1.Nguyên tắc xét xử trực tiếp

>> Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162

Xét xử trực tiếp là trực tiếp xem xét những chứng cứ của vụ án, chứ không chỉ là căn cứ vào hồ sơ. Điều này còn có tác dụng kiểm tra tính chân thực của những tài liệu do cơ quan điều tra, Viện kiểm sát thu thập trong quá trình điều tra truy tố, góp phần phát hiện những vi phạm trong hoạt động điều tra truy tố của các cơ quan tiến hành tố tụng, đảm bảo tình chân thực và khách quan trong quá trình giải quyết vụ án.

Nguyên tắc xét xử trực tiếp được thực hiện bằng cách hỏi và nghe ý kiến của bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án,... xem xét các vật chứng và nghe lời bào chữa của người bào chữa.

Nguyên tắc này đòi hỏi sự có mặt của các bị cáo và những người tham gia tố tụng tại phiên tòa và trong những trường hợp họ vắng mặt thì phải hoãn phiên tòa.

Tuy nhiên, nếu việc vắng mặt của họ không ảnh hưởng đến việc xác định sự thật của vụ án, họ cũng đã có lời khai và được công bố tại phiên tòa để mọi người cùng nghe, để Tòa án có thể trực tiếp kiểm tra lại các chứng cứ để xét xử vụ án được chính xác, vì vậy điều luật cũng chỉ rõ Tòa án " xem xét, kiểm tra tài liệu, chứng cứ đã thu thập; công bố biên bản, tài liệu và tiến hành hoạt động tố tụng khác để kiểm tra chứng cứ; nghe ý kiến của Kiểm sát viên, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự".

Nguyên tắc xét xử trực tiếp phải được chấp hành nghiêm chỉnh thì việc mở phiên tòa mới có ý nghĩa và mới đảm bảo được việc xử lý vụ án được chính xác.

Nguyên tắc này cũng đảm bảo tính độc lập xét xử của Tòa án, vì Tòa án dựa vào kết quả của phiên tòa và có quyền xét xử khác với ý kiến của cơ quan điều tra, viện kiểm sát.

Chính vì vậy, Tòa án phải kiểm tra một cách đầy đủ và khách quan các chứng cứ buộc tội cũng như các chứng cứ gỡ tội và tôn trọng quyên bào chữa của bị cáo. Tránh việc xét hỏi một cách qua loa, không muốn cho bị cáo khai khác với hồ sơ hoặc trái với dự định xét xử đã định trước.

Tòa án vi phạm nguyên tắc xét xử trực tiếp cũng đồng nghĩa với vi phạm nguyên tắc "Xác định sự thật khách quan của vụ án" và nguyên tắc "tính bảo vệ quyền bào chữa của bị cáo". Vì thế, toàn bộ bản án sẽ bị hủy hoặc sẽ bị hủy một phần nếu sự vi phạm chỉ ảnh hưởng đến một phần của bản án.

2.Xét xử vụ án bằng lời nói ?

>> Xem thêm: Truy cứu trách nhiệm hình sự là gì ? Quy định về truy cứu trách nhiệm hình sự?

Xét xử vụ án bằng lời nói

Xét xử vụ án bằng lời nói thể hiện ở chỗ bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án, giám định viên khai,... báo và trình bày miệng với Hội đồng xét xử.

Bởi, chỉ bằng lời nói thì người ta mới trình bày được suy nghĩ và nhận xét của mình. Vì vậy, chỉ có thể xét xử vụ án bằng cách nghe những lời khai về chứng cứ buộc tội, chứng cứ gỡ tội và yêu cầu của người có quyền lợi, nghĩa vụ được giải quyết trong vụ án,... Việc tranh luận giữa kiểm sát viên với Luật sư cũng được thực hiện bằng miệng; nếu có người vắng mặt thì Tòa án phải công khai lời khai của họ tại cơ quan điều tra cũng như các tài liệu khác tại phiên tòa.

Xét xử liên tục

Xét xử liên tục là việc Tòa án xét xử một vụ án từ lúc khai mạc phiên tòa đến khi tuyên bản án phải diễn ra một cách liên tục, trừ thời gian nghỉ cần thiết (nghi giữa buổi, nghỉ trưa, nghỉ đêm, nghỉ lễ tết).

