Quy định về định giá tài sản trong vụ án hình sự cập nhật mới nhất

Trong hệ thống pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, việc xác định chính xác giá trị tài sản là một khâu nghiệp vụ có ý nghĩa then chốt, quyết định trực tiếp đến việc định tội danh, định khung hình phạt (đối với các tội phạm về tham nhũng, kinh tế hoặc xâm phạm sở hữu) và xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 , sửa đổi bổ sung năm 2025 đã khẳng định tầm quan trọng này bằng việc nâng Kết luận định giá tài sản lên thành một nguồn chứng cứ quan trọng, đòi hỏi quy trình thực hiện phải chặt chẽ, minh bạch và có giá trị pháp lý tuyệt đối cao.   

Để cụ thể hóa các quy định của BLTTHS 2015 và đáp ứng yêu cầu ngày càng phức tạp của các vụ án kinh tế, tham nhũng quy mô lớn, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 250/2025/NĐ-CP, quy định chi tiết việc thành lập và hoạt động của Hội đồng định giá tài sản, cũng như trình tự, thủ tục định giá tài sản trong tố tụng hình sự. Nghị định này, có hiệu lực từ ngày 22/9/2025, thay thế các quy định trước đây và đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn về tính chuyên nghiệp và khách quan.  

1. Cơ sở pháp lý và vai trò của định giá tài sản trong tố tụng hình sự

Định giá tài sản (ĐGTS) là hoạt động bắt buộc trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự mà giá trị tài sản là một yếu tố cấu thành tội phạm hoặc là căn cứ để xác định trách nhiệm dân sự. Kết luận định giá tài sản được định nghĩa là văn bản do Hội đồng định giá tài sản lập, kết luận về giá của tài sản được yêu cầu theo thủ tục do pháp luật tố tụng hình sự (TTHS) quy định.

Vai trò của ĐGTS đã được nâng cao đáng kể kể từ khi Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015 chính thức bổ sung Kết luận định giá tài sản vào danh mục các nguồn chứng cứ mới. Sự thay đổi này khẳng định giá trị pháp lý và tầm quan trọng của hoạt động định giá, buộc các cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét kết luận ĐGTS không chỉ là một tài liệu tham khảo mà là một bằng chứng cần được thẩm tra và đối chiếu kỹ lưỡng, tương tự như kết luận giám định. Việc xác định chính xác giá trị tài sản là yếu tố then chốt, quyết định trực tiếp đến việc định tội danh, định khung hình phạt (đối với các tội phạm về tham nhũng, kinh tế, hoặc xâm phạm sở hữu), và xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Cần phân biệt rõ ĐGTS trong TTHS với thẩm định giá (TĐG). Trong khi TĐG là dịch vụ chuyên nghiệp theo Luật Giá, phục vụ các mục đích kinh doanh hoặc tài chính, thì ĐGTS mang tính chất tư pháp. Hoạt động ĐGTS phục vụ mục đích tố tụng, được thực hiện bởi Hội đồng do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập theo trình tự, thủ tục nghiêm ngặt của BLTTHS và văn bản hướng dẫn.

Căn cứ cốt lõi cho hoạt động ĐGTS trong TTHS là Điều 215 và Điều 216 BLTTHS năm 2015, quy định về căn cứ, thủ tục và thời hạn định giá.

Tuy nhiên, để chi tiết hóa và nâng cao tính chuyên nghiệp của hoạt động này, Chính phủ đã ban hành văn bản pháp lý quan trọng nhất là Nghị định số 250/2025/NĐ-CP ngày 22/9/2025. Nghị định này quy định chi tiết việc thành lập và hoạt động của Hội đồng định giá tài sản, cũng như trình tự, thủ tục định giá tài sản trong tố tụng hình sự. Nghị định 250/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày ban hành (22/9/2025) và thay thế các quy định trước đây (ví dụ, Nghị định 30/2018/NĐ-CP ).   

