Mục lục bài viết

Trong cấu trúc vận hành của các dự án đầu tư công cũng như các dự án sử dụng vốn Nhà nước, việc phân chia và xác lập gói thầu không đơn thuần là một thao tác kỹ thuật chia nhỏ khối lượng công việc, mà là một quyết định quản trị mang tính chiến lược, có tầm ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế và tính khả thi của dự án. Theo góc độ pháp lý, gói thầu được hiểu là một phần của dự án hoặc dự toán mua sắm, có thể bao gồm những nội dung tương đồng hoặc các thành phần độc lập nhưng có sự liên kết chặt chẽ để đạt được mục tiêu cuối cùng của chủ đầu tư.

Việc định danh và phân loại gói thầu một cách chính xác căn cứ trên Luật Đấu thầu hiện hành chính là tiền đề pháp lý để áp dụng các hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu phù hợp, đồng thời là cơ sở để thiết lập hệ thống tiêu chuẩn đánh giá về năng lực, kinh nghiệm và tài chính tương ứng. Một chiến lược phân chia gói thầu khoa học không chỉ giúp chủ đầu tư tối ưu hóa quy trình quản lý, kiểm soát tiến độ mà còn tạo điều kiện thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh trên thị trường, thu hút được các nhà thầu có thế mạnh chuyên biệt. 

1. Định nghĩa gói thầu

Theo quy định tại khoản 15 Điều 4 Luật Đấu thầu năm 2023 định nghĩa về gói thầu cụ thể như sau:

15. Gói thầu là một phần hoặc toàn bộ dự án, dự toán mua sắm, có thể gồm những nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án hoặc là khối lượng mua sắm một lần, khối lượng mua sắm cho một thời kỳ đối với dự toán mua sắm, mua sắm tập trung.

Theo quy định của Luật Đấu thầu 2023, gói thầu được hiểu là một phần hoặc toàn bộ dự án, dự toán mua sắm được tách ra để tổ chức lựa chọn nhà thầu thực hiện. Nói một cách dễ hiểu, khi Nhà nước hoặc tổ chức có nhu cầu thực hiện dự án hoặc mua sắm hàng hóa, dịch vụ, khối lượng công việc đó sẽ được chia thành từng phần cụ thể để tiến hành đấu thầu. Mỗi phần công việc được tách ra như vậy được gọi là một gói thầu.

Gói thầu có thể là một phần của dự án khi dự án có nhiều hạng mục công việc khác nhau như thiết kế, thi công, cung cấp thiết bị hoặc tư vấn. Trong trường hợp này, mỗi hạng mục có thể được tách thành một gói thầu riêng để lựa chọn nhà thầu phù hợp. Gói thầu cũng có thể là toàn bộ dự án nếu quy mô dự án nhỏ hoặc các công việc có thể giao cho một nhà thầu thực hiện.

Đối với hoạt động mua sắm, gói thầu được hình thành từ dự toán mua sắm của cơ quan, tổ chức. Gói thầu có thể bao gồm những nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án khác nhau, hoặc là khối lượng mua sắm thực hiện một lần hay trong một khoảng thời gian nhất định, đặc biệt trong trường hợp mua sắm tập trung.

Có thể hiểu đơn giản, gói thầu là phạm vi công việc hoặc khối lượng mua sắm được xác định để tổ chức lựa chọn nhà thầu thực hiện, làm cơ sở cho quá trình đấu thầu và quản lý việc thực hiện hợp đồng.

2. Phân loại các loại gói thầu phổ biến hiện nay

Hệ thống phân loại gói thầu theo Luật Đấu thầu 2023 được thiết kế đa tầng, dựa trên cả tính chất nội dung công việc và quy mô tài chính của gói thầu đó.

2.1. Phân loại theo tính chất nội dung

Việc phân loại theo nội dung là căn cứ quan trọng nhất để áp dụng các mẫu hồ sơ mời thầu và tiêu chuẩn đánh giá tương ứng.

