1. Mức trợ cấp một lần khi nghỉ hưu 

Theo Điều 58 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, quy định về trợ cấp một lần khi nghỉ hưu như sau:

+ Người lao động có thời gian đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) lâu hơn so với số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75%, khi nghỉ hưu, sẽ được hưởng không chỉ lương hưu mà còn được nhận trợ cấp một lần.

+ Số tiền trợ cấp một lần được tính dựa trên số năm đóng BHXH vượt quá số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75%. Mỗi năm đóng BHXH sẽ được tính tương đương với 0,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.

Dựa vào quy định tại khoản 1 của Điều 58 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, đối với trường hợp người lao động có số năm đóng bảo hiểm xã hội vượt quá số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng 75%, họ sẽ thuộc đối tượng được hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu. Theo quy định của Điều 56 và Điều 74 trong Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động tham gia bảo hiểm xã hội (bao gồm cả bảo hiểm bắt buộc và tự nguyện) và muốn hưởng tỷ lệ lương hưu tối đa 75%, cần đóng bảo hiểm xã hội trong số năm nhất định như sau: Lao động nữ (tính từ năm 2021) cần có số năm đóng bảo hiểm xã hội là 30 năm. Lao động nam (tính từ năm 2022) cần có số năm đóng bảo hiểm xã hội là 35 năm.

2. Đề xuất nhận 2 tháng tiền lương cho mỗi năm đóng BHXH khi nghỉ hưu

Trong phiên bản dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đề xuất điều chỉnh mức hưởng trợ cấp một lần cho người lao động, tăng so với quy định hiện hành. Theo đó, người lao động đóng bảo hiểm xã hội trong mỗi năm có thời gian đóng cao hơn so với số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75% sẽ được hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu. Dự thảo đề cập đến hai phương án về mức trợ cấp một lần cho mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội vượt quy định như sau:

+ Phương án thứ nhất: Người lao động, có thời gian đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) vượt quá số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75%, khi nghỉ hưu, sẽ được hưởng không chỉ lương hưu mà còn được nhận trợ cấp một lần. Mức trợ cấp một lần được tính dựa trên số năm đóng BHXH cao hơn so với số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu 75%.

+ Phương án thứ hai: Mỗi năm đóng BHXH sẽ được tính bằng 0,5 lần của mức bình quân tiền lương, được sử dụng làm căn cứ đóng BHXH. Đối với trường hợp người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu theo quy định tại Điều 71 và Điều 72 của Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) và tiếp tục đóng BHXH sau độ tuổi nghỉ hưu, mỗi năm đóng BHXH sẽ được tính bằng 2 lần mức bình quân tiền lương, làm căn cứ đóng BHXH.

Theo đề xuất của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, việc áp dụng mức hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu cho mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội, sau số năm mà người lao động được tính hưởng theo tỷ lệ 75%, với mức là 0,5 lần mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội, hiện được đánh giá là không còn phù hợp. Điều này không thể đảm bảo tính khuyến khích để người lao động duy trì việc đóng bảo hiểm xã hội trong thời gian dài. Do đó, để tạo động lực mạnh mẽ hơn, đề xuất nâng cao mức trợ cấp một lần cho mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội sau độ tuổi nghỉ hưu. Mức này sẽ được tính bằng 2 lần của mức bình quân tiền lương được sử dụng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội. Điều này nhằm khuyến khích người lao động duy trì việc đóng bảo hiểm xã hội trong thời gian dài, từ đó tăng cường độ an ninh xã hội và đồng thời giúp họ hưởng lương hưu cao hơn khi nghỉ hưu.

Như vậy, dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) đề xuất tăng mức trợ cấp một lần cho mỗi năm đóng BHXH vượt quy định lên thành 2 tháng lương, nhằm thúc đẩy người lao động đóng BHXH trong thời gian dài. Đây là một biện pháp để nâng cao sự hấp dẫn của hệ thống BHXH và khuyến khích người lao động tham gia. Việc điều chỉnh các chính sách như vậy có thể đóng góp vào việc giảm thiểu rủi ro xã hội và bảo vệ lợi ích của người lao động trong trường hợp khó khăn.

