1. Bảo hiểm y tế là gì?

Theo Luật bảo hiểm y tế thì bảo hiểm y tế là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng được áp dụng theo quy định của Luật bảo hiểm y tế để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện.

Bảo hiểm y tế là loại hình bảo hiểm thuộc lĩnh vực chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Theo đó người mua bảo hiểm y tế sẽ được chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí khám, điều trị, phục hồi sức khỏe nếu không may trường hợp xảy ra ốm đau, tai nạn. Bảo hiểm y tế thực chất là một nội dung của bảo hiểm xã hội. Bảo hiểm y tế có hai loại hình đó là bảo hiểm y tế bắt buộc và bảo hiểm y tế tự nguyện. Bảo hiểm y tế áp dụng bắt buộc đối với tất cả các đối tượng là cán bộ, công nhân, viên chức tại chức, hưu trí, nghỉ mất sức lao động thuộc khu vực hành chính sự nghiệp, tổ chức Đảng, đoàn thể xã hội có hưởng lương từ ngân sách Nhà nước, các doanh nghiệp liên doanh với nước ngoài và tổ chức quốc tế tại Việt Nam có thuê lao động là người Việt Nam. Mức đóng bảo hiểm y tế do cơ quan, doanh nghiệp chi trả phần lớn.

Đối với bảo hiểm y tế bắt buộc có 6 nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm y tế được quy định theo pháp luật đó là:

Nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng; Nhóm này bao gồm người lao động làm việc theo hợp đồng không xác định thời hạn, hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 3 tháng trở lên; người lao động là người quản lý doanh nghiệp hưởng tiền lương; cán bộ công chức, viên chức.
Nhóm do cơ quan bảo hiểm xã hội đóng;
Nhóm do ngân sách Nhà nước đóng; Nhóm này bao gồm người thuộc hộ gia đình nghèo; người dân tộc thiểu số đang sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn; người đang sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế xã hội - đặc biệt khó khăn; người đang sinh sống tại xã đảo, huyện đảo.
Nhóm được ngân sách Nhà nước hỗ trợ mức đóng;
Nhóm tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình;
Nhóm do người sử dụng lao động đóng.

Theo quy định mới nhất của Luật Bảo hiểm y tế thì đối tượng tham gia của bảo hiểm y tế tự nguyện là những người không thuộc 6 nhóm tham gia bảo hiểm y tế bắt buộc. Người đóng bảo hiểm y tế được khám, chữa bệnh tại tất cả các cơ sở y tế. Các trường hợp tự tử, say rượu, vi phạm pháp luật,... không được hưởng chế độ bảo hiểm y tế.

Đa số những người tham gia đóng bảo hiểm y tế là những đối tượng tham gia theo hình thức bắt buộc. Vì thế, nhiều đối tượng chưa tìm hiểu rõ về các chính sách và quyền lợi của mình khi tham gia bảo hiểm y tế.

Khi tham gia bảo hiểm y tế, đối tượng tham gia được hưởng những chế độ và quyền lợi như sau:

- Được tùy chọn một cơ sở y tế khám chữa bệnh: Người tham gia bảo hiểm y tế được lựa chọn một cơ sở y tế thuận lợi gần nơi công tác hoặc nơi cư trú theo hướng dẫn của Cơ quan bảo hiểm xã hội để đăng ký khám bệnh, chữa bệnh ban đầu, được đổi nơi đăng ký ban đầu vào mỗi quý.

- Được giảm chi phí khám chữa bệnh: Tùy vào từng đối tượng và tình hình bệnh tật, tai nạn... mà người tham gia bảo hiểm y tế sẽ được miễn phí hoàn toàn hoặc một phần chi phí điều trị, chi phí khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế công cộng. Chi phí khám bệnh, chữa bệnh ngoài phạm vi được hưởng bảo hiểm y tế của đối tượng quy định tại điểm a khoản 3 điều 12 của Luật này được chi trả từ nguồn kinh phí bảo hiểm y tế dành cho khám bệnh, chữa bệnh của nhóm đối tượng này; trường hợp nguồn kinh phí này không đủ thì do ngân sách Nhà nước bảo đảm; 80% chi phí khám bệnh chữa bệnh đối với các đối tượng khác.

Về mức hưởng bảo hiểm y tế thì người đóng bảo hiểm được hưởng 100% chi phí khám bệnh áp dụng đối với các đối tượng theo quy định tại các điểm a, d, e, g, h, và i khoản 3 điều 12 của Luật Bảo hiểm y tế.

2. Một người có thể sử dụng 2 bảo hiểm y tế cùng lúc không?

Căn cứ khoản 2 điều 16 Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi và bổ sung năm 2014 quy định như sau:

" Mỗi người chỉ được cấp 01 thẻ bảo hiểm y tế".

Và tại khoản 2 điều 13 của Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi và bổ sung 2014 quy định:

" Trường hợp một người đồng thời thuộc nhiều đối tượng tham gia bảo hiểm y tế khác nhau quy định tại điều 12 của luật này thì đóng bảo hiểm y tế theo đối tượng đầu tiên mà người đó được xác định theo thứ tự của các đối tượng quy định tại điều 12 của luật này".

Trường hợp một người thuộc nhiều đối tượng tham gia bảo hiểm y tế thì được hưởng quyền lợi bảo hiểm y tế theo đối tượng có quyền lợi cao nhất. Như vậy, bạn không thể cùng một lúc đăng ký mua và sử dụng đồng thời một lúc hai thẻ bảo hiểm y tế. Trường hợp bạn là đối tượng nằm trong nhiều trường hợp phải mua bảo hiểm y tế thì bạn sẽ đóng bảo hiểm theo đối tượng được xác định thứ tự đầu tiên theo quy định và được hưởng quyền lợi bảo hiểm y tế theo đối tượng có quyền lợi cao nhất.