Việc BLTTHS 2015 quy định Kết luận ĐGTS là nguồn chứng cứ kéo theo yêu cầu về tính pháp lý và độ tin cậy phải tuyệt đối cao. Do đó, Nghị định 250/2025/NĐ-CP ra đời là hệ quả tất yếu để thiết lập một cơ chế thủ tục đủ nghiêm ngặt, minh bạch và chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu chứng minh trong các vụ án phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh các vụ án kinh tế và tham nhũng ngày càng có quy mô lớn.

2. Quy định về trường hợp cấm tham gia định giá tài sản

Để đảm bảo tính độc lập và khách quan tuyệt đối của Kết luận định giá tài sản, Nghị định 250/2025/NĐ-CP đã quy định chặt chẽ 06 trường hợp cá nhân không được tham gia ĐGTS. Đây là một cơ chế sàng lọc quan trọng, nhằm loại trừ bất kỳ sự xung đột lợi ích nào có thể ảnh hưởng đến kết quả định giá:   

- Đồng thời là bị hại, đương sự; là người đại diện, người thân thích của bị hại, đương sự hoặc của bị can, bị cáo hoặc người bị tố giác hoặc có tin báo về tội phạm hoặc người bị kiến nghị khởi tố.

- Đã tham gia định giá hoặc định giá lại tài sản đang được yêu cầu định giá trước đó. Quy định này nhằm đảm bảo tính độc lập của kết luận mới, tránh sự bảo thủ kết quả cũ.

- Đã tham gia với các vai trò tố tụng khác như luật sư, người bảo vệ quyền lợi hợp pháp, nhân chứng, giám định viên, phiên dịch, người tiến hành tố tụng trong vụ án đang cần định giá tài sản.

- Có lý do tin rằng người đó có thể không vô tư khi tiến hành định giá. Đây là quy định mở nhằm bao quát các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến tính khách quan, đảm bảo sự vô tư trong hoạt động tư pháp.

Đang thi hành kỷ luật Đảng hoặc kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức từ hình thức cảnh cáo trở lên. Quy định này là một điểm mới và tiến bộ, thể hiện sự nghiêm khắc của Chính phủ trong việc loại bỏ các cá nhân có dấu hiệu thiếu liêm chính khỏi quy trình tư pháp. Điều này trực tiếp củng cố giá trị chứng cứ của kết luận định giá bằng cách đảm bảo rằng những người đưa ra kết luận phải có uy tín và đạo đức nghề nghiệp cao nhất.

Nếu thành viên Hội đồng bị kỷ luật từ hình thức cảnh cáo trở lên trong quá trình định giá, họ không được tiếp tục tham gia. Trong trường hợp này, Hội đồng tiếp tục định giá; nếu không đủ số lượng thành viên tối thiểu, Hội đồng phải báo cáo cơ quan thành lập để bổ sung.

Quy định này yêu cầu cơ quan cử người tham gia Hội đồng ĐGTS (như Sở Tài chính, các cơ quan chuyên môn) phải rà soát chặt chẽ hồ sơ nhân sự, bao gồm cả lịch sử kỷ luật. Đồng thời, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng cũng được quyền có ý kiến về danh sách thành viên Hội đồng để rà soát các trường hợp bị cấm này.

3. Trình tự, thủ tục định giá lần đầu 

3.1. Thủ tục yêu cầu định giá tài sản

Hoạt động định giá tài sản bắt đầu khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng gửi văn bản yêu cầu định giá tài sản. Văn bản này phải kèm theo toàn bộ hồ sơ và tài liệu liên quan đến tài sản cần định giá, gửi đến Hội đồng ĐGTS thường xuyên hoặc cơ quan được yêu cầu thành lập Hội đồng.

Đối với các vụ án liên quan đến nhiều loại tài sản khác nhau, cơ quan tố tụng có trách nhiệm rà soát và phân loại tài sản trước khi gửi yêu cầu. Mục đích là để yêu cầu thành lập Hội đồng ĐGTS có cấp độ và chức năng quản lý nhà nước phù hợp đối với loại tài sản đó, từ đó đảm bảo tính chuyên môn và hiệu quả của quá trình định giá.