3. Tại sao cần tăng tiền trợ cấp một lần khi nghỉ hưu?

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh mức hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu cho mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội (sau số năm mà người lao động được tính hưởng theo tỷ lệ 75%) là 0,5 lần mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội không còn phù hợp, không khuyến khích người lao động đóng bảo hiểm xã hội trong thời gian dài. Quy định về trợ cấp một lần khi nghỉ hưu đối với những người có số năm đóng đạt được, và vượt tỷ lệ hưởng lương hưu 75%, đã nhận được nhiều ý kiến phản đối. Một số cho rằng sửa đổi luật này nhằm tạo cơ hội cho những người tham gia muộn hoặc không liên tục, nhưng vẫn chưa giải quyết được hạn chế và thiệt thòi đối với những người tham gia bảo hiểm xã hội từ trước và duy trì liên tục trong hệ thống lâu dài.

Theo quy định của Dự thảo Luật, nếu một người lao động nam tham gia bảo hiểm xã hội từ khi 20 tuổi đến 55 tuổi, đã đủ số năm đóng để đạt điều kiện về tỷ lệ mức hưởng lương hưu 75%. Tuy nhiên, vì chưa đến tuổi nghỉ hưu, nếu tiếp tục tham gia đóng bảo hiểm xã hội cho đến khi đủ tuổi nghỉ hưu là 62 tuổi, khi đó sẽ được hưởng lương hưu và phần trợ cấp một lần cho số năm đóng vượt khi đã đạt tỷ lệ hưởng 75% (cứ mỗi năm đóng từ sau 55 tuổi đến 62 tuổi chỉ được trợ cấp tính bằng 0,5 lần của mức bình quân tiền lương cho giai đoạn này). Đối với lao động nữ cũng áp dụng tương tự khi đóng bảo hiểm xã hội vượt quy định.

Do đó, có đề xuất xem xét và nghiên cứu để có thể bổ sung chính sách khuyến khích đối với những người tham gia sớm và duy trì sự liên tục trong hệ thống lâu dài. Hướng này có thể được nghiên cứu theo mô hình tương tự như việc khuyến khích tham gia bảo hiểm y tế liên tục trong thời gian từ 5 năm trở lên. Vì lý do này, Ủy ban Xã hội đề xuất Chính phủ nghiên cứu và xem xét chính sách áp dụng cho những người tham gia bảo hiểm xã hội từ giai đoạn sớm và duy trì thời gian đóng nhiều năm. Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam trong giai đoạn từ 2016 đến 2022, trên cả nước đã giải quyết hồ sơ của gần 763.000 người hưởng lương hưu, với mỗi năm trung bình giải quyết khoảng 109.000 người mới hưởng lương hưu. Trong số này, có khoảng 420.000 người đạt tỷ lệ hưởng lương hưu 75%, chiếm tỷ lệ hơn 55% so với tổng số người được giải quyết chế độ hưu trí.

Cơ quan quản lý nhận định rằng, mặc dù tỷ lệ % hưởng lương hưu 75% tại Việt Nam là khá cao, nhưng do mức đóng thấp, thời gian đóng bảo hiểm xã hội hưởng lương hưu ngắn, và tình trạng người lao động nghỉ hưu trước tuổi là phổ biến, cùng với việc đóng không đúng mức tiền lương và thu nhập thực tế tại một số đơn vị sử dụng lao động, dẫn đến mức hưởng bình quân hiện nay của nhiều người lao động vẫn duy trì ở mức thấp. Ví dụ như trong năm 2022, với mức tiền lương được sử dụng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, đạt mức bình quân 5,73 triệu đồng/tháng, mức lương hưu bình quân của người hưởng chỉ ước lượng khoảng 5,4 triệu đồng/tháng.

Ngoài ra, quý bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết Thủ tục nghỉ hưu sớm năm 2023: Chế độ tiền lương hưu khi về sớm? Nếu có bất cứ thắc mắc nào về vấn đề này hay gặp phải bất kì vấn đề pháp lý nào khác cần hỗ trợ, vui lòng liên hệ tới bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số điện thoại: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu qua địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp nhanh chóng. Cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi. Trân trọng!