Nhà nước không cho phép cá nhân, tổ chức nào được can thiệp để tội phạm xảy ra mà không bị khởi tố. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít trường hợp tội phạm xảy ra đã gây thiệt hại cho bị hại không chỉ về lợi ích vật chất mà cả về tinh thần hoặc uy tín. Việc khởi tố vụ án hình sự để truy cứu trách nhiệm người thực hiện tội phạm trong các trường hợp này có thể lại gây thêm những tổn thất khác cho bị hại. Bởi vì, nếu không khởi tố vụ án để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện tội phạm mà để cho bị hại tự mình lựa chọn cách giải quyết sao cho vừa được đền bù một phần những mất mát xảy ra, vừa giữ được tình cảm xóm làng, họ hàng, anh em hoặc giữ kín những chuyện đời tư thì tác dụng của cách giải quyết này có thể còn lớn hơn. Vì thế, để hạn chế những trường hợp khi có tội phạm xảy ra, việc khởi tố vụ án có thể gây thêm tổn thất cho bị hại, pháp luật quy định trường hợp khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại, tạo khả năng và điều kiện cho bị hại được tự do lựa chọn cách giải quyết hoặc là yêu cầu pháp luật can thiệp hoặc tự dàn xếp với người đã gây thiệt hại cho mình một cách ổn thoả. Tuy vậy, pháp luật cho phép sự thể hiện ý chí của bị hại trong việc tự giải quyết các sự việc gây thiệt hại cho chính mình cũng chỉ trong giới hạn nhất định mà xã hội và cộng đồng có thể chấp nhận được.

Do đó, Điều 155 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định, đối với một số tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng xâm hại đến sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, quyền sở hữu công nghiệp của bị hại, nếu không có những tình tiết tăng nặng mà chỉ có những tình tiết quy định tại khoản 1 các điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155, 156 và 226 của BLHS năm 2015 thì chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của bị hại hoặc đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết.

Đối với những vụ án về các tội phạm trên, nếu bị hại không yêu cầu khởi tố thì cơ quan có thẩm quyền không được khởi tố vụ án. Trường hợp bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết thì người đại diện của họ có quyền yêu cầu khởi tô vụ án.

Đê ra quyết định khởi tố vụ án, cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm, xác định dấu hiệu của tội phạm và yêu cầu khởi tố của bị hại. Yêu cầu khởi tố của bị hại được thể hiện qua đơn yêu câu của họ hoặc ý kiến ở biên bản ghi lời khai.

Trong những trường hợp vụ án đã được khởi tố theo yêu cầu của bị hại nhưng người đã yêu cầu khởi tố tự nguyện rút yêu cầu thì vụ án phải được đình chỉ. Nếu vụ án đang trong giai đoạn điều tra thì cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra, nếu vụ án đã kết thúc điều tra và hồ sơ được chuyên sang viện kiểm sát thì viện kiểm sát đình chỉ vụ án, nếu hồ sơ vụ án đã chuyển sang toà án thì toà án đình chỉ vụ án. Trong trường hợp có căn cứ để xác định người đã yêu cầu khởi tố vụ án rút yêu cầu khởi tố trái với ý muốn của họ do bị ép buộc, cưỡng bức thì mặc dù người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu khởi tố, cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án vẫn tiếp tục tiến hành tố tụng đối với vụ án. Đối với những trường hợp bị hại hoặc người đại diện của bị hại đã rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp rút yêu cầu do bị ép buộc, cưỡng bức.

Những vụ án bị hại yêu cầu khởi tố nhưng có căn cứ đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án quy định tại khoản 1 Điều 230 và khoản 1 Điều 248, Điều 282 BLTTHS năm 2015 thì cơ quan điều tra, viện kiểm sát, toà án vẫn có quyền đình chỉ điều tra hoặc đình chỉ vụ án.

Mọi vướng mắc pháp lý liên quan đến lĩnh vực tố tụng hình sự về việc khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu người bị hại, quyền bào chữa, Hãy gọi ngay: 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực hình sự luôn sẵn sàng lắng nghe và giải đáp cụ thể.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật hình sự - Công ty luật Minh Khuê