1. Điểm khác nhau giữa xây dựng không phép, xây dựng trái phép

Hiện nay, chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào đưa ra định nghĩa về "xây dựng trái phép", "xây dựng không phép". Ta có thể hiểu rằng, khi xây dựng một công trình nào đó thì tổ chức, cá nhân phải đề nghị đến cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép để xin giấy phép xây dựng bao gồm: giấy phép xây dựng mới; giấy phép sửa chữa, cải tạo; giấy phép di dời công trình. Ngoại trừ, những công trình được miễn giấy phép xây dựng được quy định tại Điều 89 Luật Xây dựng năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung tại Điều 1 Luật Xây dựng năm 2020). Do đó, xây dựng không phép là tổ chức, cá nhân tự mình tiến hành việc xây dựng những công trình mà đáng lẽ những công trình này cần phải xin cấp giấy phép xây dựng.

Xây dựng trái phép là hoạt động của tổ chức, cá nhân khi tiến hành xây dựng không đúng so với nội dung được ghi trong giấy phép xây dựng. Mặc dù, tổ chức, cá nhân đã xin giấy phép xây dựng tại cơ quan có thẩm quyền (Bộ Xây dựng, Uỷ ban nhân dân tỉnh, Uỷ ban nhân dân huyện và Ban quản lý khu công nghiệp). 

 

2. Mức xử phạt đối với hành vi xây dựng không phép và xây dựng trái phép

Mức xử phạt đối với hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình sai nội dung giấy phép xây dựng được quy định tại khoản 6 Điều 16 Nghị định 16/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về xây dựng. Đối tượng xử phạt là tổ chức, cá nhân đang tổ chức thi công xây dựng trong trường hợp cấp giấy phép xây dựng mới.

- Hành vi tổ chức thi công xây dựng nhà ở riêng lẻ phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.

- Hành vi tổ chức thi công xây dựng nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử - văn hoá hoặc công trình xây dựng khác phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng.

- Hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình có yêu cầu phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc công trình phải lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng từ 100.000.000 đồng đến 120.000.000 đồng.

Còn mức xử phạt về hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình không có giấy phép xây dựng mà trong quy định của pháp luật thì những công trình đó phải có giấy phép xây dựng được quy định tại khoản 7 Điều 16 Nghị định 16/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về xây dựng.

- Hành vi tổ chức thi công xây dựng nhà ở riêng lẻ phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng.

- Hành vi tổ chức thi công xây dựng nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử - văn hoá hoặc công trình xây dựng khác phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 120.000.000 đồng.

- Hành vi xây dựng công trình có yêu cầu phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc công trình phải lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng phạt tiền từ 160.000.000 đồng đến 180.000.000 đồng.

Trường hợp tổ chức, cá nhân tiếp tục thực hiện hành vi xây dựng công trình không phép, trái phép sau khi đã bị lập biên bản vi phạm hành chính về hành vi đó nhưng chưa ra quyết định xử phạt dù người có thẩm quyền đã yêu cầu chấm dứt hành vi quy định tại khoản 12 Điều 16 Nghị định 16/2022/NĐ quy định xử phạt vi phạm hành chính về xây dựng. 

- Hành vi tiếp tục thực hiện việc xây dựng nhà ở riêng lẻ dù đã bị lập biên bản vi phạm hành chính thì sẽ phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 120.000.000 đồng.

- Hành vi tiếp tục thực hiện việc xây dựng nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử - văn hóa hoặc công trình xây dựng khác dù đã bị lập biên bản vi phạm hành chính thì sẽ bị phạt tiền từ 120.000.000 đồng đến 140.000.000 đồng.

- Hành vi tiếp tục thực hiện việc xây dựng công trình có yêu cầu phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc công trình phải lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng dù đã bị lập biên bản vi phạm hành chính thì sẽ bị phạt tiền từ 400.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng.

 

3. Xây dựng không phép, trái phép có bị buộc phải phá dỡ không?

Theo quy định tại pháp luật hiện hành, những công trình xây dựng không đúng so với nội dung của giấy phép xây dựng hoặc xây mà không có giấy xin phép sẽ không bị phá dỡ khi thoả mãn điều kiện như sau:

Thứ nhất, công trình vẫn đang trong quá trình tổ chức thi công xây dựng.

Thứ hai, với công trình xây dựng trái phép để không bị phá dỡ thì phải điều chỉnh lại giấy phép xây dựng sao cho phù hợp với quy định của pháp luật. Còn công trình xây dựng không phép phải thuộc trường hợp đủ điều kiện cấp giấy phép xây dựng.

Từ ngày ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với tổ chức, cá nhân có hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình không phép hay trái phép thì phải hoàn thiện hồ sơ gửi lên cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép và phải có giấy phép xây dựng hoặc giấy phép xây dựng điều chỉnh hoặc thiết kế xây dựng điều chỉnh trong vòng 90 đối với dự án đầu tư xây dựng và 30 ngày đối với nhà ở riêng lẻ. Trong khoảng thời gian xin điều chỉnh lại giấy phép xây dựng hay cấp giấy phép xây dựng mà tiếp tục thi công xây dựng thì sẽ bị xử phạt mức phạt được quy định tại khoản 13 Điều 16 Nghị định 16/2022/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính về xây dựng như sau:

- Hành vi xây dựng không phép, trái phép đã bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng vẫn tái phạm sẽ phạt tiền từ 120.000.000 đồng đến 140.000.000 đồng đối với nhà ở riêng lẻ.

- Hành vi xây dựng không phép, trái phép đã bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng vẫn tái phạm sẽ phạt tiền từ 140.000.000 đồng đến 160.000.000 đồng đối với xây dựng nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử - văn hóa hoặc công trình xây dựng khác.

- Hành vi xây dựng không phép, trái phép đã bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng vẫn tái phạm sẽ phạt tiền từ 950.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng đối với xây dựng công trình có yêu cầu phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc công trình phải lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng.

Đặc biệt, không phải tổ chức, cá nhân cứ xin được giấy phép xây dựng hay giấy phép xây dựng điều chỉnh hay thiết kế xây dựng điều chỉnh đã được thẩm định thì sẽ được xây dựng tiếp công trình đó mà chỉ được phép tiếp tục xây dựng nếu hiện trạng công trình đó phù hợp với giấy phép xây dựng.

Nếu hiện trạng công trình không phù hợp với giấy phép xây dựng, giấy phép xây dựng điều chỉnh hay thiết kế xây dựng điều chỉnh đã được thẩm định thì tổ chức, cá nhân phải phá dỡ công trình, phần công trình không phù hợp đó trong vòng 15 ngày từ ngày lập biên bản kiểm tra, ghi nhận hiện trạng công trình.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý liên quan đến vấn đề trên đây, bạn vui lòng liên hệ đến bộ phận tư vấn pháp lý trực tuyến qua tổng đài điện thoại. Gọi ngay tới số: 1900.6162 để được giải đáp các thắc mắc.