1. Khái quát về liên minh bưu chính thế giới

Liên minh bưu chính thế giới (UPU) là tổ chức quốc tế liên chính phủ được thành lập ngày 01.7.1875 trên cơ sở Công ước bưu chính thế giới được Đại hội đồng bưu chính thế giới họp ở Bơn (Berne Thụy Sĩ) thông qua ngày 09.10.1874.

Công ước đầu tiên về bưu chính trên thế giới có hiệu lực ngày 1/7/1875. Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, khoa học kỹ thuật phát triển nên việc liên hệ giữa các nước trên thế giới càng phát triển, số nước gia nhập Tổng hội Bưu chính ngày càng tăng. Để phù hợp với tính chất toàn thế giới cuả mình, các nước thành viên quyết định đổi tên thành Liên minh Bưu chính thế giới. Ngày 4/7/1947 UPU đã ký với Liên hợp quốc Hiệp định tại Paris (Pháp) và được Liên hợp quốc thừa nhận là một tổ chức chuyên môn nằm trong hệ thống LHQ. Tôn chỉ mục đích của Liên minh bưu chính thế giới (UPU) là nhằm tăng cường, mở rộng sự trao đổi và hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc thông qua các hoạt động đắc lực của nghiệp vụ bưu chính nhằm góp phần đạt được những mục đích cao cả của sự hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội và kinh tế; phát triển việc trao đổi thông tin giữa các nước bằng các của những nghiệp vụ bưu chính.

Hiện nay Liên minh bưu chính thế giới (UPU) có 192 thành viên. Các nước là thành viên Liên hợp quốc đương nhiên là thành viên Liên minh bưu chính thế giới (UPU), các nước chưa gia nhập Liên hợp quốc cũng có thể được Liên minh bưu chính thế giới (UPU) kết nạp khi có đơn.

Ngân sách của Liên minh bưu chính thế giới (UPU) do các nước thành viên đóng góp, Liên minh bưu chính thế giới (UPU) quy định 11 thang đóng góp : cao nhất là 50 đơn vị , thấp nhất là 0,5 đơn vị.Mức đóng góp của các nước thành viên do Đại hội quyết định theo các thang trên, và hàng năm Hội đồng quản trị xác định số tiền các nước phải đóng góp dựa trên ngân sách chi tiêu mà Đại hội đã phê duyệt. Liên minh bưu chính thế giới (UPU) còn có “Quỹ đặc biệt”. Quỹ này hình thành do sự đóng góp tự nguyện của các nước và các tổ chức quốc tế. Quỹ đặc biệt được dùng để chi phí cho các hoạt động trợ giúp kỹ thuật, dịch vụ chuyên gia tư vấn, học bổng đào tạo và trang thiết bị.

Ngày 15 .11.1947, Hiệp định điều chỉnh quan hệ giữa Liên hợp quốc và Liên minh bưu chính thế giới với tư cách là tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc được Đại hội đồng Liên hợp quốc biểu quyết tán thành. Mục đích của liên minh là thiết lập hệ thống bưu chính thống nhất, tổ chức và hoàn thiện các giao dịch bưu chính. Các vấn đề liên quan đến việc gửi thư bảo đảm, trả lại thư từ không thể chuyển đến tay người nhận, bảo đảm việc tự do gửi thư từ trên lãnh thổ các nước thành viên... đều được ghi nhận trong Công ước bưu chính thế giới.

2. Cơ cấu liên minh bưu chính thế giới

Trước khi thành lập Liên minh Bưu chính Quốc tế, một quốc gia phải ký một hiệp ước bưu chính riêng biệt với mỗi quốc gia khác mà mình muốn chuyển thư quốc tế đi và về. Hoa Kỳ đã kêu gọi cho một hội nghị bưu chính quốc tế mà sau đó được tổ chức vào năm 1863. Việc này dẫn đến việc Heinrich von Stephan, thuộc hoàng gia Vương quốc Phổ và sau này là Bộ trưởng Bưu điện Đức thành lập Liên minh Bưu chính Quốc tế, tổ chức quốc tế xưa hạng ba (sau Ủy ban Trung ương đặc trách Giao thông trên sông Rhine và Liên minh Viễn thống Quốc tế). Nó được thành lập vào năm 1874 dưới tên gọi "Liên minh Tổng Bưu chính" (General Postal Union) khi Hiệp ước Berne được ký kết vào ngày 9 tháng 10 năm 1874. Năm 1878, tên được đổi thành "Liên minh Bưu chính Quốc tế".

