Miễn nhiệm, cách chức Giám đốc, Tổng giám đốc của doanh nghiệp nhà nước trong những trường hợp nào?

Trong cơ cấu tổ chức quản lý của doanh nghiệp nhà nước, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc là người giữ vai trò quan trọng trong việc điều hành và tổ chức thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Với trách nhiệm quản lý nguồn vốn, tài sản nhà nước và bảo đảm doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, người giữ chức vụ này phải đáp ứng các yêu cầu về năng lực, phẩm chất và trách nhiệm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định, khi Giám đốc hoặc Tổng giám đốc không còn đáp ứng được yêu cầu quản lý hoặc có vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, việc miễn nhiệm hoặc cách chức có thể được xem xét áp dụng. Quy định về các trường hợp miễn nhiệm, cách chức không chỉ nhằm bảo đảm tính kỷ luật trong quản lý doanh nghiệp mà còn góp phần duy trì sự minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm trong hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

1. Giám đốc hoặc Tổng giám đốc doanh nghiệp nhà nước bị miễn nhiệm trong những trường hợp nào?

Theo khoản 1 Điều 102 Luật doanh nghiệp 2020, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc là người trực tiếp điều hành hoạt động hằng ngày của doanh nghiệp nhà nước và chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý cũng như chủ sở hữu về kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, nếu người giữ chức vụ này không còn đáp ứng các yêu cầu cần thiết hoặc có nguyện vọng cá nhân, pháp luật cho phép thực hiện việc miễn nhiệm nhằm bảo đảm hoạt động quản lý của doanh nghiệp được duy trì ổn định và hiệu quả. Giám đốc hoặc Tổng giám đốc bị miễn nhiệm trong trường hợp sau đây:

1.1. Không còn đủ tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định pháp luật

Giám đốc hoặc Tổng giám đốc sẽ bị miễn nhiệm khi không còn đáp ứng các tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định tại Điều 101 Luật doanh nghiệp 2020. Các tiêu chuẩn này bao gồm những yêu cầu về tư cách pháp lý, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm quản lý cũng như các điều kiện khác liên quan đến quan hệ gia đình, việc kiêm nhiệm chức vụ hoặc các yếu tố khác theo quy định. Khi một trong các điều kiện này không còn được bảo đảm, việc miễn nhiệm sẽ được thực hiện nhằm bảo đảm rằng người giữ chức vụ điều hành doanh nghiệp luôn đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về năng lực và tính minh bạch trong quản lý. Các tiêu chuẩn, điều kiện của Giám đốc, Tổng giám đốc như sau: 

• Không thuộc đối tượng quy định tại khoản 2 Điều 17 của Luật này.
•  Có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm trong quản trị kinh doanh hoặc trong lĩnh vực, ngành, nghề kinh doanh của công ty.
• Không phải là người có quan hệ gia đình của người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan đại diện chủ sở hữu; thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty; Phó Tổng giám đốc, Phó giám đốc và Kế toán trưởng của công ty; Kiểm soát viên công ty.
• Chưa từng bị cách chức Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Phó giám đốc hoặc Phó Tổng giám đốc tại công ty hoặc ở doanh nghiệp nhà nước khác.
• Không được kiêm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của doanh nghiệp khác.
• Tiêu chuẩn, điều kiện khác quy định tại Điều lệ công ty.

1.2. Có đơn xin nghỉ việc

Bên cạnh trường hợp bị miễn nhiệm do không còn đủ tiêu chuẩn, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc cũng có thể được miễn nhiệm khi có đơn xin nghỉ việc. Đây là trường hợp người giữ chức vụ chủ động đề nghị chấm dứt nhiệm vụ điều hành vì những lý do cá nhân hoặc điều kiện công tác. Khi đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét và quyết định việc miễn nhiệm để bảo đảm quá trình chuyển giao công việc được thực hiện đúng quy định và không ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp.

Như vậy, việc miễn nhiệm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc được đặt ra trong những trường hợp nhất định nhằm bảo đảm người giữ chức vụ điều hành luôn đáp ứng các tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật và phù hợp với yêu cầu quản lý của doanh nghiệp.

2. Giám đốc hoặc Tổng giám đốc doanh nghiệp nhà nước phải đáp ứng những tiêu chuẩn và điều kiện nào?

Theo khoản 2 Điều 102 Luật Doanh nghiệp 2020, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc là người trực tiếp điều hành hoạt động hằng ngày của doanh nghiệp nhà nước, chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện các chiến lược, kế hoạch kinh doanh và quản lý các nguồn lực của doanh nghiệp. Theo đó, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc bị xem xét cách chức trong trường hợp sau đây:

Thứ nhất, không thuộc đối tượng bị cấm thành lập và quản lý doanh nghiệp.

Giám đốc hoặc Tổng giám đốc phải là người không thuộc các đối tượng bị cấm thành lập và quản lý doanh nghiệp theo quy định của pháp luật. Đây là những trường hợp được liệt kê trong pháp luật nhằm bảo đảm rằng người giữ chức vụ quản lý phải có đầy đủ năng lực pháp lý và tư cách để thực hiện nhiệm vụ quản lý doanh nghiệp.