Gói thầu dịch vụ tư vấn: Bao gồm các hoạt động mang tính trí tuệ, chuyên môn cao như lập quy hoạch, khảo sát, thiết kế, giám sát, quản lý dự án, kiểm toán, và thẩm định giá. Đặc thù của gói thầu này là kết quả đầu ra thường là các sản phẩm vô hình (báo cáo, bản vẽ, ý kiến chuyên gia). Do đó, phương pháp đánh giá chủ yếu tập trung vào năng lực, kinh nghiệm và giải pháp kỹ thuật của nhà thầu hơn là yếu tố giá thấp.

Gói thầu dịch vụ phi tư vấn: Tập trung vào các hoạt động thực thi có tính chất kỹ thuật lặp lại hoặc các dịch vụ hỗ trợ như logistics, bảo hiểm, quảng cáo, truyền thông, vệ sinh công nghiệp, bảo trì bảo dưỡng thiết bị. Khác với dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn có thể xác định các tiêu chuẩn thực hiện cụ thể và định lượng được, do đó việc đánh giá thường áp dụng phương pháp giá thấp nhất hoặc giá đánh giá.

Gói thầu mua sắm hàng hóa: Liên quan đến việc cung cấp máy móc, thiết bị, nguyên liệu, thuốc, vật tư y tế và phần mềm thương mại. Đây là loại gói thầu có tính thị trường cao, yêu cầu sự chính xác về thông số kỹ thuật và tiến độ giao hàng.

Gói thầu xây lắp: Bao gồm các công việc thuộc quá trình xây dựng và lắp đặt thiết bị vào các công trình, hạng mục công trình. Đây thường là các gói thầu có giá trị lớn, thời gian thực hiện dài và chịu tác động nhiều từ điều kiện địa chất, thời tiết và giá nguyên vật liệu xây dựng.

Gói thầu hỗn hợp: Là loại gói thầu kết hợp các nội dung tư vấn, xây lắp và mua sắm hàng hóa trong cùng một phạm vi công việc. Các hình thức phổ biến bao gồm:

  • EP: Thiết kế và cung cấp hàng hóa.
  • EC: Thiết kế và xây lắp.
  • PC: Cung cấp hàng hóa và xây lắp.
  • EPC: Thiết kế, cung cấp hàng hóa và xây lắp.
  • Chìa khóa trao tay: Bao gồm cả lập dự án đầu tư đến xây lắp hoàn thiện.
Loại gói thầu Đặc điểm chính Tiêu chí đánh giá ưu tiên
Dịch vụ tư vấn

Trí tuệ, chuyên môn cao

Năng lực, giải pháp kỹ thuật
Dịch vụ phi tư vấn

Thực thi, hỗ trợ vận hành

Chất lượng dịch vụ, giá
Mua sắm hàng hóa

Cung cấp vật thể hữu hình

Thông số kỹ thuật, giá, bảo hành
Xây lắp

Xây dựng, lắp đặt công trình

Biện pháp thi công, giá, tiến độ
Hỗn hợp

Tích hợp nhiều giai đoạn

Năng lực tổng thầu, tính đồng bộ

2.2. Phân loại theo quy mô và tính chất

Việc phân loại này nhằm mục đích đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với các gói thầu nhỏ và tăng cường kiểm soát đối với các gói thầu có tính chất phức tạp hoặc nhạy cảm.

Gói thầu quy mô nhỏ được định nghĩa chi tiết tại Điều 7 Nghị định 24/2024/NĐ-CP dựa trên giá gói thầu :

  • Đối với gói thầu cung cấp dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa: Giá gói thầu không quá 10 tỷ đồng.
  • Đối với gói thầu xây lắp, hỗn hợp: Giá gói thầu không quá 20 tỷ đồng.

Các gói thầu quy mô nhỏ được hưởng một số cơ chế ưu tiên như: áp dụng phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ, thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu tối thiểu là 10 ngày (rút ngắn so với quy định thông thường), và bắt buộc phải áp dụng loại hợp đồng trọn gói. Đặc biệt, đối với các gói thầu xây lắp có giá trị dưới 5 tỷ đồng, Luật dành sự ưu đãi tuyệt đối cho các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ thực hiện, nhằm nuôi dưỡng hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa.

