1. Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong luật trọng tài các nước

Việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời được quy định trong hầu hết trong pháp luật trọng tài của các quốc gia cũng như Luật mẫu về trọng tài thương mại của Ủy ban Liên hợp quốc về luật thương mại quốc tế.

Điều 17 Luật mẫu về trọng tài thương mại của Ủy ban Liên hợp quốc về luật thương mại quốc tế  quy định rằng : “Trừ khi các bên có thoả thuận khác, ủy ban Trọng tài có thể theo yêu cầu của một bên buộc bất kỳ bên nào phải tiến hành biện pháp bảo vệ tạm thời khi ủy ban Trọng tài thấy cần thiết đối với nội dung tranh chấp. Ủy ban Trọng tài có thể yêu cầu bất kỳ phía nào đưa ra sự bảo đảm thích hợp về biện pháp trên.”

Điều 24 Luật trọng tài Thụy Điển 1999 quy định: “Trừ khi có thỏa thuận khác của các bên, Hội đồng trọng tài có thể, theo yêu cầu của một bên, quyết định rằng trong quá trình trọng tài, bên đối lập phải chịu áp dụng một biện pháp bảo vệ tạm thời cụ thể để bảo đảm cho việc kiện đang được xét xử bởi Hội đồng trọng tài. Hội đồng trọng tài có thể quyết định rằng bên yêu cầu áp dụng biện pháp bảo vệ tạm thời phải đưa ra sự bảo vệ thích hợp đối với những thiệt hại xảy ra cho bên đối lập do áp dụng biện pháp tạm thời.”

Điều 25 Luật trọng Thụy Điển "Các bên phải cung cấp bằng chứng. Tuy nhiên, các trọng tài có thể chỉ định các chuyên gia, trừ khi cả hai bên đều phản đối điều đó. Các trọng tài viên có thể từ chối thừa nhận bằng chứng được đưa ra nếu bằng chứng đó rõ ràng là không liên quan đến trường hợp hoặc khi sự từ chối đó được biện minh là có liên quan đến thời gian tại đó bằng chứng được cung cấp. Các trọng tài viên không thể quản lý các tuyên thệ hoặc xác nhận sự thật. Họ cũng không được áp đặt tiền phạt có điều kiện hoặc sử dụng các biện pháp bắt buộc để đạt được yêu cầu bằng chứng. Trừ khi các bên có thỏa thuận khác, các trọng tài viên có thể, theo yêu cầu của một bên, quyết định rằng, trong quá trình tố tụng, bên đối lập phải thực hiện một thời gian tạm thời nhất định biện pháp bảo đảm yêu cầu bồi thường sẽ được phân xử bởi các trọng tài viên. Các trọng tài có thể quy định rằng bên yêu cầu biện pháp tạm thời phải cung cấp bảo đảm cho những thiệt hại mà bên đối lập có thể phải gánh chịu do hậu quả của Biện pháp tạm thời

Như vậy trong quá trình hội đồng trọng tài giải quyết vụ việc thì không thể tránh khỏi sự thất thoát tài sản hay tài sản liên quan tới vụ việc có nguy cơ bị tiêu hủy,  dịch chuyển hoặc chứng cứ, giấy tờ liên quan tới vụ việc đang nằm trong tay người thứ ba nhưng họ từ chối hợp tác với trọng tài. Rõ ràng cần phải có sự trợ giúp của tòa án có thẩm quyền, nếu không, tố tụng trọng tài sẽ không thành công. Thông thường, khi nhìn thấy nguy cơ quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại, một bên tranh chấp có thể yêu câu hội đồng trọng tài hoặc tòa án có thẩm quyền áp dụng một số biện pháp khẩn cấp tạm thời nhằm bảo toàn chứng cứ hay sự nguyên vẹn của tài sản có liên quan tới vụ việc.

Các biện pháp khẩn cấp tạm thời mà các bên thường yêu cầu áp dụng bao gồm: bảo toàn chứng cứ, kê biên tài sản tranh chấp, cấm chuyển dịch tài sản tranh chấp, cấm thay đổi hiện trạng tài sản tranh chấp, kê biên và niêm phong tài sản ở nơi gửi giữ, phong tỏa tài khoản tại ngân hàng.

Pháp luật trọng tài trên thế giới hầu hết quy định của hội đồng trọng tài và tòa án đều có quyền áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời, tuy nhiên cũng phân định rõ trường hợp biện pháp khẩn cấp tạm thời cụ thể đã được thực hiện theo lệnh của tòa án thì trọng tài không được áp dụng nữa và ngược lại. Điều này nhằm tránh sự chồng chéo trong áp dụng pháp luật, tránh gây phiền hà cho các bên có liên quan.