3. Thời hạn sử dụng của thẻ bảo hiểm y tế

Thẻ bảo hiểm y tế hiện nay được cấp cho người dân không còn ghi thời hạn sử dụng mà chỉ thể hiện thời điểm bắt đầu có giá trị sử dụng của thẻ. Căn cứ vào quy định của pháp luật, tại điều 13 Nghị định 146/2018/NĐ-CP và khoản 73 điều 1 Quyết định 505/QĐ-BHXH, thời hạn của thẻ bảo hiểm y tế được xác định như sau:

- Đối tượng do người lao động và người sử dụng lao động đóng: thẻ bảo hiểm y tế có giá trị kể từ ngày đóng bảo hiểm y tế đến hết tháng mà đơn vị sử dụng lao động báo giảm lao động.

- Người hưởng trợ cấp thất nghiệp: thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng kể từ tháng đầu tiên hưởng trợ cấp thất nghiệp ghi trong quyết định của cơ quan Nhà nước cấp có thẩm quyền đến khi không còn là đối tượng được hưởng trợ cấp thất nghiệp.

- Trẻ em dưới 6 tuổi: Đối với trường hợp sinh trước ngày 30/09 thì thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng đến hết ngày 30/09 của năm đứa trẻ đủ 72 tháng tuổi. Trường hợp sinh sau ngày 30/09 thì thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng đến hết ngày cuối của tháng trẻ đủ 72 tháng tuổi.

- Người thuộc diện hưởng trợ cấp bảo trợ bảo trợ xã hội hàng tháng: Thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng từ ngày được hưởng trợ cấp xã hội tại quyết định của UBND cấp huyện đến khi không còn thuộc trường hợp đó.

- Người thuộc hộ gia đình nghèo, người dân tộc thiểu số đang sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người sinh sống tại xã đảo, huyện đảo; người thuộc hộ gia đình cận nghèo mà được ngân sách Nhà nước hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế thì thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng từ ngày được xác định tại quyết định phê duyệt danh sách của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đến ngày không còn thuộc đối tượng đó.

- Người được phong tặng danh hiệu nghệ sỹ nhân dân, nghệ nhân ưu tú thuộc hộ gia đình có mức thu nhập bình quân đầu người hàng tháng thấp hơn mức lương cơ sở thì thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng kể từ ngày được xác định tại Quyết định phê duyệt danh sách của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

- Người hiến bộ phận cơ thể: Thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng ngay sau khi hiến bộ phận cơ thể.

- Đối với học sinh, sinh viên: Học sinh của cơ sở giáo dục phổ thông thì thẻ bảo hiểm y tế được cấp hàng năm.

Học sinh lớp 1: Giá trị sử dụng bắt đầu từ ngày 01/10 năm đầu tiên của cấp tiểu học;
Học sinh lớp 12: Thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng đến hết ngày 30/09 của năm đó.

Học sinh, sinh viên của cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp thì:

Học sinh, sinh viên năm nhất của khóa học: Thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng từ ngày nhập học, trừ trường hợp thẻ của học sinh lớp 12 đang còn giá trị sử dụng;
Học sinh, sinh viên năm cuối của khóa học: Thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng đến ngày cuối của tháng kết thúc khóa học.

- Đối với các đối tượng khác: Thẻ có giá trị sử dụng từ ngày đóng tiền bảo hiểm y tế. Trường hợp tham gia bảo hiểm y tế lần đầu hoặc tham gia không liên tục từ 03 tháng trở lên thì thẻ bảo hiểm y tế có giá trị sử dụng sau 30 ngày kể từ ngày nộp tiền đóng bảo hiểm y tế.

>> Tham khảo bài viết liên quan: Đóng bảo hiểm y tế khi người lao động nghỉ hưởng chế độ thai sản

4. Thủ tục cấp lại, đổi thẻ bảo hiểm y tế

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế ( Theo mẫu TK1-TS);
Người hiến bộ phận cơ thể: Có thêm Giấy ra viện;
Trường hợp người tham gia được hưởng quyền lợi bảo hiểm y tế cao hơn thì bổ sung giấy tờ chứng minh (nếu có).

Bước 2: Nộp hồ sơ và đóng tiền

- Địa điểm nộp hồ sơ: Tùy vào đối tượng mà mình tham gia, người dân nộp hồ sơ tại các địa điểm như: UBND cấp xã, cơ quan BHXH tỉnh/ huyện, đơn vị sử dụng lao động, nhà trường.

- Đơn vị sử dụng lao động, UBND xã, đại lý thu/ nhà trường phải hoàn thiện hồ sơ và gửi cho cơ quan BHXH.

- Về lệ phí: Căn cứ vào điểm d khoản 2 điều 23 Luật phí và lệ phí thì không mất phí cấp lại bảo hiểm y tế.

Bước 3: Nhận thẻ bảo hiểm y tế

Người nhận thẻ bảo hiểm y tế tại nơi mình đã nộp hồ sơ.

Trong trường hợp không thay đổi thông tin thì nhận lại thẻ ngay trong ngày kể từ thời điểm cơ quan BHXH nhận đầy đủ hồ sơ;
Trường hợp thay đổi thông tin thì không quá 03 ngày kể từ ngày cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ;
Trường hợp người đang điều trị tại các cơ sở khám chữa bệnh thì nhận thẻ trong ngày khi cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ.

Trên đây là bài viết của Luật Minh Khuê, nếu có bất cứ vấn đề nào liên quan bạn vui lòng liên hệ với chúng tôi qua tổng đài 1900.6162 để được đội ngũ luật sư, chuyên viên tư vấn hỗ trợ khách hàng làm rõ. Trân trọng!