Nội dung được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Dân sự của Công ty luật Minh Khuê

>> Luật sư tư vấn pháp luật Dân sự, gọi: 1900 6162

1. Cơ sở pháp lý:

- Hiệp định đối tác tự nguyện giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu về thực thi luật lâm nghiệp, quản trị rừng và thương mại lâm sản

2. Hiệp định VPA/FLEGT có hiệu lực khi nào và thời hạn của Hiệp định là bao lâu?

Hiệp định VPA/FLEGT được Chính phủ Việt Nam phê duyệt và Liên minh Châu Âu phê chuẩn vào tháng 4/2019 và có hiệu lực từ tháng 6/2019. Hiệp định sẽ có hiệu lực trong thời gian 5 năm, đến giữa năm 2024, và sẽ được tự động gia hạn cho giai đoạn 5 năm tiếp theo trừ khi một trong hai Bên từ bỏ việc gia hạn bằng cách thông báo cho Bên kia bằng văn bản ít nhất 12 tháng trước ngày gia hạn.

3. Hiệp định VPA/FLEGT sẽ được thực thi như thế nào?

Mặc dù Hiệp định VPA/FLEGT đã có hiệu lực từ giữa năm 2019 nhưng sẽ mất một khoảng thời gian để Hệ thống VNTLAS và cơ chế cấp phép FLEGT được thiết lập và vận hành đầy đủ. Việc thực thi Hiệp định sẽ trải qua nhiều giai đoạn.

Vào tháng 11/2017, các Bên đã thống nhất về Khung thực hiện chung nhằm hướng dẫn và giám sát giai đoạn đầu tiên của quá trình thực thi Hiệp định. Khung thực hiện chung bao gồm giai đoạn dẫn đến đánh giá chung về tính sẵn sàng vận hành của Hệ thống VNTLAS trước khi thực hiện cấp phép FLEGT.

Chính phủ Việt Nam đã ban hành Kế hoạch triển khai thực thi Hiệp định VPA/FLEGT tại Quyết định số 1624/QĐ-TTg ngày 14/11/2019 của Thủ tướng Chính phủ. Kế hoạch này nhằm phân công nhiệm vụ, trách nhiệm cho các Bộ ngành, địa phương và các cơ quan, tổ chức liên quan trong việc triển khai thực thi Hiệp định. Kế hoạch bao gồm 7 nhóm nhiệm vụ chính như sau:

- Tuyên truyền và công bố thông tin;

- Hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật;

- Cải thiện hạ tầng kỹ thuật để vận hành Hệ thống VNTLAS;

- Nâng cao năng lực thực thi Hiệp định VPA/FLEGT;

- Quản lý, giám sát và đánh giá việc thực thi Hiệp định VPA/FLEGT;

- Hoàn thiện cơ chế chính sách phát triển bền vững ngành chế biến gỗ xuất khẩu;

- Tăng cường hợp tác khu vực và toàn cầu về thực thi luật lâm nghiệp, quản trị rừng và thương mại lâm sản.

Trong giai đoạn đầu tiên, Việt Nam đang xây dựng một Nghị định của Chính phủ quy định Hệ thống VNTLAS, cũng như sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành khi cần thiết nhằm cung cấp cơ sở pháp lý cho việc thực thi Hiệp định. Các văn bản quy phạm pháp luật và các hướng dẫn này cũng sẽ là cơ sở cho việc thiết lập các hệ thống và cơ sở hạ tầng kỹ thuật, nâng cao năng lực cho các cơ quan xác minh cũng như cho các Tổ chức và Hộ gia đình.

Trước khi vận hành cơ chế cấp phép FLEGT, EU và Việt Nam sẽ tiến hành một đánh giá chung nhằm xác nhận rằng Hệ thống VNTLAS đang được vận hành theo quy định của Hiệp định. Đánh giá chung này sẽ được tiến hành khi các công việc chuẩn bị đã được hoàn thành, các hệ thống xác minh và cấp phép cũng như các cấu phần khác của Hiệp định VPA/FLEGT đang hoạt động. Đánh giá tính sẵn sàng có thể được thực hiện trong nhiều giai đoạn nhằm cho phép nhận diện, khắc phục và đánh giá lại bất kỳ điểm yếu của hệ thống. Việt Nam và EU sau đó sẽ quyết định thời điểm bắt đầu cấp phép FLEGT đánh dấu việc thực thi đầy đủ Hiệp định.