Cơ cấu của Liên minh bưu chính thế giới bao gồm: 1) Đại hội liên minh là cơ quan có thẩm quyền cao nhất gồm đại diện của tất cả các nước thành viên họp thường kì 5 năm 1 lần. Ngoài ra, có thể có các khoá họp đặc biệt nếu có sự nhất trí của tối thiểu là 2/3 các nước thành viên; 2) Hội đồng chấp hành gồm 40 ủy viên do Đại hội bầu ra theo nguyên tắc phân bổ hợp lí theo khu vực địa lí. Hội đồng họp mỗi năm một lần; 3) Uỷ ban tư vấn nghiên cứu các vấn đề bưu chính gồm 30 thành viên do Đại hội bầu có chức năng nghiên cứu các vấn đề kinh tế, kĩ thuật trong lĩnh vực bưu chính. Uỷ ban họp mỗi năm một lần; 4) Văn phòng quốc tế là cơ quan thường trực của Liên minh bưu chính thế giới có chức năng trong việc đảm bảo thông tin, tư vấn, phối hợp và thực hiện các biện pháp hợp tác kĩ thuật...

Hiện nay, Liên minh bưu chính thế giới có khoảng 160 quốc gia hội viên. Việt Nam là thành viên chính thức của Liên minh.

Trụ sở Liên minh bưu chính thế giới đặt tại Bơn (Thụy Sĩ).

3. Liên minh bưu chính thế giới

Liên minh Bưu chính thế giới (Quốc tế) hay Liên hiệp Bưu chính Quốc tế (tiếng Anh: Universal Postal Union hay viết tắt UPU, tiếng Pháp: Union postale universelle) là một Tổ chức Quốc tế điều hợp các chính sách bưu chính giữa các quốc gia thành viên và hệ thống bưu chính toàn cầu. Liên hiệp Bưu chính có bốn cơ quan gồm Hội đồng khoáng đại, Hội đồng quản trị, Hội đồng Điều hành Bưu chính, và Nha Quốc tế. Liên hiệp Bưu chính cũng đảm nhiệm việc giám sát Dịch vụ Bưu vụ tốc hành. Mỗi thành viên trong liên minh thỏa thuận dùng chung một bộ luật đồng nhất cho các chức năng bưu chính quốc tế. Trụ sở của Liên hiệp Bưu chính Quốc tế đặt ở Bern, Thụy Sĩ.

Các tiêu chuẩn là những nhân tố quan trọng trước tiên đối với các hoạt động bưu chính hữu hiệu cũng như liên kết hệ thống toàn cầu. Ban đặc trách tiêu chuẩn của Liên minh Bưu chính Quốc tế phát triển và duy trì một con số càng gia tăng các tiểu chuẩn quốc tế để cải thiện sự hoán đổi thông tin có liên quan đến bưu chính giữa các cơ quan bưu chính khắp nơi và cổ vỏ cho tính tương đối đồng bộ các sáng kiến bưu chính quốc tế và Liên minh Bưu chính Quốc tế. Ban này làm việc với các tổ chức vận chuyển bưu chính, khách hàng, các nhà cung cấp vật liệu, và những người hợp tác khác trong đó có vô số các tổ chức quốc tế khác nhau. Ban đặc trách tiêu chuẩn muốn chắc chắn rằng các tiêu chuẩn mạch lạc này được phát triển trong các lãnh vực như Hệ thống Hoán đổi Dữ liệu Điện tử (Electronic Data Interchange), mã hóa thư từ, các phiếu điền bưu chính. Các tiêu chuẩn của Liên minh Bưu chính Quốc tế được thảo ra theo các quy định có nói trong Phần V của "Thông tin tổng quát về các tiêu chuẩn của UPU" Lưu trữ 2008-12-20 tại Wayback Machine và được Văn phòng Quốc tế của UPU phát hành theo đúng quy định ghi trong Phần VII.