Gói thầu đặc thù là các gói thầu có yêu cầu kỹ thuật đặc biệt mà chỉ một số ít nhà thầu có khả năng đáp ứng, hoặc các gói thầu liên quan đến an ninh quốc gia, bí mật nhà nước, mua sắm thuốc hiếm, biệt dược gốc. Các gói thầu này có thể áp dụng hình thức đấu thầu hạn chế hoặc chỉ định thầu tùy theo mức độ cấp bách và yêu cầu chuyên môn. Luật Đấu thầu 2023 cũng bổ sung các trường hợp đặc biệt như vận chuyển hàng dự trữ quốc gia để cứu trợ ngay, hoặc các gói thầu thuộc dự án của doanh nghiệp nhà nước có tính chất kinh doanh đặc thù.

3. Các thành phần cấu thành một gói thầu hợp lệ

Một gói thầu chỉ được coi là hợp lệ và đủ điều kiện để tổ chức lựa chọn nhà thầu khi nó đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về mặt pháp lý, kỹ thuật và tài chính theo kế hoạch lựa chọn nhà thầu được duyệt.

3.1. Nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án

Đây là một điểm mới mang tính đột phá trong Luật Đấu thầu 2023, cho phép thực hiện việc gom các phần việc có tính chất tương đồng từ các dự án khác nhau vào cùng một gói thầu.

Cơ chế này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chủ đầu tư hoặc dưới sự điều phối của cơ quan quản lý cấp trên. Ví dụ, việc mua sắm hệ thống máy tính cho nhiều trường học trong một tỉnh có thể được gộp thành một gói thầu mua sắm hàng hóa duy nhất. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí tổ chức đấu thầu mà còn đảm bảo sự đồng bộ về tiêu chuẩn kỹ thuật, dễ dàng cho công tác bảo trì, bảo dưỡng và vận hành hệ thống sau này. Việc xác định các nội dung "giống nhau" phải dựa trên các thông số kỹ thuật, tính năng sử dụng và tiêu chuẩn chất lượng tương đương, tránh việc gượng ép các hàng hóa khác biệt vào cùng một gói thầu gây khó khăn cho nhà thầu trong việc báo giá và cung ứng.

3.2. Khối lượng mua sắm một lần và cho một thời kỳ

Xác định khối lượng là thành phần cốt lõi để hình thành giá gói thầu và lựa chọn loại hợp đồng phù hợp.

Khối lượng mua sắm một lần: Thường áp dụng cho các gói thầu xây lắp hoặc mua sắm thiết bị đặc thù của dự án đầu tư. Khối lượng này được xác định dựa trên thiết kế kỹ thuật, dự toán được duyệt và không có sự lặp lại trong tương lai gần của dự án đó. Đối với loại này, hợp đồng trọn gói thường được ưu tiên áp dụng để cố định trách nhiệm của các bên.

Khối lượng mua sắm cho một thời kỳ: Đây là đặc trưng của các gói thầu mua sắm thường xuyên, thuốc, vật tư y tế hoặc dịch vụ phi tư vấn (như vệ sinh, bảo vệ). Khối lượng này được dự toán dựa trên nhu cầu sử dụng thực tế của đơn vị trong một khoảng thời gian xác định. Trong trường hợp khối lượng thực tế có thể thay đổi so với dự kiến, các bên thường áp dụng hợp đồng theo đơn giá cố định hoặc đơn giá điều chỉnh để đảm bảo tính linh hoạt và công bằng.

Việc phân chia khối lượng theo thời kỳ phải đảm bảo tính liên tục của dịch vụ, tránh tình trạng gián đoạn cung ứng gây ảnh hưởng đến hoạt động của cơ quan, tổ chức. Luật cũng cho phép cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu có sự biến động lớn về giá thị trường, đảm bảo giá gói thầu phản ánh đúng giá trị thực tế tại thời điểm đấu thầu.

4. Ý nghĩa của việc phân loại gói thầu

Việc phân loại gói thầu không chỉ có vai trò quan trọng trong quản lý dự án và đấu thầu mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến các khía cạnh khác nhau của quy trình lựa chọn nhà thầu. Dưới đây là những ý nghĩa chính của việc phân loại gói thầu:

- Đảm bảo tính minh bạch: Phân loại gói thầu là cơ sở nền tảng giúp đảm bảo tính minh bạch trong quy trình đấu thầu. Mỗi loại gói thầu, dựa trên các tiêu chí như giá trị, tính chất công việc, hàng hóa hay dịch vụ, sẽ yêu cầu một quy trình và thủ tục lựa chọn nhà thầu khác nhau. Sự phân loại rõ ràng giúp xác định quy định cụ thể và yêu cầu công khai đối với mỗi loại gói thầu, từ đó giảm thiểu khả năng xảy ra mâu thuẫn, gian lận, và các hình thức không minh bạch khác. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia mà còn tăng cường niềm tin của công chúng vào hệ thống đấu thầu.