4. Việc thực thi Hiệp định VPA/FLEGT được quản lý như thế nào?

Việt Nam và EU đã thành lập Ủy ban thực thi chung (JIC) nhằm quản lý, giám sát và đánh giá Hiệp định. Ủy ban sẽ họp ít nhất hai lần một năm trong hai năm đầu tiên và một lần một năm trong những năm tiếp theo. Các cuộc họp bổ sung có thể được tổ chức theo yêu cầu của một trong hai Bên. Chức năng của Ủy ban được quy định tại Phụ lục IX của Hiệp định VPA/FLEGT.

Ủy ban sẽ đảm bảo các hoạt động của mình là minh bạch và thông tin về hoạt động và các quyết định của Ủy ban sẽ được công bố rộng rãi. Một trong những chức năng quan trọng của Ủy ban thực thi chung là công bố thông tin về việc thực thi Hiệp định, bao gồm Báo cáo thường niên về tiến trình thực thi Hiệp định, biên bản các cuộc họp và tóm tắt các quyết định của Ủy ban, và thông tin về đánh giá độc lập, bao gồm các thủ tục và báo cáo tóm tắt công khai của đánh giá độc lập.

4. Các bên liên quan đóng vai trò gì trong quá trình thực thi Hiệp định VPA/FLEGT?

Việt Nam và EU công nhận vai trò quan trọng của các bên liên quan trong ngành lâm nghiệp trong quá trình thực thi và giám sát Hiệp định VPA/FLEGT. Hiệp định cam kết rằng tham vấn với các bên liên quan sẽ được tổ chức thường xuyên trong quá trình thực thi Hiệp định và Việt Nam đảm bảo rằng sẽ có một cơ chế giám sát việc thực thi Hiệp định, bao gồm đại diện của các cơ quan chính phủ có liên quan và các bên liên quan khác.

Nhóm nòng cốt thực thi đa bên về Hiệp định VPA/FLEGT (Nhóm nòng cốt) được thành lập năm 2017 là đầu mối điều phối và thúc đẩy sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình thực thi Hiệp định. Nhóm nòng cốt bao gồm đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội ngành nghề, các tổ chức xã hội-nghề nghiệp, các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế, các viện và trung tâm nghiên cứu và các đối tác phát triển. Bên cạnh việc là một diễn đàn trao đổi thông tin thường xuyên, Nhóm nòng cốt còn góp ý và phản hồi về Hệ thống VNTLAS và đề xuất các vấn đề trình Ủy ban thực thi chung xem xét và phê duyệt.

Hiệp định cũng dự kiến một hệ thống có chức năng kiểm soát và đối chiếu, ví dụ như các cơ chế khiếu nại và đánh giá độc lập, cũng như cam kết về công bố các thông tin chính của ngành lâm nghiệp, nhằm thu hút sự tham gia của các bên liên quan trong việc thực thi và giám sát Hiệp định.

5. Hiệp định VPA/FLEGT và Hệ thống VNTLAS sẽ được giám sát và đánh giá như thế nào?

Một đơn vị đánh giá độc lập sẽ được Việt Nam ủy thác để đánh giá định kỳ việc thực hiện, tính hiệu quả và tính tin cậy của Hệ thống VNTLAS nhằm nhận diện, tài liệu hóa và báo cáo về bất kỳ sự không tuân thủ và các điểm yếu của hệ thống. Ngoài ra, Đơn vị đánh giá độc lập sẽ thiết lập và vận hành cơ chế khiếu nại, phản hồi về Hệ thống VNTLAS và cơ chế cấp phép FLEGT.

Đơn vị đánh giá độc lập sẽ báo cáo và đề xuất các biện pháp cải thiện trình Ủy ban thực thi chung xem xét. Ủy ban thực thi chung sẽ công bố cáo cáo tóm tắt của Đơn vị đánh giá độc lập.