4. Các quốc gia thành viên của tổ chức

Tất cả các quốc gia trong Liên Hiệp Quốc có thể trở thành quốc gia thành viên của Liên minh Bưu chính Quốc tế. 192 quốc gia trong Liên Hiệp Quốc là thành viên của Liên minh Bưu chính Quốc tế trừ Andorra, Quần đảo Marshall, Liên bang Micronesia và Palau vì tình trạng liên quan đến Liên minh Bưu chính Quốc tế chưa được giải quyết. Các quốc gia không phải là thành viên của Liên Hiệp Quốc cũng có thể làm thành viên của Liên minh Bưu chính Quốc tế nếu hai phần ba số các quốc gia thành viên chấp thuận yêu cầu của họ. Vatican là một quốc gia thành viên của Liên minh Bưu chính Quốc tế và là quan sát viên không phải thành viên của Liên Hiệp Quốc.

Liên minh Bưu chính Quốc tế có 191 quốc gia thành viên trong đó có các lãnh thổ của Hà Lan như Antille thuộc Hà Lan và Aruba là một thành viên riêng của Liên minh Bưu chính Quốc tế, và các lãnh thổ hải ngoại của Vương quốc Anh, không phải là các quốc gia độc lập. Thành viên mới nhất là Montenegro, gia nhập vào ngày 26 tháng 7 năm 2006.

Trung Hoa Dân Quốc gia nhập vào ngày 1 tháng 3 năm 1914. Sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập, Trung Hoa Dân Quốc tiếp tục đại diện cho Trung Quốc tại Liên minh Bưu chính Quốc tế cho đến khi Liên minh Bưu chính Quốc tế quyết định công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào ngày 13 tháng 4 năm 1972 như đại diện chính thức của Trung Quốc.

Tượng đài Liên minh Bưu chính Quốc tế (Weltpostdenkmal) tại Berne

Nhiều quốc gia không được công nhận khác như Somaliland và Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ miền Bắc Síp phải để thư tín của họ đi qua các quốc gia thứ ba vì Liên minh Bưu chính Quốc tế không cho phép giao thư từ quốc tế trực tiếp (thư từ của Cộng hòa Bắc Síp Thổ Nhĩ Kỳ phải đi qua Thổ Nhĩ Kỳ và thư từ của Somaliland đi qua Ethiopia). Các vùng đất khác không có đại diện Liên minh Bưu chính Quốc tế là Thẩm quyền Quốc gia Palestine (mặc dù điều này có thể sớm thay đổi) và Cộng hòa Sahrawi / Tây Sahara.

Các quốc gia thành viên được ghi dưới đây theo thứ tự chữ cái theo tên chuẩn tiếng Anh ISO 3166 cùng với ngày gia nhập Liên minh Bưu chính Quốc tế (một số quốc gia có ghi nhiều ngày gia nhập). Các lãnh thổ của các quốc gia thành viên có chủ quyền được ghi bên dưới quốc gia đó.

5. Quan hệ Việt Nam - Liên minh bưu chính thế giới (UPU)

Ngày 15/3/1976 Chính phủ CMLTCHMNVN kế thừa quyền thành viên của chế độ Sài gòn (20/10/1951 Việt nam gia nhập Liên minh bưu chính thế giới (UPU))

Ngày 23/8/1976, Nước cộng hòa xã hội chủ nghãi Việt Nam tuyên bố tham gia các hoạt động của Liên minh bưu chính thế giới (UPU) .

Việt Nam đã tham gia nhiều hoạt động của UPU, đã ký và phê duyệt các Hiệp định sửa đổi và bổ sung của Liên minh bưu chính thế giới (UPU) sau Đại hội Liên minh bưu chính thế giới (UPU) tổ chức tại Bắc Kinh (Trung quốc) năm 1999.