Tuỳ theo yêu cầu áp dụng loại biện pháp khẩn cấp tạm thời nào mà bên yêu cầu phải cung cấp cho hội đồng trọng tài hay tòa án bằng chứng cụ thể về các chứng cứ cần được bảo toàn, các chứng cứ về việc bị đơn tẩu tán, cất giấu tài sản có thể làm cho việc thi hành quyết định trọng tài không thể thực hiện được. Bên yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phải nộp một khoản bảo đảm tài chính (tiền, giấy tờ có giá...) do hội đồng trọng tài hay tòa án ấn định, nhưng không quá nghĩa vụ tài sản mà người có nghĩa vụ phải thực hiện để bảo vệ lợi ích của bị đơn cũng như lợi ích của bên bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời do áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng và ngăn ngừa sự lạm dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời từ phía người có yêu cầu. Để tránh việc lạm dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời, pháp luật trọng tài thường quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bên yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng gây thiệt hại cho các bên có liên quan. Tùy theo tình hình thực tế, bên yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời có thể làm đơn yêu cầu thay đổi hoặc hủy bỏ áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi không còn phù hợp hoặc không còn cần thiết.

Nhìn chung, biện pháp khẩn cấp tạm thời được hiểu là những biện pháp mang tính tạm thời được áp dụng trong trường hợp khẩn cấp để tạm thời giải quyết yêu cầu cấp bách của một trong các bên tranh chấp, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tình trạng hiện có tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được, bảo đảm việc giải quyết vụ việc hoặc việc thi hành án.

2. Đặc điểm của các biện pháp tạm thời

Dưới đây là danh sách các biện pháp tạm thời thường thấy trong trọng tài quốc tế:

  • Các biện pháp bảo tồn bằng chứng: loại biện pháp này thường được tìm kiếm khi có nguy cơ bằng chứng, mà một bên muốn dựa vào, sẽ bị hại, bị phá hủy hoặc bị mất. Mục đích của biện pháp như vậy là để bảo vệ và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tố tụng trọng tài.
  • Injunctions: lệnh cấm là lệnh hạn chế một bên bắt đầu hoặc tiếp tục một hành động đe dọa quyền hợp pháp của người khác hoặc buộc một bên thực hiện một hành động. Trọng tài có thể đưa ra một số hình thức lệnh, chẳng hạn như chuyển hàng hóa đến một nơi khác, bán hàng hóa, thiết lập một tài khoản ký quỹ, Vân vân.
  • Bảo mật cho Thanh toán: loại biện pháp này nhằm mục đích ứng trước một khoản thanh toán để đảm bảo việc thực thi phán quyết cuối cùng. Một biện pháp như vậy đòi hỏi phải cho thấy rằng người nộp đơn có cơ hội hợp lý để giành được ưu thế và, nếu giải thưởng cuối cùng được đưa ra có lợi cho nó, có cơ sở vững chắc để tin rằng giải thưởng sẽ không có hiệu lực.
  • Thanh toán tạm thời: các khoản thanh toán tạm thời nhằm mục đích khôi phục, trước giải thưởng cuối cùng, một quyền mà sự tồn tại của nó không bị tranh chấp nghiêm trọng. Thực tế, thanh toán tạm thời không phải là một biện pháp tạm thời mỗi người vì hội đồng trọng tài cần phải xem xét liệu bên yêu cầu có được hưởng một số tiền nhất định trước khi đưa ra quyết định cuối cùng hay không. Như vậy, thanh toán tạm thời đúng hơn là một biện pháp khắc phục tạm thời, có thể bị thu hồi hoặc sửa đổi với giải thưởng cuối cùng.

Mặc dù các đặc điểm của các biện pháp tạm thời trong trọng tài quốc tế có thể khác nhau tùy thuộc vào luật áp dụng và các quy tắc tố tụng, có một số tính năng cơ bản, được liệt kê bên dưới:

Đầu tiên, các biện pháp tạm thời yêu cầu sự tồn tại của tranh chấp. Nói cách khác, đơn xin các biện pháp tạm thời giả định rằng đang có tranh chấp và dự kiến ​​sẽ có phán quyết cuối cùng.