3.2. Trình tự tiếp nhận và rà soát hồ sơ 

Ngay sau khi nhận được yêu cầu, cơ quan được yêu cầu thành lập Hội đồng phải lập tức rà soát hồ sơ, tài liệu để xác định rõ yêu cầu định giá, thông tin cần thiết và thời hạn định giá.

Trong tối đa 10 ngày làm việc, cơ quan được yêu cầu thành lập Hội đồng phải gửi văn bản phản hồi cho cơ quan yêu cầu để làm rõ các nội dung yêu cầu định giá và hồ sơ (nếu có nội dung chưa rõ ràng). Từ chối Thành lập: Nếu cơ quan này từ chối thành lập Hội đồng vì không thuộc các trường hợp quy định tại Điều 8, 9, 10, 11 của Nghị định 250/2025/NĐ-CP, họ phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do trong vòng 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận yêu cầu.

3.3. Quy định về thời hạn định giá ài sản

Thời hạn định giá tài sản là một yếu tố pháp lý quan trọng, phải thực hiện theo quy định tại Điều 216 Bộ luật Tố tụng hình sự được sửa đổi, bổ sung năm 2025. Nghị định 250/2025/NĐ-CP đã làm rõ cách tính thời gian để tránh tranh chấp và kéo dài tố tụng.

Thời gian định giá được tính từ thời điểm Hội đồng ĐGTS nhận được văn bản yêu cầu định giá kèm theo đầy đủ hồ sơ, tài liệu theo quy định. Việc quy định thời hạn ĐGTS chỉ bắt đầu khi nhận được đầy đủ hồ sơ là một cơ chế quản lý tiến độ chặt chẽ. Điều này đặt trách nhiệm cao hơn lên cơ quan yêu cầu tố tụng trong việc chuẩn bị hồ sơ hoàn chỉnh ngay từ đầu.

Nếu Hội đồng cần bổ sung tài liệu, phải gửi văn bản yêu cầu bổ sung trong vòng 05 ngày làm việc từ ngày nhận yêu cầu. Trong trường hợp này, thời gian định giá sẽ được tính lại từ thời điểm Hội đồng nhận được đầy đủ tài liệu bổ sung.

3.4. Căn cứ xác định giá trị tài sản

Đối với tài sản không bị cấm lưu hành: Giá trị phải dựa trên ít nhất một trong các căn cứ sau: Giá tài sản được chuyển nhượng, chào bán, chào mua công khai trên thị trường.Giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định hoặc quyết định (giá có hiệu lực tại thời điểm yêu cầu định giá). Nếu có khung giá, sẽ áp dụng giá cụ thể do đơn vị sản xuất kinh doanh quy định.Báo cáo, chứng thư thẩm định giá của doanh nghiệp TĐG; báo cáo tư vấn giá của đơn vị tư vấn giá.Giá trong các văn bản, hồ sơ pháp lý về loại tài sản đó do cơ quan có thẩm quyền hoặc cơ quan yêu cầu cung cấp.

Đối với tài sản bị cấm lưu hành, chất độc hại, hoặc hạn chế lưu hành: Giá trị phải dựa trên giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định tại thời điểm yêu cầu. Nếu không có giá quy định, Hội đồng sẽ dựa trên giá của tài sản tương tự trên thị trường trong nước, thị trường khu vực và thị trường thế giới.

Khi thu thập giá thị trường, Hội đồng có trách nhiệm xem xét và điều chỉnh giá thu thập theo yếu tố thời gian và địa điểm của tài sản cần định giá, dựa trên phương pháp định giá do Hội đồng quyết định.