Đoàn Việt Nam gồm 14 thành viên do Thứ trưởng Bộ Bưu chính, Viễn thông Trần Ngọc Bình làm trưởng đoàn đã tham gia Đại hội lần thứ 23 của Liên minh bưu chính thế giới (UPU) tại Bucharest-Roumanie từ 15/9 đến 5/10/2004. Gần 2000 đại biểu từ 176 quốc gia và vùng lãnh thổ thành viên của Liên minh bưu chính thế giới (UPU) đã tham gia đại hội này. Những nội dung chính đã được đề cập đến trong Đại hội lần này là tổng kết, đánh giá các hoạt động và kết quả đạt được trong nhiệm kỳ 1999-2004 như Chiến lược bưu chính Bắc Kinh, chương trình chất lượng dịch vụ, công tác tài chính của Liên minh và một số các nội dung khác. Đại hội đã thảo luận và thống nhất quyết định những định hướng hoạt động của Liên minh nhiệm kỳ 2005-2008, cụ thể: Thông qua Chiến lược bưu chính Bucharest – là kế hoạch hành động của UPU trong cả giai đoạn với 5 mục tiêu; thông qua 16 chương trình. Các mục tiêu của Chiến lược Bưu chính Bucharest là dịch vụ bưu chính phổ cập, chất lượng dịch vụ và hiệu quả của mạng lưới bưu chính, thị trường và đáp ứng nhu cầu khách hàng, đổi mới bưu chính và phát triển bền vững, hợp tác, tương tác giữa các đối tác.

Trong thời gian đại hội, đoàn Việt Nam đã có đóng góp tích cực vào các hoạt động chung của Liên minh bưu chính thế giới (UPU) cũng như các hoạt động song phương trong lĩnh vực bưu chính. Thứ trưởng Trần Ngọc Bình thay mặt đoàn Việt Nam đã có bài phát biểu tại phiên toàn thể của Đại hội, nhấn mạnh vai trò của Liên minh trong việc giảm khoảng cách số giữa các nước phát triển và đang phát triển và giới thiệu về quá trình đổi mới của Bưu chính Việt Nam. Việt Nam tham gia với tư cách là Phó Chủ tịch Uỷ ban 5 về dịch vụ tài chính bưu chính đã có bài phát biểu về việc triển khai dịch vụ tài chính ở Việt Nam; ngoài ra còn có một số ý kiến tham luận tại cuộc họp của một số tiểu ban. Thứ trưởng Trần Ngọc Bình đã tiến hành các hoạt động ngoại giao, tiếp và làm việc song phương với một số đoàn các nước như Pháp, Bồ Đào Nha, Trung Quốc, Hàn Quốc. Cũng trong Đại hội này, Việt Nam được tái trúng cử là thành viên của Hội đồng Quản trị với đa số phiếu (114/166). Đây là một thành tựu to lớn, thể hiện uy tín ngày càng tăng của Bưu chính Việt Nam nói riêng và của đất nước nói chung trong tiến trình hội nhập khu vực và quốc tế.

Ngày 16/11/2006, Việt Nam cũng đã cùng với hơn 130 quốc gia thành viên UPU, đã tham gia Hội nghị Chiến lược Liên minh bưu chính thế giới (UPU) được tổ chức tại Dubai, các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất.

Trân trọng!

Luật Minh Khuê (tổng hợp & phân tích)

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: hãy nêu khái quát về Liên minh bưu chính thế giới (UPU)?

Trả lời:

Liên minh bưu chính thế giới (UPU) là tổ chức quốc tế liên chính phủ được thành lập ngày 01.7.1875 trên cơ sở Công ước bưu chính thế giới được Đại hội đồng bưu chính thế giới họp ở Bơn (Berne Thụy Sĩ) thông qua ngày 09.10.1874.

Câu hỏi: Công ước đầu tiên về bưu chính trên thế giới có hiệu lực ngày nào?

Trả lời:

Công ước đầu tiên về bưu chính trên thế giới có hiệu lực ngày 1/7/1875. 

Câu hỏi: Hiện nay Liên minh bưu chính thế giới (UPU) có bao nhiêu thành viên?

Trả lời:

Hiện nay Liên minh bưu chính thế giới (UPU) có 192 thành viên. Các nước là thành viên Liên hợp quốc đương nhiên là thành viên Liên minh bưu chính thế giới (UPU), các nước chưa gia nhập Liên hợp quốc cũng có thể được Liên minh bưu chính thế giới (UPU) kết nạp khi có đơn.