- Nâng cao hiệu quả đấu thầu: Việc phân loại gói thầu giúp nâng cao hiệu quả của quy trình đấu thầu bằng cách lựa chọn hình thức đấu thầu phù hợp với từng loại gói thầu. Khi gói thầu được phân loại chính xác, quá trình đấu thầu có thể được thực hiện một cách tối ưu nhất, tiết kiệm thời gian và chi phí. Các phương pháp đấu thầu khác nhau sẽ được áp dụng dựa trên đặc điểm cụ thể của từng gói thầu, từ đó tối ưu hóa quy trình đánh giá và lựa chọn nhà thầu, đồng thời giảm thiểu các chi phí không cần thiết và tăng cường hiệu quả thực hiện dự án.

- Đảm bảo tính công bằng: Phân loại gói thầu cũng góp phần quan trọng trong việc đảm bảo tính công bằng trong đấu thầu. Khi các gói thầu được phân loại rõ ràng, các nhà thầu có thể lựa chọn và tham gia vào các gói thầu phù hợp với năng lực và chuyên môn của mình. Điều này tạo ra một sân chơi công bằng, nơi mà mỗi nhà thầu có cơ hội cạnh tranh dựa trên khả năng thực sự của mình, thay vì bị đặt vào tình thế phải cạnh tranh với các nhà thầu có chuyên môn khác hẳn. Tính công bằng này không chỉ giúp các nhà thầu nhỏ và vừa có cơ hội tham gia mà còn thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh và nâng cao chất lượng của các dịch vụ và sản phẩm được cung cấp.

- Tạo điều kiện thuận lợi cho quản lý dự án: Phân loại gói thầu giúp quản lý dự án trở nên dễ dàng hơn bằng cách phân chia rõ ràng các công việc và yêu cầu. Điều này giúp chủ đầu tư và nhà thầu có thể lên kế hoạch, kiểm soát và thực hiện các phần việc cụ thể một cách hiệu quả hơn. Các gói thầu được phân loại chính xác cho phép việc theo dõi tiến độ, kiểm tra chất lượng và quản lý rủi ro trở nên đơn giản hơn, từ đó đảm bảo dự án được thực hiện đúng tiến độ và đạt được các mục tiêu đề ra.

- Hỗ trợ việc đưa ra quyết định thông minh: Phân loại gói thầu cung cấp thông tin rõ ràng và cụ thể về từng loại gói thầu, giúp các nhà quản lý dự án và nhà thầu đưa ra các quyết định chiến lược thông minh hơn. Việc hiểu rõ về tính chất, yêu cầu và quy trình của từng gói thầu giúp các bên liên quan đưa ra các quyết định hợp lý về đầu tư, lựa chọn nhà thầu và phân bổ nguồn lực, từ đó tăng cường khả năng thành công của dự án.

5. Mối quan hệ giữa dự án, dự toán mua sắm và gói thầu

Hiểu rõ mối quan hệ tầng nấc giữa Dự án (tổng thể) - Dự toán (ngân sách) - Gói thầu (thực thi) là điều kiện tiên quyết để lập Kế hoạch lựa chọn nhà thầu một cách khoa học.

5.1. Nguyên tắc phân chia gói thầu 

Việc phân chia gói thầu không phải là sự tùy tiện mà phải tuân thủ các nguyên tắc kinh tế - kỹ thuật khắt khe được quy định tại Điều 37 Luật Đấu thầu 2023.

