Việc lựa chọn nhà thầu được thực hiện dựa trên nhiều tiêu chí như năng lực, kinh nghiệm, khả năng tài chính và giải pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm gói thầu được thực hiện hiệu quả và đúng yêu cầu. Khi đã được lựa chọn trúng thầu, nhà thầu có trách nhiệm trực tiếp thực hiện các công việc theo hợp đồng đã ký kết với chủ đầu tư hoặc bên mời thầu. Tuy nhiên, trong thực tế có thể phát sinh tình huống nhà thầu muốn chuyển giao toàn bộ hoặc một phần công việc của gói thầu cho đơn vị khác thực hiện. Vì vậy, pháp luật về đấu thầu đã đặt ra những quy định chặt chẽ liên quan đến việc chuyển nhượng thầu nhằm bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm và chất lượng trong quá trình thực hiện gói thầu.
1. Chuyển nhượng thầu là gì?
Chuyển nhượng thầu là hành vi mà nhà thầu sau khi trúng thầu đã chuyển giao toàn bộ hoặc một phần công việc thuộc gói thầu mà mình có trách nhiệm thực hiện cho tổ chức hoặc cá nhân khác thực hiện thay, trái với quy định của pháp luật về đấu thầu và nội dung của hợp đồng đã ký kết với chủ đầu tư. Nói cách khác, đây là việc nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp thực hiện công việc theo cam kết mà giao lại cho đơn vị khác thực hiện mà không được phép hoặc không đúng quy định.
Trong hoạt động đấu thầu, nhà thầu được lựa chọn trên cơ sở đánh giá năng lực, kinh nghiệm, giải pháp kỹ thuật và các cam kết trong hồ sơ dự thầu. Vì vậy, khi nhà thầu trúng thầu nhưng lại chuyển giao công việc cho bên khác thực hiện thì sẽ làm mất ý nghĩa của quá trình lựa chọn nhà thầu, đồng thời có thể ảnh hưởng đến chất lượng, tiến độ và hiệu quả của gói thầu.
Pháp luật về đấu thầu quy định rõ nhà thầu phải trực tiếp thực hiện các công việc chính của gói thầu theo hợp đồng đã ký. Nhà thầu chỉ được sử dụng nhà thầu phụ đối với những phần công việc nhất định nếu điều này đã được nêu trong hồ sơ dự thầu và được chủ đầu tư chấp thuận. Việc giao toàn bộ gói thầu cho đơn vị khác thực hiện hoặc giao phần công việc vượt quá phạm vi cho phép được xem là hành vi chuyển nhượng thầu trái phép.
Hành vi chuyển nhượng thầu bị coi là vi phạm pháp luật về đấu thầu và có thể bị xử lý bằng nhiều hình thức như bị xử phạt vi phạm hành chính, bị hủy kết quả lựa chọn nhà thầu, bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong một thời gian nhất định, hoặc phải bồi thường thiệt hại nếu gây ra hậu quả cho chủ đầu tư hoặc các bên liên quan. Quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong hoạt động đấu thầu.
2. Có được chuyển nhượng thầu không?
Theo khoản 8 Điều 16 Luật đấu thầu 2023, nhà thầu không được phép chuyển nhượng thầu. Sau khi trúng thầu, nhà thầu phải trực tiếp thực hiện các công việc của gói thầu theo đúng nội dung đã cam kết trong hồ sơ dự thầu và theo hợp đồng đã ký kết với chủ đầu tư. Việc chuyển giao toàn bộ hoặc một phần công việc của gói thầu cho nhà thầu khác thực hiện trái với quy định sẽ bị coi là hành vi chuyển nhượng thầu và bị pháp luật nghiêm cấm.
Một số trường hợp cụ thể được xem là hành vi chuyển nhượng thầu như sau:
- Nhà thầu chuyển nhượng cho nhà thầu khác phần công việc thuộc gói thầu ngoài giá trị tối đa dành cho nhà thầu phụ và khối lượng công việc dành cho nhà thầu phụ đặc biệt đã nêu trong hợp đồng;
Trường hợp này xảy ra khi nhà thầu giao cho nhà thầu khác thực hiện phần công việc vượt quá giới hạn về giá trị hoặc khối lượng công việc dành cho nhà thầu phụ đã được quy định trong hợp đồng. Điều này đồng nghĩa với việc nhà thầu không trực tiếp thực hiện phần công việc mà đáng lẽ mình phải đảm nhận theo cam kết ban đầu.
