1. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tăng nhanh, tiềm ẩn rủi ro
Thông tin từ Vụ Tài chính ngân hàng (Bộ Tài chính) cho biết rằng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) đã ghi nhận tăng trưởng nhanh chóng trong thời gian gần đây. Sau gần 8 tháng thực hiện Nghị định số 153/2020/NĐ-CP ngày 31/12/2020 của Chính phủ, mà nói về chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong thị trường nội địa cũng như xuất khẩu ra thị trường quốc tế, thị trường TPDN vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Khối lượng phát hành TPDN riêng lẻ trong 7 tháng đầu năm tăng 17% so với cùng kỳ năm 2020.
Tuy nhiên, mặc dù có những ảnh hưởng tích cực đối với việc huy động vốn cho sản xuất và kinh doanh, thị trường TPDN riêng lẻ cũng mang theo một số rủi ro. Một trong những rủi ro nổi bật là việc một số doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp trong lĩnh vực bất động sản, phát hành trái phiếu với lãi suất cao. Đồng thời, chất lượng tài sản đảm bảo của những trái phiếu này cũng hạn chế, chủ yếu là liên quan đến các dự án đầu tư, tài sản hình thành trong tương lai hoặc cổ phiếu của doanh nghiệp bất động sản. Sự tham gia của nhà đầu tư cá nhân nhỏ và lẻ cũng là một yếu tố tiềm ẩn rủi ro.
Theo Vụ Tài chính ngân hàng, theo quy định hiện hành tại Luật Chứng khoán và Nghị định số 153/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ theo nguyên tắc tự vay, tự trả, và tự chịu trách nhiệm mà không cần phải có sự cấp phép từ cơ quan quản lý Nhà nước. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp doanh nghiệp có quy mô nhỏ nhưng huy động vốn lớn, lãi suất cao, và không có đảm bảo tài sản hoặc có chất lượng đảm bảo tài sản kém.
Với các doanh nghiệp có tình hình tài chính không mạnh, việc huy động vốn trái phiếu với lượng lớn và lãi suất cao có thể đưa ra rủi ro nếu hoạt động sản xuất kinh doanh gặp khó khăn, dẫn đến khả năng không trả được nợ gốc và lãi suất cho nhà đầu tư.
Do tính chất rủi ro cao, thị trường TPDN phát hành riêng lẻ được xem xét là phù hợp chủ yếu cho những nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, những người có khả năng phân tích và đánh giá rủi ro, có năng lực tài chính, và sẵn lòng đối mặt với rủi ro khi quyết định mua trái phiếu. Các quy định trong Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và Nghị định về phát hành TPDN đã rõ ràng chỉ định rằng chỉ những nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp mới có quyền mua và giao dịch TPDN phát hành riêng lẻ.
Vì vậy, những nhà đầu tư không đủ điều kiện trở thành chuyên gia chứng khoán nên xem xét kỹ lưỡng về các điều kiện, tài liệu chứng minh, và các quy định xử phạt vi phạm đối với nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp trước khi quyết định tham gia thị trường TPDN phát hành riêng lẻ.
2. Bộ Tài chính lưu ý 5 vấn đề khi mua trái phiếu doanh nghiệp
Thông tin từ Bộ Tài chính cho biết, mặc dù có đầy đủ khung pháp lý liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp (TPDN), nhưng vấn đề thực thi pháp luật vẫn chưa đạt mức nghiêm túc, dẫn đến xuất hiện các trường hợp vi phạm và phải bị xử lý.
Trong quá trình quản lý và giám sát, Bộ Tài chính đã đánh giá rằng thị trường TPDN vẫn tồn tại những rủi ro đặc biệt liên quan đến các chủ thể tham gia. Cụ thể, một số doanh nghiệp đã tăng mức lãi suất phát hành trái phiếu lên cao, thậm chí khi tình hình tài chính của họ vẫn đang ở mức yếu. Nhiều nhà đầu tư cá nhân có xu hướng vi phạm quy định để trở thành nhà đầu tư chuyên nghiệp và mua TPDN riêng lẻ, hoặc thậm chí góp vốn thông qua các hợp đồng hợp tác đầu tư với nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp theo quy định của pháp luật dân sự. Ngoài ra, một số tổ chức cung cấp dịch vụ cũng không tuân thủ đúng quy định pháp luật, không hợp thức hóa hồ sơ chào bán hoặc chào mời không đúng đối tượng nhà đầu tư cho TPDN riêng lẻ.
Đối diện với tình hình thị trường TPDN phát triển nhanh chóng và xuất hiện nhiều rủi ro, Bộ Tài chính đã thường xuyên khuyến nghị cho những nhà đầu tư tham gia thị trường này cần phải thận trọng, nắm vững quy định pháp luật và phải hiểu rõ về khả năng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phát hành trước khi đưa ra quyết định đầu tư.
