Tình huống: Kính thưa Luật sư, tôi có một số câu hỏi liên quan đến tổn thất chung trong hàng hải mong luật sư giải đáp giúp tôi, câu hỏi của tôi như sau:

1) Tổn thất chung theo pháp luật hiện nay được quy định ở đâu và được quy định như thế nào?

2) Tổn thất chung được phân bổ như thế nào?

3) Các tài liệu và chứng từ cần thiết cho việc phân bổ tổn thất chung?

Xin cảm ơn!

Chào bạn, các câu hỏi của bạn, Luật sư Minh khuê trả lời như sau:

1. Tổn thất chung theo pháp luật hàng hải hiện hành

- Cơ sở pháp lý: Tổn thất chung hiện nay được quy định tại chương XVI Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015 quy định về khái niệm tổn thất chung, sự phân bổ tổn thất chung, tuyên bố tổn thất chung và chỉ định người phân bổ tổn thất chung, tổn thất riêng và thời hiệu khởi kiện tổn thất chung.

Tuy nhiên, theo khoản 1 Điều 292 của Bộ luật quy định khái niệm "Tổn thất chung" như sau:

"Tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung."

Chỉ những mất mát, hư hỏng và chi phí là hậu quả trực tiếp của hành động gây ra tổn thất chung mới được tính vào tổn thất chung.

Như vậy tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có chủ ý, có ý thức và hợp lý vì an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, tiền cước vận chuyển hàng hóa, tiền công vận chuyển hành khách thoát khỏi hiểm họa chung.

2. Đặc trưng tiêu biểu của tổn thất chung

Theo khái niệm về tổn thất chung: "là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung." thì tổn thất chung có những đặc trưng tiêu biểu sau:

a. Tổn thất chung phải có hy sinh và chi phí bất thường

Hy sinh và chi phí bất thường là những hy sinh và chi phí trong điều kiện bình thường không xảy ra.

>> Xem thêm:  Hành vi thương mại là gì ? Đặc điểm của hành vi thương mại

Ví dụ: tàu vận chuyển hàng từ cảng Singapore về cảng Hải Phòng. Trong điều kiện bình thường, các chi phí của chuyến đi bao gồm: cảng phí, đại lý phí, chi phí xếp dỡ hàng ở hai đầu bến, tiền mua nhiên liệu, dầu nhờn, vật tư, lương thực, thực phẩm, nước ngọt đủ dùng cho cả chuyến đi.

Trên hành trình xảy ra sự cố chẳng may tàu bị mắc cạn. Chủ tàu buộc phải thuê cứu hộ nhằm đưa tàu cùng hàng hóa trên tàu thoát khỏi cạn và phải trả chi phí cứu hộ. Như đã nêu ở trên, trong điều kiện bình thường đối với hành trình vận chuyển hàng hóa từ cảng Singapore về cảng Hải Phòng không có chi phí cứu hộ. Vì vậy, trong trường hợp này, chi phí cứu hộ là chi phí bất thường.

Các chí phí thông thường mà chủ tàu phải gánh chịu trong quá trình thực hiện hợp đồng vận chuyển bằng đường biển không phải là chi phí bất thường nên không phải là chi phí tổn thất chung.

b. Người thực hiện hành vi phải có hành động có chủ ý và hợp lý.

Hành động có chủ ý là hành động có ý thức của con người. Họ nhận thức được việc mình làm và chủ động làm việc đó. Hành động hợp lý là hành động mà ai rơi vào hoàn cảnh đó thì cũng sẽ hành động tương tự như vậy. Trong ví dụ nêu trên, hành động cứu hộ là hành động có chủ ý và hợp lý của người cứu hộ nhằm đưa tàu và hàng hóa trên tàu thóat khỏi cạn.

Ví dụ: Một con tàu đang hành trình trên biển, phát hiện thấy trong hầm hàng có đám cháy, thuyền viên bơm nước cứu hỏa vào hầm hàng để dập tắt đám cháy làm hư hỏng một số hàng hóa trong hầm hàng. Trong trường hợp này, thuyền viên nhận thức được rằng nước cứu hỏa bơm vào hầm hàng để dập tắt đám cháy sẽ làm ướt hàng, nhưng họ vẫn chủ động bơm nudc cứu hỏa vào hầm hàng để dập tắt đám cháy nhằm cứu tàu và các hàng hóa khác. Hành động bơm nước cứu hỏa vào hầm hàng để dập tắt đám cháy, tuy có làm hư hỏng một số hàng hóa, nhưng là một hành động hợp lý. Bất kỳ thuyền viên nào cũng sẽ hành động như vậy nếu tàu của họ cũng gặp sư cố tương tự.

c. Hiểm họa cho tổn thất chung phải có thực

Hiểm họa có thực là là hiểm họa đang tồn tại trong thực tế, làm cho tàu và hàng hóa lâm vào tình trạng nguy hiểm.