- Nhà thầu chuyển nhượng cho nhà thầu khác phần công việc thuộc gói thầu chưa vượt mức tối đa giá trị công việc dành cho nhà thầu phụ nêu trong hợp đồng nhưng ngoài phạm vi công việc dành cho nhà thầu phụ đã đề xuất trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất mà không được chủ đầu tư, tư vấn giám sát chấp thuận;
Trong trường hợp này, mặc dù giá trị công việc giao cho nhà thầu khác chưa vượt mức tối đa dành cho nhà thầu phụ theo hợp đồng, nhưng phần công việc đó lại không nằm trong phạm vi công việc dành cho nhà thầu phụ đã được nhà thầu đề xuất trong hồ sơ dự thầu hoặc hồ sơ đề xuất. Nếu việc thay đổi này không được chủ đầu tư hoặc tư vấn giám sát chấp thuận thì vẫn bị coi là hành vi chuyển nhượng thầu.
- Chủ đầu tư, tư vấn giám sát chấp thuận để nhà thầu chuyển nhượng công việc quy định tại điểm a khoản này;
Ngay cả trong trường hợp chủ đầu tư hoặc tư vấn giám sát chấp thuận việc nhà thầu chuyển giao phần công việc vượt quá giá trị tối đa dành cho nhà thầu phụ theo hợp đồng thì hành vi này vẫn được pháp luật xác định là chuyển nhượng thầu và không được phép thực hiện.
Như vậy, nhà thầu chỉ được phép sử dụng nhà thầu phụ trong phạm vi công việc và giá trị đã được xác định trong hồ sơ dự thầu và hợp đồng. Mọi trường hợp chuyển giao công việc vượt quá phạm vi cho phép hoặc không đúng quy định đều bị coi là chuyển nhượng thầu và bị pháp luật nghiêm cấm.
2. Không đảm bảo công bằng, minh bạch có bị cấm trong hoạt động đấu thầu?
Theo khoản 6 Điều 16 Luật đấu thầu 2023 sửa đổi bởi Điểm a Khoản 10 Điều 1 Luật số 90/2025/QH15, nguyên tắc công bằng và minh bạch là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm việc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư được thực hiện khách quan, cạnh tranh và đúng quy định của pháp luật. Nếu các chủ thể tham gia đấu thầu có những hành vi làm ảnh hưởng đến tính khách quan, gây xung đột lợi ích hoặc tạo lợi thế không công bằng cho một bên thì sẽ bị coi là hành vi không bảo đảm công bằng, minh bạch. Pháp luật về đấu thầu quy định một số hành vi cụ thể sau đây:
- Tham dự thầu với tư cách là nhà thầu, nhà đầu tư đối với gói thầu, dự án đầu tư kinh doanh do mình làm bên mời thầu, chủ đầu tư hoặc thực hiện nhiệm vụ của bên mời thầu, chủ đầu tư không đúng quy định của Luật này;
Hành vi này xảy ra khi một tổ chức hoặc cá nhân vừa tham gia với vai trò bên mời thầu, chủ đầu tư hoặc thực hiện nhiệm vụ của bên mời thầu, chủ đầu tư, vừa tham gia dự thầu với tư cách là nhà thầu hoặc nhà đầu tư đối với chính gói thầu, dự án đó. Điều này tạo ra sự xung đột lợi ích và có thể dẫn đến việc thiếu khách quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.
- Tham gia lập, đồng thời tham gia thẩm định hồ sơ mời quan tâm, hồ sơ mời sơ tuyển, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu đối với cùng một gói thầu, dự án đầu tư kinh doanh;
Quy định này nhằm bảo đảm sự độc lập giữa các khâu trong quá trình đấu thầu. Nếu một tổ chức hoặc cá nhân vừa tham gia lập hồ sơ mời thầu vừa tham gia thẩm định hồ sơ đó thì sẽ làm mất tính khách quan của quá trình thẩm định.
- Tham gia đánh giá hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất đồng thời tham gia thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đối với cùng một gói thầu, dự án đầu tư kinh doanh;
Việc một cá nhân hoặc tổ chức vừa tham gia đánh giá hồ sơ dự thầu vừa tham gia thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu sẽ làm giảm tính độc lập giữa các bước trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Điều này có thể dẫn đến việc thiếu khách quan trong việc xem xét và xác nhận kết quả đấu thầu.