Theo đó, rủi ro lớn nhất hiện nay trên thị trường là từ những nhà đầu tư cá nhân không có khả năng phân tích và đánh giá rủi ro của trái phiếu, nhưng vẫn tham gia mua TPDN. Trên các mạng xã hội và các hội nhóm, xuất hiện hiện tượng môi giới của một số doanh nghiệp và tổ chức tài chính mời gọi người dân mua TPDN như một hình thức đầu tư tiết kiệm, kèm theo chào mời hỗ trợ lách luật để trở thành nhà đầu tư chuyên nghiệp.
Đối với những nhà đầu tư cá nhân khi đang xem xét việc tham gia mua trái phiếu doanh nghiệp, cần chú ý đến các điều sau đây:
Thứ nhất, cần nhận thức rằng trái phiếu doanh nghiệp không phải là một hình thức tiền gửi tại ngân hàng. Trái phiếu doanh nghiệp được phát hành theo nguyên tắc tự vay, tự trả, tự chịu trách nhiệm về khả năng trả nợ. Vì vậy, việc mua trái phiếu doanh nghiệp đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro, đặc biệt là khi doanh nghiệp không thể đảm bảo nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi của trái phiếu.
Thứ hai, khi nhận được đề xuất mua trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, nhà đầu tư cần quan tâm đến các quy định pháp luật, chỉ cho phép nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp mua trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ. Việc mua trái phiếu này không dành cho nhà đầu tư không có chuyên môn chứng khoán.
Thứ ba, các tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán tham gia chào mời mua trái phiếu doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc bảo đảm an toàn cho việc mua trái phiếu. Chúng chỉ là các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, hưởng phí từ doanh nghiệp phát hành mà không chịu trách nhiệm đối với khả năng trả nợ của doanh nghiệp đó.
Thứ tư, bảo lãnh phát hành trái phiếu không có nghĩa là bảo lãnh thanh toán trái phiếu. Bảo lãnh chỉ là cam kết giữa tổ chức bảo lãnh và doanh nghiệp phát hành để phân phối trái phiếu, không tạo nghĩa vụ nào đối với nhà đầu tư. Đối với bảo lãnh thanh toán, nhà đầu tư cũng cần hiểu rõ phạm vi bảo lãnh, có thể bao gồm gốc, lãi hoặc chỉ một phần gốc và lãi.
Thứ năm, khi xem xét về tài sản đảm bảo của trái phiếu doanh nghiệp, nhà đầu tư cần nắm vững thông tin về loại tài sản như nhà đất, cổ phần, chứng khoán, các dự án đầu tư, và kiểm tra các điều kiện, chất lượng, giá trị của tài sản đảm bảo. Đặc biệt, đối với tài sản là các dự án, tài sản hình thành trong tương lai hoặc cổ phiếu, nhà đầu tư cần nhận thức về rủi ro sụt giảm giá trị trong bối cảnh biến động của thị trường chứng khoán và bất động sản, có thể dẫn đến khả năng không đủ để thanh toán gốc và lãi trái phiếu.
Mọi hành vi "lách" quy định của pháp luật để trở thành nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp không chỉ tăng rủi ro và mất mát cho nhà đầu tư mà còn là hành động vi phạm pháp luật. Cơ quan quản lý sẽ tiến hành kiểm tra và xử lý nghiêm minh những hành vi lạm dụng quy định của pháp luật này.
3. Cảnh giác đối với các "Hợp đồng đầu tư trái phiếu" với các tổ chức trung gian
Trước khi bước chân vào thị trường trái phiếu doanh nghiệp, nhà đầu tư cá nhân cần thực hiện một đánh giá tự chủ về khả năng của mình để đầy đủ hiểu rõ về rủi ro liên quan đến việc đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp. Quan trọng nhất là không nên mua trái phiếu dựa trên chào mời mà không tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng về tình hình tài chính của doanh nghiệp phát hành và các điều kiện, điều khoản của trái phiếu, hoặc chỉ vì lãi suất hấp dẫn.
Nhà đầu tư cần phải đề cao mức độ cẩn trọng khi tiếp cận các hình thức chào mời thông qua việc ký kết "Hợp đồng đầu tư trái phiếu" với các tổ chức như công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại, hoặc doanh nghiệp khác theo hình thức thỏa thuận dân sự. Việc này không nên được xem xét là chủ sở hữu trái phiếu, hoặc theo các hình thức đầu tư khác mà không tuân thủ rõ ràng theo quy định của pháp luật. Điều này có thể mang lại những rủi ro cao, có thể dẫn đến tình trạng mất mát vốn và thiếu sự bảo vệ từ pháp luật.
Bài viết liên quan: Trái phiếu doanh nghiệp là gì? Đặc điểm trái phiếu doanh nghiệp
Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn quý bạn đọc đã quan tâm theo dõi bài viết!
