trấn cần quản lý các tụ điểm vui chơi giải trí, nhà hàng, các quán internet… có nguy cơ tiềm ẩn các vi phạm pháp luật. Chủ động thông báo với các cơ quan chức năng để xử lý, ngăn chặn kịp thời. Ủy ban nhân dân các địa phương cần có kế hoạch thống kê, giám sát, theo dõi riêng đối với người chưa thành niên để sớm phát hiện điều chỉnh, uốn nắn kịp thời những biểu hiện sai lệch, nhưng hành vi thái quá vi phạm các quy chuẩn đạo đức để ngăn chặn kịp thời, tránh tình trạng để vi phạm xảy ra rồi mới lo xử lý.

b. Về phía gia đình:

Mỗi gia đình là một tế bào của xã hội, người chưa thành niên sinh ra và lớn lên thời gian chủ yếu là sống trong gia đình. Truyền thống gia đình, đạo đức gia đình và tấm gương của bố, mẹ ảnh hưởng rất lớn tới nhận thức, suy nghĩ của người chưa thành niên. Vì thế những người làm bố, mẹ phải gương mẫu về đạo đức, lối sống, cách hành xử phải có chuẩn mực, đúng với đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước và cần có thời gian hợp lý để chăm sóc, giáo dục con em mình, phải là chỗ dựa tinh thần cho con em mình là người chưa thành niên và phải thường xuyên kết hợp chặt chẽ với nhà trường, đoàn thể, chính quyền, cơ quan pháp luật để kịp thời uốn nắn, giáo dục khi có hành vi vi phạm pháp luật do con em mình gây ra.

c. Giải pháp về các quy định của pháp luật.

Thứ nhất: Cần hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự.

Thứ hai: Về vấn đề áp dụng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội.

Thứ ba: Cần thành lập Tòa án cho người chưa thành niên và có một đội ngũ cán bộ riêng biệt cho công tác điều tra, truy tố, xét xử đối với người chưa thành niên.