Hiệp định VPA/FLEGT cũng bao gồm một cam kết về giám sát các tác động của Hiệp định trên các khía cạnh xã hội, kinh tế và môi trường. Điều này sẽ bao gồm đánh giá các tác động đối với các nhóm dân tộc thiểu số, cộng đồng địa phương, hộ gia đình và ngành công nghiệp gỗ. Mục đích của giám sát tác động sẽ là đánh giá tiến độ và những kết quả đạt được, nhận diện bất kỳ tác động bất lợi hoặc tiêu cực và quyết định các biện pháp phù hợp nhằm giảm thiểu các tác động bất lợi hoặc tiêu cực đó.

Ủy ban Châu Âu cũng tài trợ việc thực hiện Giám sát thị trường độc lập cho các quốc gia VPA/FLEGT và hoạt động này do Tổ chức gỗ nhiệt đới quốc tế (ITTO) quản lý. Giám sát thị trường độc lập sẽ đánh giá tình hình thương mại sản phẩm gỗ giữa Việt Nam và EU và tác động của cơ chế cấp phép FLEGT đối với thương mại này.

Trong quá trình thực thi Hiệp định, một khung giám sát và đánh giá sẽ được xây dựng với sự tham gia của các bên liên quan nhằm hướng dẫn quá trình này. Khung giám sát và đánh giá cũng sẽ đưa ra các cơ chế để các bên liên quan tham gia vào giám sát và đánh giá việc thực thi Hiệp định và các tác động dựa trên mối quan tâm của các bên liên quan.

6. Hiệp định VPA/FLEGT sẽ mang lại lợi ích như thế nào cho Việt Nam?

Việc triển khai thực hiện Hiệp định VPA/FLEGT được kỳ vọng sẽ mang lại một loạt các lợi ích về mặt kinh tế, xã hội và môi trường cho Việt Nam:

Tăng cường khả năng tiếp cận các cơ hội thị trường tại EU. Gỗ và sản phẩm gỗ có giấy phép FLEGT sẽ tự động đáp ứng các yêu cầu của Quy chế gỗ của EU, do vậy sẽ không phải thực hiện trách nhiệm giải trình, nhờ đó các nhà xuất khẩu của Việt Nam và các nhà nhập khẩu của EU sẽ tiết kiệm được thời gian và chi phí. Điều này sẽ góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của các sản phẩm gỗ Việt Nam tại thị trường EU, cũng như tăng niềm tin của các nhà nhập khẩu và người tiêu dùng của EU đối với các sản phẩm này. EU cam kết công nhận các sản phẩm gỗ có giấy phép FLEGT được xuất khẩu từ Việt Nam đáp ứng các yêu cầu của Quy chế gỗ của EU và thúc đẩy vị thế thị trường thuận lợi cho các sản phẩm này.

Cải thiện hình ảnh và vị thế thị trường của sản phẩm gỗ Việt Nam trên toàn cầu. Hiệp định VPA/FLEGT được kỳ vọng sẽ nâng cao hình ảnh và uy tín của ngành công nghiệp gỗ cũng như của sản phẩm gỗ Việt Nam trên thị trường quốc tế bởi vì Hiệp định này sẽ làm nổi bật những nỗ lực của Việt Nam trong việc tăng cường quản trị và tuân thủ pháp luật của một trong những ngành xuất khẩu mũi nhọn. Điều này sẽ góp phần củng cố vị thế thị trường của các sản phẩm gỗ được xác minh là hợp pháp của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Tăng cường quản trị rừng. Việc thực thi Hiệp định VPA/FLEGT sẽ tăng cường các quy định của ngành công nghiệp gỗ, nhờ đó góp phần cải thiện quản lý nhà nước và đóng góp vào tiến trình tái cơ cấu ngành. Đồng thời, Hiệp định VPA/FLEGT còn nhằm nâng cao trách nhiệm của khu vực tư nhân, bao gồm Tổ chức và Hộ gia đình, về tính hợp pháp của gỗ và sản phẩm gỗ, từ đó nâng cao trách nhiệm xã hội và nhận thức của khu vực tư nhân và của công chúng.