Ví dụ 1: tàu gặp thời tiết xấu, hàng hóa bị xê dịch nên tàu bị nghiêng, không thể tiếp tục hành trình an toàn. Thuyền trưởng quyết định đưa tàu vào cảng lánh nạn để xếp lại hàng nhầm cân bằng tàu. Sự nghiêng của tàu là hiểm họa thực tế đe dọa an toàn chung của tàu và hàng hóa.

Ví dụ 2: Tàu rời cảng TP. Hồ Chí Minh ra Hải Phòng. Qua dự báo thời tiết, thuyền trưởng biết rằng có áp thấp nhiệt đới mạnh lên thành bão đã vượt qua Philippines vào Biển Đông, đang hướng thẳng về Đà Nẵng và Quy Nhơn. Thuyền trưởng cho rằng trong vài ngày tới bão có thể sẽ đi ngang qua phía trước hành trình của tàu. Vì vậy, để an toàn cho tàu và hàng hóa, thuyền trưởng quyết định neo tàu tại Vũng Tàu chờ bão tan mới tiếp tục hành trình. Trong trường hợp này, bão chỉ là hiểm họa do thuyền trưởng suy đoán ở phía trước trong tương lai. Bão không đang tồn tại trong thực tế đe dọa an toàn chung của tàu và hàng. Vì vậy, các chi phí phát sinh do tàu neo tránh bão không được công nhận là chi phí tổn thất chung.

d. Người thực hiện hành động có ý thức và hợp lý đó phải vì an toàn chung

Vì an toàn chung là vì an toàn cho cả tàu và hàng hóa. Nếu chỉ vì an toàn riêng cho tàu hoặc vì an toàn riêng cho hàng thì không được công nhận là tổn thất chung.

Ví dụ: tàu chở hàng đông lạnh, trên hành trình máy lạnh bị hỏng. Thuyền trưởng buộc phải đưa tàu ghé vào cảng để sửa chữa máy lạnh, nếu không, hàng đông lạnh sẽ bị hư hỏng. Trong trường hợp này, việc tàu ghé vào cảng là vì an toàn cho hàng, còn đối với tàu thì không cần phải ghé vào cảng vẫn có thể hành trình an toàn. Vì vậy, các chỉ phí liên quan tới việc tàu ghé vào cảng để sửa chữa máy lạnh không vì an toàn chung cho cả tàu và hàng, nên không được công nhận là chi phí tổn thất chung.

>> Xem thêm:  Cách phân loại hành vi thương mại ? Cho ví dụ

3. Sự phân bổ tổn thất chung

Như đã phân tích và chỉ dẫn ở trên, tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung. Chỉ những mất mát, hư hỏng và chi phí là hậu quả trực tiếp của hành động gây ra tổn thất chung mới được tính vào tổn thất chung.

Như vậy, tổn thất chung được phân bổ cho các tài sản liên quan tỷ lệ thuận với trị giá thực tế của từng tài sản tại thời điểm và địa điểm kết thúc hành trình, trên cơ sở tỷ lệ của trị giá tổn thất chung trên tổng trị giá các tài sản cứu được trong hành trình đó.

4. Ví dụ minh họa cho việc phân bổ tổn thẩt chung

Để dễ hiểu về việc phânn bổ tổn thất chung, chúng tôi xin sưu tầm và lấy một ví dụ đơn giản minh họa cho việc phân bổ tổn thẩt chung như sau:

Tàu chở hàng từ cảng A đến cảng B. Trên hành trình tàu bị mác cạn. Chủ tàu đã phải thuê cứu hộ để đưa tàu cùng hàng hóa trên tàu ra khỏi cạn. Chi phí cứu hộ chủ tàu trả cho người cứu hộ là 60.000 USD. Trị giá tàu là 1.000.000 USD. Trị giá hàng 470.000 USD. Cước phí chủ hàng phải trả cho chủ tàu ở cảng đến là 30.000 USD.

Như vậy, vụ tổn thất chung này được phân bổ như sau:

- Trị giá tổn thất chung: 60.000 USD

ĐỐI VỚI TÀU

  • Trị giá tàu: 1 .000.000 USD đóng góp tổn thẩt chung 40.000 USD

ĐỐI VỚI HÀNG

>> Xem thêm:  Thủ tục thanh lý hợp đồng thương mại và cách soạn hợp đồng thương mại

  • Trị giá hàng: 470'000 USD đóng góp tổn thất chung 18.800 USD

ĐỐI VỚI TIỀN CƯỚC

  • Cước thu ở cảng đến: 30.000 USD đóng góp tổn thất chung 1.200 USD

=> Vậy tổng trị giá các tài sản: 1.500.000 USD đóng góp tổn thất chung 60.000 USD

5. Các tài liệu và chứng từ cần thiết cho việc phân bổ tổn thất chung

Trong lĩnh vực hàng hải nói chung, chủ tàu là người chịu trách nhiệm thu thập và cung cấp các tài liệu, chứng từ liên quan tới sự cố hay tai nạn hàng hải để người phân bổ tổn thất chung xác định và phân bổ tổn thất chung.