Thứ hai, biện pháp khắc phục được tìm kiếm phải là tạm thời hoặc tạm thời. Điều này có nghĩa là biện pháp được tìm kiếm chỉ cần thiết trong một khoảng thời gian nhất định, thường cho đến khi giải thưởng cuối cùng được trao. Cần lưu ý, Tuy nhiên, rằng các biện pháp tạm thời có thể có các hình thức khác nhau. Ví dụ, Bài báo 35 sau đó Quy tắc trọng tài của Viện Trọng tài Hà Lan (NAI) chỉ rõ rằng quyết định về một biện pháp tạm thời có thể được thực hiện dưới hình thức mệnh lệnh hoặc dưới hình thức giải thưởng, điều này có thể tạo ra sự khác biệt vì các giải thưởng có nhiều khả năng có hiệu lực trước các tòa án trong nước:

4. Quyết định về cứu trợ tạm thời có thể được đưa ra dưới hình thức lệnh của ủy ban trọng tài hoặc dưới hình thức phán quyết trọng tài., áp dụng các quy định của Phần Năm và Sáu. Theo yêu cầu của một bữa tiệc, hội đồng trọng tài, đã nghe bên kia hoặc các bên, có thể chuyển đổi một lệnh của ủy ban trọng tài thành một phán quyết trọng tài, trong đó nó sẽ nêu yêu cầu.

Thứ ba, các biện pháp tạm thời không được vượt quá mức cứu trợ cuối cùng hoặc biện pháp bảo vệ hợp pháp được tìm kiếm, vì biện pháp khắc phục tạm thời phụ thuộc vào sự cứu trợ cuối cùng. Trong cùng một tĩnh mạch, sẽ không cần các biện pháp tạm thời nếu bản thân phần thưởng cuối cùng thỏa mãn lợi ích của các bên đang bị đe dọa.

Thứ tư, các biện pháp tạm thời nên được cấp khi quyền của các bên bị rủi ro cho đến khi, ít nhất, việc phát hành giải thưởng cuối cùng. Rủi ro như vậy được hiểu là “khẩn cấpGiáo dục, thường được coi là điều kiện tiên quyết để cấp cứu trợ tạm thời.

Thứ năm, bản chất tạm thời của biện pháp bảo vệ xác định rằng các biện pháp tạm thời có thể được xem xét và / hoặc sửa đổi trước khi trao quyết định cuối cùng được đưa ra.

3. Các biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trọng tại thương mại quốc tế tại Việt Nam

3.1. Điều kiện để áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời

Hội đồng trọng tài chỉ có thể áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời khi có đủ cả bốn điều kiện sau:

- Phải có đương sự yêu cầu áp dụng một hoặc một số biện pháp khẩn cấp tạm thời;

- Người yêu cầu phải cung cấp tài liệu, chứng cứ chứng minh cho sự cần thiết phải áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đó;

- Người yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đã thực hiện nghĩa vụ bảo đảm về tài chính để bảo đảm việc bồi thường những thiệt hại do việc yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng gây thiệt hại cho người bị áp dụng.

- Chưa có đương sự nào yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Như vậy việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời phải dựa vào các trường hợp đã cho phép chứ không được áp dụng tùy tiện

3.2. Các biện pháp khẩn cấp tạm thời được quy định trong Luật Trọng tại thương mại 2010

Về cơ bản các biện pháp khẩn cấp tạm thời trong Luật Trọng tài thương mại năm 2010 tương đối giống với quốc tế nhưng có một số biện pháp phát triển cụ thể:

Khoản 2 Điều 49 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định Hội đồng trọng tài có thể áp dụng sáu biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với các bên tranh chấp.

Thứ nhất, cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp

Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp được áp dụng nếu trong quá trình giải quyết vụ án có căn cứ cho thấy người đang chiếm hữu hoặc giữ tài sản đang tranh chấp có hành vi tháo gỡ, lắp ghép, xây dựng thêm hoặc có hành vi khác làm thay đổi hiện trạng tài sản đó.

Trong quá trình giải quyết việc tranh chấp, Hội đồng trọng tài, có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp này khi hội tụ đầy đủ các điều kiện:

(1) đối tượng mà đương sự yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phải là tài sản đang có tranh chấp;

(2) người đang chiếm hữu hoặc giữ tài sản hoặc người khác đang có hành vi làm thay đổi hiện trạng của tài sản như phá hủy, tháo dỡ, lắp ghép xây dựng thêm hoặc có hành vi khác làm thay đổi hiện trạng tài sản;

(3) người yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đã thực hiện nghĩa vụ bảo đảm tài chính.