  • Tính kỹ thuật: Các phần việc trong cùng một gói thầu phải có sự tương đồng về công nghệ hoặc yêu cầu năng lực thực hiện. Việc gộp quá nhiều nội dung không liên quan vào một gói thầu có thể làm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu chuyên sâu, hoặc dẫn đến tình trạng nhà thầu trúng thầu phải thuê quá nhiều thầu phụ, làm tăng chi phí trung gian và khó kiểm soát chất lượng.
  • Trình tự thực hiện: Phân chia gói thầu phải bám sát tiến độ tổng thể của dự án. Một gói thầu không thể được triển khai nếu các điều kiện tiền đề từ gói thầu trước đó chưa hoàn thành (ví dụ: gói thầu lắp đặt thiết bị y tế phải được thực hiện sau khi gói thầu xây dựng phòng mổ đã cơ bản hoàn thiện phần thô).
  • Tính đồng bộ: Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm đảm bảo rằng sau khi tất cả các nhà thầu hoàn thành phần việc của mình, các mảnh ghép này phải khớp nối hoàn hảo để tạo nên một công trình, dự án vận hành an toàn và hiệu quả.

Kế hoạch lựa chọn nhà thầu có thể được lập cho toàn bộ dự án hoặc lập cho một số gói thầu để thực hiện trước nếu chưa đủ điều kiện lập cho toàn bộ. Đây là sự linh hoạt cần thiết cho các dự án lớn có thời gian chuẩn bị kéo dài.

5.2. Các hành vi bị cấm

Một trong những vi phạm phổ biến và nghiêm trọng nhất mà Luật Đấu thầu 2023 tập trung ngăn chặn là hành vi "chia dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu trái với quy định nhằm mục đích chỉ định thầu hoặc hạn chế sự tham gia của các nhà thầu".

Điều 16 của Luật liệt kê cụ thể các hành vi bị cấm này như một phần của cuộc chiến chống tham nhũng, lãng phí trong đầu tư công. Hạn mức chỉ định thầu hiện nay là dưới 1 tỷ đồng cho các gói thầu hàng hóa, xây lắp, phi tư vấn và dưới 500 triệu đồng cho gói thầu tư vấn thuộc dự án đầu tư công. Việc cố ý tách một gói thầu xây lắp 1,8 tỷ đồng thành hai gói thầu nhỏ dưới 1 tỷ đồng để áp dụng chỉ định thầu rút gọn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Hệ quả của việc vi phạm không chỉ dừng lại ở việc hủy thầu mà còn dẫn đến:

  • Bồi thường thiệt hại cho các bên liên quan.
  • Cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 01 đến 05 năm đối với tổ chức, cá nhân vi phạm.
  • Truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng về tài sản nhà nước.

Chủ đầu tư và người có thẩm quyền phải tự chịu trách nhiệm về quyết định phân chia gói thầu của mình, đảm bảo tính tiết kiệm và hiệu quả tối ưu cho ngân sách.

Kết luận

Việc hiểu đúng bản chất và phân loại chính xác các loại gói thầu—từ gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa, dịch vụ tư vấn đến các gói thầu hỗn hợp phức tạp—chính là chìa khóa để đảm bảo sự vận hành trơn tru của toàn bộ chu trình dự án. Gói thầu không chỉ là đối tượng của một cuộc đấu thầu, mà còn là văn bản cam kết về trách nhiệm và quyền lợi giữa chủ đầu tư và nhà thầu được cụ thể hóa thông qua hợp đồng. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về phân loại gói thầu theo Luật Đấu thầu không chỉ giúp các bên tránh được những rủi ro về mặt thủ tục hành chính, mà còn triệt tiêu các hành vi chia nhỏ gói thầu trái quy định nhằm mục đích chỉ định thầu hoặc làm sai lệch bản chất cạnh tranh.

Trong kỷ nguyên quản trị hiện đại, khi các dự án ngày càng đòi hỏi sự chuyên môn hóa sâu sắc và sự phối hợp đa ngành, năng lực xác lập gói thầu của chủ đầu tư càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một gói thầu được thiết kế hợp lý, phân loại đúng đắn sẽ là nền tảng để lựa chọn được "đúng người, đúng việc", đảm bảo chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng nguồn vốn quốc gia. Do đó, nắm vững các quy định pháp luật về gói thầu không chỉ là yêu cầu thực thi kỹ thuật, mà còn là biểu hiện của một tư duy quản trị minh bạch, thượng tôn pháp luật, hướng tới sự phát triển bền vững của hệ thống hạ tầng và kinh tế - xã hội.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!