- Cá nhân thuộc bên mời thầu, chủ đầu tư trực tiếp tham gia quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư hoặc tham gia tổ chuyên gia, tổ thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư hoặc là người có thẩm quyền, người đứng đầu chủ đầu tư, bên mời thầu đối với các gói thầu, dự án đầu tư kinh doanh do người có quan hệ gia đình theo quy định của Luật Doanh nghiệp đứng tên dự thầu hoặc là người đại diện hợp pháp của nhà thầu, nhà đầu tư tham dự thầu;
Trường hợp này liên quan đến xung đột lợi ích do quan hệ gia đình. Nếu người tham gia quá trình lựa chọn nhà thầu có quan hệ gia đình với người đứng tên dự thầu hoặc đại diện của nhà thầu, nhà đầu tư thì có thể ảnh hưởng đến tính khách quan của quá trình lựa chọn.
- Nhà thầu tham dự thầu gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp, phi tư vấn do nhà thầu đó cung cấp dịch vụ tư vấn: lập, thẩm tra, thẩm định dự toán, thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công, thiết kế kỹ thuật tổng thể (thiết kế FEED); lập, thẩm định hồ sơ mời sơ tuyển, hồ sơ mời thầu; đánh giá hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu; kiểm định hàng hóa; thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu; giám sát thực hiện hợp đồng;
Quy định này nhằm tránh việc nhà thầu vừa tham gia tư vấn trong quá trình chuẩn bị hoặc đánh giá gói thầu vừa tham gia dự thầu chính gói thầu đó. Nếu điều này xảy ra thì nhà thầu có thể có lợi thế thông tin so với các nhà thầu khác.
- Đứng tên tham dự thầu gói thầu thuộc dự án, dự án đầu tư kinh doanh do chủ đầu tư, bên mời thầu là cơ quan, tổ chức nơi mình đã công tác và giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong thời gian 12 tháng kể từ ngày không còn làm việc tại cơ quan, tổ chức đó;
Quy định này nhằm hạn chế trường hợp lợi dụng mối quan hệ hoặc thông tin nội bộ tại cơ quan cũ để tạo lợi thế khi tham gia đấu thầu. Do đó, trong vòng 12 tháng kể từ khi thôi giữ chức vụ lãnh đạo hoặc quản lý tại cơ quan, tổ chức đó, cá nhân không được đứng tên tham dự thầu các gói thầu do cơ quan đó làm chủ đầu tư hoặc bên mời thầu.
- Nhà thầu tư vấn giám sát đồng thời thực hiện tư vấn kiểm định đối với gói thầu do nhà thầu đó giám sát;
Việc một nhà thầu vừa thực hiện tư vấn giám sát vừa thực hiện kiểm định đối với cùng một gói thầu sẽ làm mất tính độc lập giữa các hoạt động giám sát và kiểm tra chất lượng, từ đó ảnh hưởng đến tính khách quan trong việc đánh giá chất lượng công việc.
- Nêu yêu cầu cụ thể về nhãn hiệu, xuất xứ hàng hóa trong hồ sơ mời thầu đối với gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp hoặc gói thầu hỗn hợp khi áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chào hàng cạnh tranh, trừ trường hợp theo quy định của pháp luật;
Trong đấu thầu cạnh tranh, việc đưa ra yêu cầu cụ thể về nhãn hiệu hoặc xuất xứ hàng hóa có thể làm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác và làm giảm tính cạnh tranh của gói thầu. Vì vậy, pháp luật chỉ cho phép nêu nhãn hiệu hoặc xuất xứ trong những trường hợp đặc biệt được quy định.
- Chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu nhằm mục đích chỉ định thầu; chia dự án, dự toán mua sắm nhằm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu.