Đương sự yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời này phải đưa ra tài liệu, chứng cứ chứng minh bên đang chiếm hữu, giữ tài sản đang có hành vi làm thay đổi hiện trạng tài sản. Hội đồng trọng tài hoặc Thẩm phán phải xem xét các yêu cầu, các căn cứ mà đương sự đã đưa ra để quyết định có áp dụng biện pháp khẩn cấp đó hay không.

Thứ hai, cấm hoặc buộc bất kỳ bên tranh chấp nào thực hiện một hoặc một số hành vi nhất định nhằm ngăn ngừa các hành vi ảnh hưởng bất lợi đến quá trình tố tụng trọng tài

Nếu thấy đương sự nào đó đang có hành vi (hành động hoặc không hành động) mà hành vi đó sẽ có tác động gây bất lợi cho quá trình tố tụng thì đương sự bên kia có quyền yêu cầu trọng tài hoặc Tòa án áp dụng biện pháp cấm hoặc buộc bên tranh chấp thực hiện một hoặc một số hành vi nhất định. Khi có đương sự yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp này, nếu thấy yêu cầu đó là chính đáng và đương sự đã xuất trình được tài liệu, chứng cứ chứng minh cho việc cần thiết phải áp dụng biện pháp khẩn cấp này thì trọng tài hoặc Tòa án phải áp dụng ngay.

Thứ ba, kê biên tài sản đang tranh chấp

Kê biên tài sản chỉ áp dụng cho trường hợp người chiếm giữ tài sản đang có tranh chấp có hành vi tẩu tán, cất giấu tài sản đang có tranh chấp gây khó khăn trong việc xem xét, giải quyết của Hội đồng trọng tài hoặc thi hành án sau này, thì theo yêu cầu của một trong các bên đương sự Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án có quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp này. Tài sản kê biên có thể thu giữ bảo quản tại cơ quan thi hành án hoặc lập biên bản giao cho một bên đương sự hoặc người thứ ba quản lý cho đến khi có quyết định của Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án. Khi lập biên bản kê biên phải ghi rõ ngày, giờ, loại tài sản, mô tả đầy đủ, chính xác tình trạng tài sản. Nếu cơ quan, người thứ ba được giao quản lý tài sản kê biên có thể được hưởng thù lao theo quy định của pháp luật.

Thứ tư, yêu cầu bảo tồn, cất trữ, bán hoặc định đoạt bất kỳ tài sản nào của một hoặc các bên tranh chấp

Có những tài sản đang tranh chấp hoặc có liên quan đến tranh chấp, nếu không xử lý kịp thời sẽ làm hư hỏng, mất giá trị, giảm giá trị hoặc làm biến dạng tài sản, thì theo yêu cầu của một trong các bên tranh chấp có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời “bảo tồn, cất giữ, bán hoặc định đoạt bất kỳ tài sản nào của một hoặc các bên tranh chấp” thì Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án sẽ áp dụng biện pháp này khi các bên đương sự đã đưa ra được tài liệu, chứng cứ chứng minh cho sự cần thiết phải áp dụng biện pháp khẩn cấp này.

Thứ năm, yêu cầu tạm thời về việc trả tiền giữa các bên

Để kịp thời xử lý những nhu cầu cấp bách của đương sự, dù hai bên còn đang có tranh chấp về quyền và nghĩa vụ, về hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ… đang phải chờ Hội đồng trọng tài phán xử, thì theo yêu cầu của một trong các bên tranh chấp, Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời về việc trả tiền giữa các bên tranh chấp khi bên yêu cầu đã chứng minh yêu cầu áp dụng biện pháp này là chính đáng, cần thiết.

Thứ sau, cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp

 Điều 121 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 quy định cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp được áp dụng nếu trong quá trình giải quyết vụ án có căn cứ cho thấy người đang chiếm hữu hoặc giữ tài sản đang tranh chấp có hành vi chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp cho người khác.Dù tố tụng trọng tài được diễn ra trong thời gian không dài so với tố tụng tại Tòa án, nhưng nó vẫn cần một khoảng thời gian nhất định. Lợi dụng thời gian tố tụng trọng tài đang diễn ra một bên tranh chấp có thể có hành vi bán, chuyển nhượng, cho thuê, tặng cho… tài sản đang có tranh chấp, hành vi này đe dọa gây ra những thiệt hại cho đương sự khác hoặc gây khó khăn trong việc giải quyết tranh chấp, xử lý tài sản tranh chấp. Do đó, khi có yêu cầu của một trong các bên đương sự áp dụng biện pháp khẩn cấp cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang có tranh chấp thì Hội đồng trọng tài hoặc Tòa án phải áp dụng biện pháp này.

Luật Minh Khuê - Phân tích & Tổng hợp