Nâng cao giá trị của ngành sản xuất gỗ trong nước. Việc thực thi Hiệp định VPA/FLEGT dự kiến sẽ góp phần gia tăng nhu cầu về gỗ sản xuất trong nước, đặc biệt là gỗ từ rừng trồng gỗ lớn và rừng trồng có giá trị gia tăng. Điều này sẽ khuyến khích sự phát triển các mối liên kết mạnh mẽ hơn giữa các nhà sản xuất, chế biến và xuất khẩu gỗ trong nước. Bằng cách này, Hiệp định VPA/FLEGT sẽ góp phần quản lý bền vững tài nguyên rừng ở Việt Nam.

Cải thiện tính minh bạch trong ngành lâm nghiệp. Hiệp định VPA/FLEGT gồm các quy định về tính minh bạch và tiếp cận thông tin cần thiết và hỗ trợ sự tham gia của các bên liên quan vào quá trình thực thi Hiệp định. Điều này đảm bảo rằng các thông tin chính về ngành lâm nghiệp được công bố rộng rãi là sự đóng góp quan trọng vào việc tăng cường quản trị rừng tại Việt Nam.

7. Tiến trình VPA/FLEGT đã mang lại những lợi ích gì?

Quá trình đàm phán VPA/FLEGT đã mang lại hiệu ứng tích cực trên các mặt sau:

Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật. Các bước đã được thực hiện nhằm thống nhất các quy định pháp luật trong ngành lâm nghiệp. Ví dụ như, từ năm 2012, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy định về quản lý lâm sản và kiểm soát chuỗi cung ứng mà đã đưa các quy định riêng rẽ trước đây vào một khuôn khổ chặt chẽ hơn. Quá trình xây dựng định nghĩa gỗ hợp pháp cũng đã lần đầu tiên kết hợp các quy định cụ thể trong ngành lâm nghiệp với quy định của các ngành khác trong một khuôn khổ toàn diện hơn.

Làm rõ quyền sử dụng đất lâm nghiệp. Quyền sử dụng đất lâm nghiệp được mô tả đầy đủ trong định nghĩa gỗ hợp pháp đối với cả Tổ chức và Hộ gia đình nhằm thiết lập tính hợp pháp của các nguồn cung gỗ trong nước. Một cách tiếp cận toàn diện đã được thực hiện nhằm xác định quyền sử dụng đất lâm nghiệp, bên cạnh giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì định nghĩa gỗ hợp pháp còn xác định một loạt giấy tờ/văn bản khác được sử dụng là bằng chứng về quyền sử dụng đất. Điều này phù hợp với thực tế rằng nhiều hộ gia đình vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng lại là những người sử dụng đất hợp pháp.

Quản lý và bảo vệ rừng tự nhiên trong nước. Trong những năm gần đây, Chính phủ Việt Nam đã thực hiện nhiều biện pháp tăng cường quản lý và kiểm soát việc khai thác rừng tự nhiên trong nước. Ví dụ như, năm 2014, Chính phủ đã ban hành lệnh cấm khai thác gỗ rừng tự nhiên, ngoại trừ việc khai thác một khối lượng giới hạn phục vụ nhu cầu tiêu dùng của cộng đồng địa phương. Lệnh cấm này đã được kết hợp với một loạt quy định pháp luật mới về quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng. Các biện pháp này không chỉ liên quan đến tiến trình VPA/ FLEGT mà còn phản ánh cam kết của Chính phủ trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến FLEGT.

Tham vấn và sự tham gia của các bên liên quan. So với các đàm phán thương mại khác tại Việt Nam, Hiệp định VPA/FLEGT đã tạo cơ hội cho các bên liên quan được đóng góp thường xuyên vào quá trình xây dựng Hiệp định thông qua các cơ chế tham vấn khác nhau. Theo thời gian, mức độ hiểu biết và tham gia của các tổ chức phi chính phủ Việt Nam vào các vấn đề của FLEGT cũng tăng lên, đặc biệt là thông qua Mạng lưới VNGO- FLEGT được thành lập vào năm 2012 để thúc đẩy sự đóng góp của các tổ chức xã hội vào tiến trình VPA/FLEGT.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Luật Minh Khuê - Sưu tầm & biên tập