4. Định giá lại, định giá bổ sung và xử lý kiến nghị 

4.1. Cơ sở và điều kiện định giá lại tài sản 

Hoạt động định giá lại là một cơ chế kiểm soát chất lượng nhằm khắc phục sai sót trong quá trình định giá lần đầu. Định giá lại được thực hiện khi cơ quan tố tụng có đầy đủ căn cứ nghi ngờ về kết luận định giá lần đầu hoặc kết luận định giá lại trước đó.   

Việc yêu cầu định giá lại phải được thực hiện một cách nghiêm túc. Cơ quan tố tụng có trách nhiệm cung cấp cho Hội đồng định giá lại các tài liệu, hồ sơ của lần định giá trước, kèm theo các văn bản chứng minh cơ sở và lý do nghi ngờ kết quả định giá hoặc định giá lại đó. Yêu cầu phải cung cấp chứng cứ cụ thể chứng minh cơ sở nghi ngờ là một cơ chế sàng lọc quan trọng, nhằm hạn chế việc lạm dụng thủ tục định giá lại để trì hoãn tố tụng hoặc yêu cầu lại kết quả chỉ vì kết quả ban đầu không có lợi cho việc truy tố/xét xử.

Thẩm quyền thành lập Hội đồng định giá lại được gửi đến cơ quan yêu cầu thành lập Hội đồng ĐGTS lại theo quy định tại Điều 26 và Điều 27 NĐ 250/2025/NĐ-CP (thường là Hội đồng cấp tỉnh trở lên hoặc Hội đồng cấp trên quản lý tài sản chuyên ngành).

4.2. Quy định về định giá bổ sung

Định giá bổ sung được thực hiện khi kết luận định giá ban đầu chưa làm rõ hết các vấn đề liên quan đến giá trị tài sản hoặc cần xác định giá trị của tài sản mới được phát hiện liên quan đến vụ án.

Mặc dù Nghị định 250/2025/NĐ-CP tập trung chi tiết vào trình tự Định giá lần đầu và Định giá lại (Điều 26, 27) , cơ chế Định giá bổ sung vẫn được áp dụng theo nguyên tắc chung của BLTTHS, tương tự như giám định bổ sung. Tuy nhiên, quy trình chi tiết cho Định giá bổ sung không được làm rõ cụ thể trong các văn bản hướng dẫn chi tiết được đề cập.

Kết luận

Hoạt động định giá tài sản trong tố tụng hình sự được quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định chi tiết bởi Nghị định số 250/2025/NĐ-CP. Sự thay đổi này không chỉ củng cố Kết luận định giá tài sản là một nguồn chứng cứ quan trọng mà còn thiết lập một quy trình nghiệp vụ nghiêm ngặt, chuyên nghiệp hơn.   

Nghị định 250/2025/NĐ-CP đã tạo ra bước tiến quan trọng trong việc đảm bảo tính khách quan và liêm chính. Cụ thể là việc thiết lập hệ thống Hội đồng ĐGTS phân cấp rõ ràng (xã, tỉnh, bộ) và quy định chặt chẽ 06 trường hợp cấm tham gia định giá, bao gồm cả những cá nhân đang bị kỷ luật từ mức cảnh cáo trở lên. Cơ chế này loại bỏ xung đột lợi ích và tăng cường độ tin cậy của kết luận.   

Bên cạnh đó, việc quy định rõ ràng về trình tự, thủ tục, đặc biệt là việc tính thời hạn định giá chỉ bắt đầu khi Hội đồng nhận được đầy đủ hồ sơ, tài liệu theo Điều 216 BLTTHS , cùng với quyền từ chối định giá khi thiếu điều kiện, là các cơ chế kiểm soát tiến độ và chất lượng hiệu quả. Tóm lại, những cập nhật pháp lý này khẳng định cam kết của Nhà nước trong việc nâng cao hiệu quả giải quyết các vụ án hình sự liên quan đến tài sản, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và củng cố giá trị chứng cứ tuyệt đối của Kết luận định giá tài sản trong suốt quá trình tố tụng.

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê liên quan đến vấn đề: Quy định về định giá tài sản trong vụ án hình sự cập nhật mới nhất. Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!