Thứ hai, có trình độ chuyên môn và kinh nghiệm trong quản trị kinh doanh hoặc trong lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh của công ty.

Người được bổ nhiệm làm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc cần có trình độ chuyên môn phù hợp và kinh nghiệm thực tiễn trong quản trị kinh doanh hoặc trong lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp. Điều này giúp bảo đảm người điều hành có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để tổ chức và quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh của công ty.

Thứ ba, không có quan hệ gia đình với các chức danh quản lý quan trọng của doanh nghiệp hoặc cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Giám đốc hoặc Tổng giám đốc không được là người có quan hệ gia đình với người đứng đầu hoặc cấp phó của cơ quan đại diện chủ sở hữu; với thành viên Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty; với Phó Giám đốc, Phó Tổng giám đốc, Kế toán trưởng và Kiểm soát viên của công ty. Quy định này nhằm tránh tình trạng xung đột lợi ích và bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong hoạt động quản lý doanh nghiệp nhà nước.

Thứ tư, chưa từng bị cách chức khỏi các chức danh quản lý tại doanh nghiệp nhà nước.

Người được bổ nhiệm làm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc không được từng bị cách chức khỏi các chức danh quản lý như Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Giám đốc, Tổng giám đốc hoặc Phó Giám đốc, Phó Tổng giám đốc tại công ty đó hoặc tại doanh nghiệp nhà nước khác. Điều này nhằm bảo đảm người được lựa chọn có uy tín và có quá trình công tác phù hợp trong hoạt động quản lý doanh nghiệp.

Thứ năm, không được đồng thời giữ chức vụ Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của doanh nghiệp khác.

Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của doanh nghiệp nhà nước không được kiêm nhiệm chức vụ tương tự tại doanh nghiệp khác. Quy định này nhằm bảo đảm người điều hành có thể tập trung toàn bộ thời gian và trách nhiệm cho việc quản lý doanh nghiệp mà mình được giao phụ trách, đồng thời hạn chế các xung đột lợi ích có thể phát sinh.

Thứ sáu, đáp ứng các tiêu chuẩn và điều kiện khác theo quy định của Điều lệ công ty.

Ngoài các tiêu chuẩn được pháp luật quy định, Điều lệ công ty có thể đặt ra thêm những yêu cầu cụ thể đối với Giám đốc hoặc Tổng giám đốc nhằm phù hợp với đặc điểm tổ chức, lĩnh vực hoạt động và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp.

3. Trong vòng bao nhiêu ngày phải tuyển chọn, bổ nhiệm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc mới sau khi miễn nhiệm hoặc cách chức?

Theo khoản 2 Điều 102 Luật Doanh nghiệp 2020, Để bảo đảm hoạt động quản lý và điều hành của doanh nghiệp nhà nước không bị gián đoạn, pháp luật quy định rõ thời hạn phải thực hiện việc tuyển chọn và bổ nhiệm người thay thế khi Giám đốc hoặc Tổng giám đốc bị miễn nhiệm hoặc cách chức. Quy định này nhằm duy trì sự ổn định trong tổ chức quản lý và bảo đảm các hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp được thực hiện liên tục.

Theo đó, trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày có quyết định miễn nhiệm hoặc cách chức, Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty có trách nhiệm xem xét, lựa chọn và quyết định bổ nhiệm người khác thay thế vị trí Giám đốc hoặc Tổng giám đốc. Khoảng thời gian 60 ngày được đặt ra nhằm tạo điều kiện để cơ quan có thẩm quyền có đủ thời gian đánh giá, lựa chọn người có năng lực và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của pháp luật.

Quy định này đồng thời thể hiện trách nhiệm của Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty trong việc bảo đảm bộ máy quản lý của doanh nghiệp luôn được duy trì đầy đủ và hoạt động hiệu quả. Việc bổ nhiệm kịp thời người thay thế không chỉ giúp ổn định hoạt động điều hành mà còn góp phần bảo đảm việc quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp được thực hiện đúng quy định và đạt hiệu quả.

Kết luận

Việc quy định các trường hợp miễn nhiệm hoặc cách chức Giám đốc, Tổng giám đốc doanh nghiệp nhà nước có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm kỷ cương và hiệu quả trong hoạt động quản lý doanh nghiệp. Đây là cơ chế cần thiết để kịp thời thay thế những cá nhân không còn đủ năng lực, điều kiện hoặc có vi phạm trong quá trình điều hành doanh nghiệp, từ đó bảo vệ lợi ích của Nhà nước và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tài sản công. Đồng thời, việc thực hiện đúng quy định về miễn nhiệm, cách chức còn góp phần xây dựng môi trường quản trị doanh nghiệp minh bạch, trách nhiệm và chuyên nghiệp. Trong bối cảnh doanh nghiệp nhà nước ngày càng giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế, việc áp dụng đúng các quy định về quản lý và xử lý trách nhiệm đối với người đứng đầu sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển ổn định, bền vững và hiệu quả của doanh nghiệp.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.