Tìm hiểu khái quát về Hợp chúng quốc Hoa Kỳ

1. Khái quát về Hợp chúng quốc Hoa Kỳ

- Tên nước: Hợp chúng quốc Hoa kỳ, tên thường gọi là Hoa Kỳ hoặc Mỹ (United States of America).

- Thủ đô: Washington D.C.

- Quốc khánh: Ngày 04 tháng 07.

- Quốc kỳ: Quốc kỳ Hoa Kỳ có hai phần: Một phần nhỏ ở góc trái trên cùng có hình ảnh của 50 ngôi sao trên nền màu xanh dương, tượng trưng cho 50 tiểu bang hiện tại. Phần chính gồm 7 sọc đỏ và 6 sọc trắng, tượng trưng cho 13 tiểu bang sơ khai.

- Diện tích: 9,631,418 km².

- Dân số: 302,782.000 (2007).

- Kiểu nhà nước: Cộng hòa lập hiến.

2. Phân chia hành chính

Hợp chúng quốc Hoa Kỳ có 50 tiểu bang và một quận liên bang gồm:

Alabama, Alaska, Arizona, Arkansas, California, Col- orado, Connecticut, Delaware, Florida, Georgia, Hawaii, Idaho, Illinois, Indiana, Iowa, Kansas, Kentucky, Louisiana, Maine, Maryland, Massachusetts, Michigan, Minnesota, Mississippi, Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New Hampshire, New Jersey, New Mexico, New York, North Carolina, North Dakota, Ohio, Oklahoma, Oregon, Pennsylvania, Rhode Island, South Carolina, South Dakota, Tennessee, Texas, Utah, Vermont, Vir- ginia, Washington, West Virginia, Wisconsin, Wyoming và Quận Columbia.

3. Đảng chính trị

Hệ thống hai đảng tồn tại lâu dài trong lịch sử nước Mỹ là Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ. Ngoài hai đảng lớn này, các đảng phái khác cũng có hoạt động tích cực ở cấp liên bang và địa phương như Đảng tự do, Đảng xanh.

- Đảng cộng hòa: (tiếng anh: Republican Party, thường được gọi là GOP, viết tắt của "Grand Old Party") là một trong hai đảng chính trị lớn trong hệ thống đa đảng của chính trị, cùng với Đảng Dân chủ. Đảng Cộng hòa được thành lập vào năm 1854 bởi những nhà hoạt động bãi nô, những nhà duy tân, những cựu thành viên của Đảng Whig và Đảng Free Soil. Đảng Cộng hòa thời đầu chiếm ưu thế tại các miền Đông Bắc và Trung Tây, nhưng trong những thập kỉ gần đây đã chuyển về miền Tây trong lục địa, và đặc biệt là miền Nam. Trong giai đoạn lịch sử hiện tại, trong hai đảng chính thì Đảng Cộng hòa đã được cho là bảo thủ hơn về mặt xã hội và tự do hơn về mặt kinh tế.

Đảng Cộng hòa là đảng đứng thứ nhì tính vào năm 2004 với 55 triệu cử tri đăng ký, bao gồm khoảng một phần ba số cử tri. Các cuộc thăm dò ý kiến gần đây cho thấy khoảng 20% đến 33% người Mỹ tự nhận là thành viên đảng Cộng hòa và con số đang có xu hướng gia tăng mạnh.

Trong 45 người được bầu làm tổng thống Hoa Kỳ, 19 người là đảng viên Cộng hòa và 16 là đảng viên Dân chủ. Mặc dù đảng tăng cường đa số ở Thượng viện sau cuộc bầu cử năm 2018, đa số Hạ viện lại rơi vào tay của Đảng Dân chủ. Năm 2021, Joe Biden đắc cử tổng thống và Thượng viện cũng do Đảng Dân chủ kiểm soát.

4. Độ tuổi tham gia bầu cử, hệ thống pháp luật

Độ tuổi bầu cử: Từ tròn 18 tuổi.

Hệ thống pháp luật: Hệ thống pháp luật Anh – Mỹ, hay còn gọi hệ thống thông luật.