Hành vi chia nhỏ dự án hoặc dự toán mua sắm thành nhiều gói thầu nhỏ nhằm mục đích áp dụng hình thức chỉ định thầu hoặc hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác sẽ làm mất tính cạnh tranh và minh bạch trong hoạt động đấu thầu. Vì vậy, đây được coi là hành vi vi phạm nguyên tắc công bằng, minh bạch trong đấu thầu
4. Những hành vi nào bị coi là cản trở hoạt động đấu thầu?
Theo khoản 5 Điều 16 Luật đấu thầu 2023, việc bảo đảm quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư diễn ra minh bạch, khách quan và đúng quy định của pháp luật là yêu cầu quan trọng. Vì vậy, pháp luật về đấu thầu nghiêm cấm các hành vi cản trở quá trình đấu thầu, đặc biệt là những hành vi làm sai lệch thông tin, gây khó khăn cho các chủ thể tham gia hoặc ngăn cản hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan có thẩm quyền. Các hành vi được coi là cản trở hoạt động đấu thầu bao gồm:
- Hủy hoại, lừa dối, thay đổi, che giấu chứng cứ hoặc báo cáo sai sự thật; đe dọa hoặc gợi ý đối với bất kỳ bên nào nhằm ngăn chặn việc làm rõ hành vi đưa, nhận, môi giới hối lộ, gian lận hoặc thông đồng với cơ quan có chức năng, thẩm quyền về giám sát, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán;
Hành vi này thể hiện ở việc cố ý tiêu hủy hoặc che giấu các tài liệu, chứng cứ liên quan đến hoạt động đấu thầu; cung cấp thông tin sai sự thật hoặc tìm cách gây sức ép, đe dọa đối với các bên nhằm ngăn cản việc làm rõ các hành vi vi phạm như hối lộ, gian lận hoặc thông đồng. Những hành vi này làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính minh bạch và khả năng phát hiện, xử lý vi phạm trong đấu thầu.
- Cản trở người có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu, nhà thầu, nhà đầu tư trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư;
Đây là các hành vi gây khó khăn hoặc ngăn cản những chủ thể có liên quan trong quá trình tổ chức và tham gia đấu thầu. Việc cản trở có thể làm chậm tiến độ lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư hoặc làm ảnh hưởng đến tính khách quan của quá trình đấu thầu.
- Cản trở cơ quan có thẩm quyền giám sát, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán đối với hoạt động đấu thầu;
Hoạt động đấu thầu phải chịu sự giám sát, kiểm tra của các cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm việc thực hiện đúng quy định của pháp luật. Nếu có hành vi ngăn cản, gây khó khăn hoặc không hợp tác với các cơ quan này trong quá trình kiểm tra, thanh tra hoặc kiểm toán thì được coi là hành vi cản trở hoạt động đấu thầu.
- Cố tình khiếu nại, tố cáo, kiến nghị sai sự thật để cản trở hoạt động đấu thầu;
Pháp luật cho phép các chủ thể tham gia đấu thầu thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo hoặc kiến nghị khi phát hiện vi phạm. Tuy nhiên, nếu cá nhân hoặc tổ chức cố tình đưa ra các khiếu nại, tố cáo hoặc kiến nghị không đúng sự thật nhằm kéo dài thời gian, gây khó khăn hoặc làm gián đoạn quá trình đấu thầu thì sẽ bị coi là hành vi vi phạm.
- Có hành vi vi phạm pháp luật về an toàn, an ninh mạng nhằm can thiệp, cản trở việc đấu thầu qua mạng.
Trong bối cảnh nhiều hoạt động đấu thầu được thực hiện trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, việc tấn công, can thiệp trái phép vào hệ thống thông tin, làm gián đoạn hệ thống hoặc thay đổi dữ liệu nhằm ảnh hưởng đến quá trình đấu thầu qua mạng cũng được coi là hành vi cản trở hoạt động đấu thầu và bị pháp luật nghiêm cấm.
Kết luận
Quy định về việc có được chuyển nhượng thầu hay không có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm kỷ luật và trách nhiệm của nhà thầu sau khi trúng thầu. Khi pháp luật đặt ra các nguyên tắc và hạn chế đối với việc chuyển nhượng thầu, các nhà thầu buộc phải thực hiện đúng cam kết về năng lực và trách nhiệm của mình đối với gói thầu đã được giao. Điều này không chỉ giúp bảo đảm chất lượng và tiến độ thực hiện công việc mà còn góp phần duy trì môi trường đấu thầu công khai, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh. Đồng thời, các quy định này cũng giúp bảo vệ quyền lợi của chủ đầu tư và nâng cao hiệu quả quản lý trong hoạt động đấu thầu.
Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.
