Câu hỏi được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Dân sự của Công ty luật Minh Khuê

>> Luật sư tư vấn pháp luật Dân sự về quyền sở hữu, gọi:  1900.6162

Trả lời:

Chào bạn, cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đề nghị tư vấn luật đến Bộ phận luật sư tư vấn pháp luật của Công ty Luật Minh Khuê. Nội dung câu hỏi của bạn đã được đội ngũ luật sư của Chúng tôi nghiên cứu và tư vấn cụ thể như sau:

1. Cơ sở pháp lý: 

- Bộ luật dân sự 2015

Bộ luật dân sự năm 2005

2. Luật sư tư vấn:

Điều 236. Xác lập quyền sở hữu trong trường hợp sáp nhập

"1. Trong trường hợp tài sản của nhiều chủ sở hữu khác nhau được sáp nhập với nhau tạo thành vật không chia được và không thể xác định tài sản đem sáp nhập là vật chính hoặc vật phụ thì vật mới được tạo thành là tài sản thuộc sở hữu chung của các chủ sở hữu đó; nếu tài sản đem sáp nhập là vật chính và vật phụ thì vật mới được tạo thành thuộc chủ sở hữu vật chính, kể từ thời điểm vật mới được tạo thành; chủ sở hữu tài sản mới phải thanh toán cho chủ sở hữu vật phụ phần giá trị của vật phụ đó, nếu không có thoả thuận khác.

2. Khi một người sáp nhập tài sản là động sản của người khác vào tài sản là động sản của mình, mặc dù đã biết hoặc phải biết tài sản đó không phải là của mình và cũng không được sự đồng ý của chủ sở hữu tài sản bị sáp nhập thì chủ sở hữu tài sản bị sáp nhập có một trong các quyền sau đây:

a) Yêu cầu người sáp nhập tài sản giao tài sản mới cho mình và thanh toán cho người sáp nhập giá trị tài sản của người đó;

b) Yêu cầu người sáp nhập tài sản thanh toán giá trị phần tài sản của mình và bồi thường thiệt hại, nếu không nhận tài sản mới.

3. Khi một người sáp nhập tài sản là động sản của người khác vào tài sản là bất động sản của mình, mặc dù đã biết hoặc phải biết tài sản đó không phải là của mình và cũng không được sự đồng ý của chủ sở hữu tài sản bị sáp nhập thì chủ sở hữu tài sản bị sáp nhập có quyền yêu cầu người sáp nhập tài sản thanh toán giá trị phần tài sản của mình và bồi thường thiệt hại." 

Trong Bộ luật dân sự năm 2005, các quy định về việc xác lập quyền sở hữu trong trường hợp sáp nhập, trộn lẫn, chế biến tài sản được quy định tại Điều 236, 237, 238. Các khái niệm sáp nhập, trộn lẫn, chế biến có những điểm tương đồng nhau, song về bản chất, chúng có những điểm khác nhau.

Bản chất của việc sáp nhập tài sản thể hiện ở một số điểm cơ bản sau đây:

Trước hết, chúng ta xét đến tài sản trước khi sáp nhập. Tài sản đem sáp nhập có thể là động sản hoặc bất động sản:

- Có thể đem sáp nhập các động sản với nhau. Trong trường hợp này, tài sản sau khi sáp nhập có thể là động sản hoặc bất động sản.

- Có thể đem sáp nhập các bất động sản với nhau, trong trường hợp này, tài sản sau khi sáp nhập luôn là bất động sản.

- Hoặc có thể đem tài sản sáp nhập tài sản là động sản với tài sản là bất động sản, trong trường hợp này tài sản sau khi sáp nhập luôn là bất động sản. Tài sản đem sáp nhập có thể là vật chính và vật phụ hoặc không phân biệt được vật chính và vật phụ.

Việc xác định tài sản trước khi sáp nhập có ý nghĩa trong việc xác định vật mới sau khi đã sáp nhập. Tài sản sau khi sáp nhập có mối quan hệ gắn bó với nhau, nhưng không có sự pha trộn về tính chất của mỗi tài sản đem sáp nhập. Do vậy, tài sản mới tạo thành thường là tài sản có sự kết hợp giá trị sử dụng của các tài sản đem sáp nhập. Tài sản mới tạo thành có thể là vật chia được hoặc không chia được.