5. Bộ máy nhà nước

- Cơ quan lập pháp

Nghị viện Hoa Kỳ là gồm hai viện là Thượng nghị viện và Hạ nghị viện.

Thượng nghị viện có 100 nghị sĩ, được bầu từ các bang, mỗi bang được bầu 2 nghị sĩ. Một phần ba số Thượng nghị sĩ được bầu lại cứ 2 năm một lần. Nhiệm kỳ của Thượng nghị sĩ là 6 năm. Phó Tổng thống đương nhiên là Chủ tịch Thượng nghị viện. Những người được bầu làm thượng nghị sĩ phải ở độ tuổi từ 30 trở lên và có 9 năm là công dân Hoa Kỳ, đồng thời khi được bầu phải là cư dân của bang mà người đó được tuyển chọn.

Hạ nghị viện gồm 435 nghị sĩ có nhiệm kỳ 2 năm. Số Hạ nghị sĩ được bầu theo tỷ lệ số dân ở mỗi bang nhưng ít nhất mỗi bang phải có 1 nghị sĩ. Chủ tịch Hạ viện do Hạ viện bầu ra. Những người có thể được bầu làm hạ nghị sĩ phải từ 25 tuổi trở lên và phải là công dân của Hoa Kỳ ít nhất 7 năm và vào thời điểm được bầu phải là cư dân ở bang mà người đó được lựa chọn.

- Cơ quan hành pháp

Đứng đầu cơ quan hành pháp là Tổng thống. Tổng thống

Hợp chúng quốc Hoa Kỳ do nhân dân bầu ra thông qua đại cử tri đoàn với nhiệm kỳ 4 năm nhưng không được tại chức quá hai nhiệm kỳ. Điều kiện để ứng cử tổng thống bao gồm: i) phải là công dân Hoa Kỳ sinh ra ở Hoa Kỳ; ii) ít nhất là 35 tuổi và cư trú ít nhất 14 năm tại Hoa Kỳ.

Tổng thống có những quyền hạn rộng lớn để điều hành công việc quốc gia và các hoạt động của chính quyền liên bang. Tổng thống có thể ban hành các quy định, quy chế và chỉ thị, được gọi là những chế tài hành pháp, có hiệu lực bắt buộc đối với các cơ quan liên bang mà không cần có sự tán thành của Nghị viện. Tổng thống có thể phủ quyết bất kỳ một dự luật nào đã được Nghị viện thông qua và dự luật đó sẽ không trở thành luật trừ khi có hai phần ba thành viên trong mỗi viện phủ quyết để gạt bỏ sự phủ quyết của Tổng thống. Tổng thống là tổng chỉ huy các lực lượng vũ trang Hợp chúng quốc Hoa Kỳ; có thể huy động các đơn vị cận vệ quốc gia của bang phục vụ cho liên bang. Trong thời gian chiến tranh hay trong tình trạng khẩn cấp, Nghị viện có thể trao cho tổng thống những quyền thậm chí còn rộng hơn nữa để điều hành nền kinh tế quốc dân và bảo vệ an ninh quốc gia.

Tổng thống bổ nhiệm (và Thượng viện phê chuẩn) người đứng đầu các bộ và các cơ quan hành pháp, bổ nhiệm các viên chức khác giúp Tổng thống quản trị và thi hành chính sách cũng như pháp luật liên bang.

- Hệ thống tư pháp

Gồm có Tòa án tối cao (trong đó các thẩm phán được Tổng thống bổ nhiệm với sự chấp thuận của Thượng viện), 13 tòa phúc thẩm, 94 tòa các quận và 2 tòa xét xử đặc biệt.

Tòa án Tối cao là tòa án cấp cao nhất của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ và là tòa án duy nhất do Hiến pháp đặc biệt lập ra. Quyết định của Tòa án Tối cao thì không thể được chuyển

lên phúc thẩm ở bất kỳ tòa án nào khác. Nghị viện có quyền ấn định số thẩm phán trong Tòa án Tối cao và với những giới hạn được đặt ra, quyết định loại vụ việc nào Tòa án Tối cao có thể xét xử, nhưng Nghị viện không thể thay đổi các quyền mà chính Hiến pháp đã trao cho Tòa án Tối cao.