Thời gian nghị án cũng là thời gian Tòa án vẫn làm việc và thời gian này dài hay ngắn tùy thuộc theo từng vụ án. Việc xét xử liên tục đảm bào cho Tòa án tập trung tư tưởng vào một vụ án và những người tham dự phiên tòa cũng có điều kiện theo dõi việc xét xử một cách dễ dàng, đầy đủ.

Để đảm bảo xét xử liên tục, các thẩm phán và hội thẩm nhân dân phải có mặt liên tục tại phiên tòa để nắm vững các tình tiết của vụ án. Vì vậy, trong trường hợp có người không tiếp tục tham gia xét xử được thì việc thay thế phải theo quy định của pháp luật.

3.Xét xử phải được tiến hành liên tục

>> Xem thêm: Nguyên tắc có đi có lại là gì ? Phân tích nguyên tắc có đi có lại trong quan hệ quốc tế

Việc xét xử phải được tiến hành liên tục từ khi bắt đầu phiên tòa đến khi tuyên án, trừ thời gian nghỉ (nghỉ qua đêm, ngày chủ nhật, ngày lễ, nghỉ vì lý do khách quan khác…). Thời gian nghị án cũng là thời gian Tòa án làm việc. Khi chưa kết thúc phiên tòa đã được bắt đầu thì Thẩm phán, Hội thẩm, Kiểm sát viên không được tiến hành tố tụng đối với vụ án khác.

4 Đảm bảo nguyên tắc xét xử trực tiếp, bằng lời nói và liên tục trong tố tụng hình sự?

>> Xem thêm: Những quyết định thuộc thẩm quyền toà án trong khi chuẩn bị xét xử ?

Xét xử vắng mặt

– Xét xử vắng mặt bị cáo:

Sự có mặt của bị cáo tại phiên tòa là bắt buộc trong các phiên xét xử, Điều 290 Bộ Luật tố tụng hình sự 2015 quy định như sau:

“1. Bị cáo phải có mặt tại phiên tòa theo giấy triệu tập của Tòa án trong suốt thời gian xét xử vụ án; nếu vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan thì bị áp giải; nếu bị cáo vắng mặt vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan thì phải hoãn phiên tòa.

Nếu bị cáo bị bệnh tâm thần hoặc bị bệnh hiểm nghèo thì Hội đồng xét xử tạm đình chỉ vụ án cho đến khi bị cáo khỏi bệnh.

Nếu bị cáo trốn thì Hội đồng xét xử tạm đình chỉ vụ án và yêu cầu Cơ quan điều tra truy nã bị cáo.”

Như vậy, việc xét xử chỉ được đảm bảo khi có mặt của bị cáo, nếu vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan thì bị áp giải; nếu bị cáo vắng mặt vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan thì phải hoãn phiên tòa.

Phiên tòa vẫn phải tiếp tục tiến hành xét xử để đảm bảo tiến trình xét xử, Tòa án chỉ có thể xét xử vắng mặt bị cáo trong các trường hợp:

+ Bị cáo trốn và việc truy nã không có kết quả;

+ Bị cáo đang ở nước ngoài và không thể triệu tập đến phiên tòa;

+ Bị cáo đề nghị xét xử vắng mặt và được Hội đồng xét xử chấp nhận;

+ Nếu sự vắng mặt của bị cáo không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan và sự vắng mặt của bị cáo không gây trở ngại cho việc xét xử.

– Xét xử vắng mặt người bào chữa

Người bào chữa phải có mặt tại phiên tòa để bào chữa cho người mà mình đã nhận bào chữa theo Khoản 1 Điều 350 Bộ Luật Tố tụng hình sự 2015.

Trường hợp người bào chữa vắng mặt lần thứ nhất vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan thì Tòa án phải hoãn phiên tòa, trừ trường hợp bị cáo đồng ý xét xử vắng mặt người bào chữa.

Nếu người bào chữa vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan hoặc được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt thì Tòa án vẫn mở phiên tòa xét xử.

Theo đó, nếu người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự, người kháng cáo, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến kháng cáo, kháng nghị được triệu tập đến phiên tòa thì phải có mặt tại phiên tòa. Nếu có người vắng mặt thì Hội đồng xét xử giải quyết:

+ Trường hợp người bào chữa vắng mặt lần thứ nhất vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan thì phải hoãn phiên tòa, trừ trường hợp bị cáo đồng ý xét xử vắng mặt người bào chữa. Trường hợp người bào chữa vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan hoặc được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt thì Tòa án vẫn tiến hành xét xử.