Mặc dù thông thường các tài sản đem sáp nhập có thể tách ra trở về vị trí ban đầu. Tuy nhiên, cũng có những tài sản sau khi sáp nhập mặc dù vẫn nhận biết và phân biệt được từng tài sản sáp nhập, nhưng nếu tách chúng ra thì giá trị tài sản giảm sút hoặc một trong các tài sản sẽ bị hư hỏng.

Về phương diện pháp lý, Bộ luật dân sự chỉ xem xét đến các tài sản sau khi sáp nhập không thể tách ra được. Bởi trong trường hợp này, quyền và lợi ích của mỗi chủ thể có tài sản đem sáp nhập liên quan chặt chẽ đến nhau. Trong trường hợp này, việc xác lập quyền sở hữu đối với tài sản sau khi sáp nhập được quy định như sau:

- Trong trường hợp các chủ sở hữu đều đồng ý sáp nhập tài sản của mình thành một tài sản mới, nếu tài sản đem sáp nhập có thể phân biệt được tài sản nào là vật chính, vật phụ, thì theo nguyên tắc vật phụ phải đi kèm với vật chính, vật mới tạo thành thuộc sở hữu của chủ sở hữu vật chính kể từ thời điểm vật mới tạo thành. Tuy nhiên, chủ sở hữu vật mới phải thanh toán giá trị tài sản đem sáp nhập là vật phụ cho chủ sở hữu vật phụ. Nếu tài sản đem sáp nhập không phân biệt được vật chính, vật phụ và vật mới tạo thành là vật không chia được, thì vật mới tạo thành thuộc sở hữu chung của các chủ sở hữu có vật đem sáp nhập.

- Trong trường hợp một người đem sáp nhập tài sản là động sản của người khác với tài sản là động sản của mình mà không có sự đồng ý của họ, thì quyền sở hữu đối với vật mới tạo thành có thể thuộc về chủ sở hữu tài sản đem sáp nhập hoặc thuộc về người sáp nhập, tùy theo sự lựa chọn của chủ sở hữu tài sản đem sáp nhập.

Chủ sở hữu tài sản đem sáp nhập có thể yêu cầu người sáp nhập tài sản giao tài sản mới cho mình và thanh toán cho người sáp nhập giá trị tài sản của người đó. Nếu không nhận tài sản mới tạo thành thì chủ sở hữu tài sản đem sáp nhập có quyền yêu cầu người sáp nhập thanh toán giá trị tài sản của mình và bồi thường thiệt hại.

Nếu tài sản đem sáp nhập thuộc nhiều chủ sở hữu khác nhau và những người này trước khi tài sản được đem sáp nhập đều chưa đồng ý việc sáp nhập tài sản, nếu có hai người trở lên nhận tài sản thì họ có quyền sở hữu chung đối với tài sản. Những chủ sở hữu tài sản trước khi sáp nhập không nhận tài sản có quyền yêu cầu người nhận vật thanh toán giá trị tài sản cho mình và yêu cầu người sáp nhập bồi thường thiệt hại.

Bộ luật dân sự năm 2005 bổ sung quy định mới về việc sáp nhập tài sản là động sản của người khác vào tài sản là bất động sản của mình, mặc dù chủ sở hữu bất động sản đã biết hoặc phải biết động sản đem sáp nhập đó không phải là của mình và cũng không được sự đồng ý của chủ sở hữu tài sản bị sáp nhập. Trường hợp này xảy ra nhiều trong thực tế, khi chủ sở hữu động sản biết được việc đó thì khó có thể đòi lại chính tài sản bị sáp nhập, bởi vì người ta coi một động sản được gắn với một bất động sản thì bất động sản là vật chính và động sản là vật phụ; hoặc bất động sản là tài sản có giá trị lớn hơn nhiều so với tài sản là động sản. Vì vậy, để giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu tài sản bị sáp nhập, Bộ luật dân sự quy định chủ sở hữu tài sản bị sáp nhập có quyền yêu cầu người sáp nhập tài sản thanh toán giá trị phần tài sản của mình và bồi thường thiệt hại.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi.  Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi số: 1900.6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật Dân sự - Công ty luật Minh Khuê