Cấp cao thứ hai trong việc xét xử liên bang là các tòa phúc thẩm, được thiết lập từ năm 1891 để tạo điều kiện thuận lợi cho việc sắp xếp các vụ xét xử và giảm bớt gánh nặng cho Tòa án Tối cao. Nghị viện đã lập ra 12 tòa phúc thẩm cho các khu vực và Tòa Phúc thẩm Hợp chúng quốc cho liên bang.

Các tòa án phúc thẩm xem xét lại các quyết định của tòa án quận (các tòa xét xử với quyền tài phán liên bang) trong phạm vi khu vực của mình. Các tòa phúc thẩm cũng có quyền xem xét lại các lệnh của các cơ quan quản lý độc lập, trong những trường hợp các cơ chế rà soát nội bộ của các cơ quan đã được sử dụng hết và vẫn còn sự bất đồng đáng kể đối với những quan điểm pháp lý. Ngoài ra, Tòa Phúc thẩm liên bang có quyền tài phán trong cả nước - xét xử phúc thẩm những vụ đặc biệt, như những vụ liên quan đến luật cấp bằng sáng chế và những vụ đã được quyết định bởi những tòa có quyền tài phán đặc biệt, bởi Tòa Thương mại quốc tế và Tòa án về Các yêu sách liên bang.

Dưới các tòa phúc thẩm là các tòa án quận. Năm mươi bang và lãnh thổ của Hợp chúng quốc được chia thành 94 quận sao cho những người liên quan tới việc kiện cáo có thể được hưởng sự xét xử một cách dễ dàng. Mỗi tòa án quận có ít nhất 2 thẩm phán, nhiều tòa có vài thẩm phán, và những quận đông dân nhất có hơn 2 tá thẩm phán. Tuỳ thuộc vào các vụ thụ lý, một thẩm phán của quận này có thể tạm thời làm thẩm phán của một quận khác. Nghị viện ấn định đường ranh giới của các quận theo dân số, diện tích và khối lượng công việc. Một số bang nhỏ tạo thành một quận, trong khi các bang lớn như New York, California và Texas, mỗi bang có bốn quận.

Hầu hết các vụ kiện tụng và tranh chấp do những tòa án quận xét xử đều liên quan tới những sai phạm ở cấp liên bang như lạm dụng thư từ, trộm cắp tài sản liên bang, vi phạm các luật về vệ sinh thực phẩm, hoạt động ngân hàng và các hành vi làm tiền giả. Đây là những tòa án liên bang duy nhất nơi các hội thẩm đoàn “lớn” sẽ kết tội những kẻ bị buộc tội, và các hội thẩm đoàn “nhỏ” sẽ quyết định vụ nào đưa ra xử.

Ngoài các tòa án liên bang thuộc quyền tài phán chung, đôi khi Quốc hội cũng có thể thiết lập các tòa án cho những mục đích đặc biệt. Các thẩm phán của những tòa án này, cũng giống như đồng nghiệp của họ ở các tòa án liên bang khác, có nhiệm kỳ cả đời, do sự bổ nhiệm của tổng thống và được sự phê chuẩn của Thượng viện. Hiện nay, có 2 tòa án đặc biệt có quyền tài phán trong cả nước đối với một số loại nhất định các vụ án. Tòa Thương mại Quốc tế sẽ xử những vụ liên quan đến thương mại và thuế quan quốc tế. Tòa án về Các yêu sách liên bang có quyền tài phán đối với hầu hết các yêu sách về thiệt hại tiền bạc đối với Hợp chúng quốc, những tranh chấp về các hợp đồng liên bang, những việc chính quyền liên bang “chiếm giữ” tài sản riêng một cách không hợp pháp, và nhiều loại yêu sách khác đối với Hợp chúng quốc.

LUẬT MINH KHUÊ (Sưu tầm & Biên tập)