Trường hợp phải chỉ định người bào chữa theo quy định tại khoản 1 Điều 76 của Bộ luật này mà người bào chữa vắng mặt thì phải hoãn phiên tòa, trừ trường hợp bị cáo hoặc người đại diện của bị cáo đồng ý xét xử vắng mặt người bào chữa;

Vì vậy, để xét xử chính xác, khách quan vụ án, Bộ luật tố tụng hình sự quy định sự có mặt của những người tham gia tố tụng tại phiên toà. Toà án chỉ có thể xét xử vắng mặt ng-ời tham gia tố tụng trong những trường hợp pháp luật quy định và việc vắng mặt đó không ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan của vụ án, không trở ngại cho việc xét xử.

5.Đảm bảo việc xét xử liên tục

>> Xem thêm: Các tiêu chí đánh giá tác động của văn bản quy phạm pháp luật

-Sự có mặt của thành viên Hội đồng xét xử và Thư ký Tòa án

Phiên tòa chỉ được tiến hành khi có đủ thành viên Hội đồng xét xử và Thư ký Tòa án. Các thành viên Hội đồng xét xử phải xét xử vụ án từ khi bắt đầu cho đến khi kết thúc.

Khoản 2 Điều 288 Bộ Luật tố tụng hình sự quy định: “Trường hợp có Thẩm phán, Hội thẩm không tiếp tục tham gia xét xử vụ án nhưng có Thẩm phán, Hội thẩm dự khuyết tham gia phiên tòa từ đầu thì những người này được thay thế làm thành viên Hội đồng xét xử. Trường hợp Hội đồng xét xử có hai Thẩm phán mà Thẩm phán chủ tọa phiên tòa không tiếp tục tham gia xét xử được thì Thẩm phán là thành viên Hội đồng xét xử làm chủ toạ phiên tòa và Thẩm phán dự khuyết được bổ sung làm thành viên Hội đồng xét xử.

3. Trường hợp không có Thẩm phán, Hội thẩm dự khuyết để thay thế hoặc phải thay đổi chủ tọa phiên tòa mà không có Thẩm phán để thay thế theo quy định tại khoản 2 Điều này thì phải hoãn phiên tòa.”

Theo quy định trên, phiên tòa chỉ được tiến hành khi có đủ thành viên Hội đồng xét xử và Thư ký Tòa án, nêu có Thẩm phán, Hội thẩm không tiếp tục tham gia xét xử vụ án nhưng có Thẩm phán, Hội thẩm dự khuyết tham gia phiên tòa từ đầu thì những người này được thay thế làm thành viên Hội đồng xét xử.Trường hợp Thư ký Tòa án bị thay đổi hoặc không thể tiếp tục tham gia phiên tòa thì Tòa án vẫn có thể xét xử vụ án nếu có Thư ký Tòa án dự khuyết; nếu không có người thay thế thì tạm ngừng phiên tòa. Điều này nhằm đảm bảo quá trình xét xử có sự có mặt của thành viên Hội đồng xét xử và Thư ký Tòa án.

– Sự có mặt của Kiểm sát viên

Theo Khoản 1 Điều 289: “Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp phải có mặt để thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử tại phiên tòa; nếu Kiểm sát viên vắng mặt thì phải hoãn phiên tòa. Đối với vụ án có tính chất nghiêm trọng, phức tạp thì có thể có nhiều Kiểm sát viên. Trường hợp Kiểm sát viên không thể có mặt tại phiên tòa thì Kiểm sát viên dự khuyết có mặt tại phiên tòa từ đầu được thay thế để thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử tại phiên tòa.”

Theo đó Kiểm sát viên Viện kiểm sát cùng cấp phải có mặt để thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử tại phiên tòa; nếu Kiểm sát viên vắng mặt thì phải hoãn phiên tòa. Sự có mặt của kiểm sát viên đảm bảo phiên tòa được thực hiện một cách liên tục.

Như vậy, để bảo đảm việc xét xử liên tục, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân phải có mặt tại phiên toà suốt thời gian xét xử. Vì vậy, đối với những vụ án phải xét xử nhiều ngày Toà án thường cử Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân dự khuyết để có thể thay thế Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân không thể tham gia xét xử được, tránh việc hoãn phiên toà, bảo đảm xét xử liên tục.