Theo đó:

  • Chủ tàu là người sở hữu tàu biển.
  • Người quản lý, người khai thác và người thuê tàu trần được thực hiện các quyền, nghĩa vụ của chủ tàu quy định tại Bộ luật này theo hợp đồng ký kết với chủ tàu.
  • Tổ chức được Nhà nước giao quản lý, khai thác tàu biển cũng được áp dụng các quy định của Bộ luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan như đối với chủ tàu.

Về thông thường, hồ sơ cần thiết cho việc phân bổ tổn thất chung bao gồm các tài liệu, chứng từ như sau:

  • Kháng nghỉ hàng hải và các báo cáo sự cố của tàu;
  • Trích sao nhật ký hàng hải, nhật ký máy và nhật ký thời tiết;
  • Hợp đồng thuê tàu (nếu có);
  • Bản lược khai hàng hóa và các vận đơn;
  • Bản kết toán giao nhận hàng với tàu;
  • Các tài liệu bảo đảm tổn thất chung: cam kết đóng góp tổn thất chung của chủ hàng (Lloyd’s Average Bond), bảo lãnh tổn thất chung của người bảo hiểm hàng (Average Guarantee) và bản khai trị giá hàng (Valuation Form) kèm theo hóa đơn thương mại (Commercial Invoice);
  • Gác biên bản giám định tàu, giám định hàng và các hóa đơn thu phí giám định;
  • Các khiếu nại về tổn thất của hàng hóa (nếu có);
  • Đơn bảo hiểm tàu;
  • Văn bản định giá tàu của tổ chức thẩm định giá tri tài sản hoặc của hãng môi giới mua bán tàu;
  • Các đặc điểm kỹ thuật của tàu (Ship’s particulars);
  • Bản kê lượng dầu FO, DO còn lại trên tàu và các hóa đơn mua dầu FO, DO;
  • Hợp đồng cứu hộ và các chứng từ, tài liệu liên quan (trong trường hợp cứu hộ);
  • Chứng từ chi phí sửa chữa các tổn thất của tàu và các chứng từ, tài liệu liên quan;
  • Bản kê chỉ phí vật tư của tàu sử dụng vào việc cứu hộ (nếu có) và các tài liệu, chứng từ liên quan.
  • Cảng phí, đại lý phí, bảng lương và tiền ăn của thuyền viên trong trường hợp tàu ghé vào cảng lánh nạn.

=> Ngoài những tài liệu và chứng từ nêu trên, tùy từng trường hợp cụ thể, chủ tàu sẽ phải cung cấp thêm các chứng từ, tài liệu liên quan khác theo yêu cầu của người phân bổ tổn thất chung.

Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi số: 1900.6162 để được giải đáp.

Trân trọng!

>> Xem thêm:  Nội thủy là gì ? Cách phân định vùng nội thủy

>> Xem thêm:  Mẫu hợp đồng hợp tác kinh doanh mới nhất năm 2021

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Tổn thất chung theo pháp luật hàng hải Việt Nam hiện nay?

Trả lời:

Điều 292. Tổn thất chung

"1. Tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện một cách có ý thức và hợp lý vì sự an toàn chung nhằm cứu tàu, hàng hóa, hành lý, giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách thoát khỏi hiểm họa chung.

2. Chỉ những mất mát, hư hỏng và chi phí là hậu quả trực tiếp của hành động gây ra tổn thất chung mới được tính vào tổn thất chung..."

Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 2015 )

Câu hỏi: Sự phân bổ tổn thất chung được thực hiện như thế nào?

Trả lời:

Tổn thất chung được phân bổ cho các tài sản liên quan tỷ lệ thuận với trị giá thực tế của từng tài sản tại thời điểm và địa điểm kết thúc hành trình, trên cơ sở tỷ lệ của trị giá tổn thất chung trên tổng trị giá các tài sản cứu được trong hành trình đó. 

Câu hỏi: Các tài liệu và chứng từ cần thiết cho việc phân bổ tổn thất chung bao gồm tài liệu, chứng từ nào?

Trả lời:

- Hồ sơ cần thiết cho việc phân bổ tổn thất chung bao gồm:

Kháng nghỉ hàng hải và các báo cáo sự cố của tàu;

Trích sao nhật ký hàng hải, nhật ký máy và nhật ký thời tiết;

Hợp đồng thuê tàu (nếu có);

Bản lược khai hàng hóa và các vận đơn;

Bản kết toán giao nhận hàng với tàu;

...

Đơn bảo hiểm tàu;

Văn bản định giá tàu của tổ chức thẩm định giá tri tài sản hoặc của hãng môi giới mua bán tàu;

Các đặc điểm kỹ thuật của tàu (Ship’s particulars);

Bản kê lượng dầu FO, DO còn lại trên tàu và các hóa đơn mua dầu FO, DO;

Hợp đồng cứu hộ và các chứng từ, tài liệu liên quan (trong trường hợp cứu hộ);

Chứng từ chi phí sửa chữa các tổn thất của tàu;

Bản kê chỉ phí vật tư của tàu sử dụng vào việc cứu hộ (nếu có) và các tài liệu, chứng từ liên quan.

Cảng phí, đại lý phí, bảng lương và tiền ăn của thuyền viên trường hợp tàu ghé vào cảng lánh nạn.