Lập pháp là việc ban hành pháp luật theo trình tự quy định trong Hiến pháp của mỗi quốc gia. Lập pháp là một trong 03 chức năng quan trọng của Nhà nước, gồm: Chức năng lập pháp, hành pháp và tư pháp. Theo Hiến pháp Việt Nam 2013 thì Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và quyền lập pháp. Chuyên mục: "Lập pháp" phân tích các vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động ban hành văn bản pháp luật nói chung và quyền lập hiến nói riêng.
Theo Hiến pháp năm 1992, cơ quan lập pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Quốc hội, cơ quan đại biểu cao nhất, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Hiến pháp không chỉ xác định Quốc hội là cơ quan lập pháp.
Theo Khoản 3 Điều 2 Hiến pháp có quy định rằng: “Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.”
Cơ quan chuyên trách pháp luật của nhà Lý là Bộ Hình và Thẩm hình viện. Đảm nhận chức vụ này thường là á tướng kiêm nhiệm. Trong một số trường hợp, vua đích thân xử án như vụ kiện năm 1065 được vua Lý Thánh Tông thân hành xét xử.
Triều đại Lê Thánh Tông đã tạo ra một bước tiến lớn về kỹ thuật lập pháp và pháp điển hóa, thể hiện ở các tập hệ thống hóa pháp luật là Thiên Nam dư hạ tập và Hồng Đức thiện chính thư và đặc biệt là bộ Quốc triều hình luật (hay còn gọi là Bộ luật Hồng Đức)
Nước ta là một nước có 3 nhánh quyền lực đối trọng, kiểm soát nhau là lập pháp, hành pháp, tư pháp. Vậy lập pháp là gì? cơ quan nào có quyền lập pháp?... Bài viết dưới đây sẽ phân tích và làm rõ những vấn đề trên.
Lập quy là hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền căn cứ vào hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội; pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội và văn bản của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp trên đặt ra các quy định, gọi chung là văn bản dưới luật để thi hành các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước cấp trên.
Cơ quan lập pháp là kiểu hội đồng thảo luận đại diện có quyền thông qua các luật. Đây là một trong ba cơ quan chính gồm lập pháp, hành pháp và tư pháp của thể chế chính trị tam quyền phân lập. Vậy, cơ quan lập pháp ở Hoa kỳ là cơ quan nào?
Theo Hiến pháp Trung Quốc, Nhân Đại toàn quốc được cấu trúc như một cơ quan lập pháp đơn viện, với quyền lập pháp, quyền giám sát hoạt động của chính phủ, và quyền bầu cử các viên chức quan trọng của nhà nước.
Về cơ bản, khuôn khổ quy định của Hiến pháp năm 1992 về cơ chế thi hành quyền lực của Chính phủ tiếp tục được Hiến pháp năm 2013 kế thừa và có bước hoàn thiện phù hợp với yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền.
Ủy quyền lập pháp (delegation of legislative power) chính là hành vi của cơ quan lập pháp không trực tiếp thực thi quyền lập pháp mà trao/giao lại một phần quyền năng này cho cơ quan khác thực hiện.
Có thể khái quát hoạt động lập pháp của Quốc hội nước CHDCND Lào thành 2 giai đoạn chính sau đây: Giai đoạn từ 1975 – 1991 (Hội đồng nhân dân tối cao khóa I, II), hoạt động lập pháp chưa có cơ sở pháp lý quy định về quy trình lập pháp.
Thuyết tam quyền phân lập là học thuyết về tổ chức bộ máy nhà nước. Theo đó, Nhà nước có ba chức năng chính là hành pháp, lập pháp và tư pháp. Vậy, trong thời kỳ cận đại ba chức năng này được thể hiện trong nhà nước Quân chủ và Dân chủ như thế nào?
Nghị viện, hay nghị hội, là một loại hình thái của cơ quan lập pháp, do số lượng đại biểu nhất định trong nhân dân bầu ra mà hợp thành nhằm nắm giữ quyền lập pháp; các vị đại biểu này gọi là nghị sĩ, có thể thông qua bầu cử trực tiếp hoặc bầu cử gián tiếp
Ban hành luật thuộc thẩm quyền của cơ quan hành pháp. Ở nhiều nước, việc ban hành luật có ý nghĩa pháp lý và chính trị rất khác nhau. Đặc biệt ở những nước có sự phân quyền sâu sắc giữa hành pháp và lập pháp, việc ban hành luật có ý nghĩa như một quyền kiểm tra của hành pháp đối với lập pháp.
Nghị viện là cơ quan đại diện cao nhất của các tầng lớp dân cư trong xã hội, hình thành do bầu cử, có chức năng chủ yếu là lập pháp. Sự ra đời của chế độ Nghị viện gắn liền với cuộc cách mạng dân chủ tư sản.
Lập pháp là một trong những chức năng vô cùng quan trọng của nhà nước, lập pháp được thực hiện bởi các cơ quan chuyên trách, thực hiện nghiên cứu soạn thảo hệ thống văn bản quy phạm pháp luật phù hợp với chủ trương hoạt động của nhà nước.
Theo quy định của Hiến pháp CHLB Đức, các chủ thể có quyền trình dự luật/đưa ra đề xuất lập pháp gồm 03 cơ quan: Chính phủ liên bang, Hạ viện liên bang và Thượng viện liên bang (Điều 76 Hiến pháp). Đây là 03 cơ quan có vai trò quan trọng trong quy trình lập pháp của CHLB Đức.
Nghị viện tồn tại song song bên cạnh Tổng thống, Chính phủ và các cơ quan Tòa án để thực hiện chức năng lập pháp, một trong ba quyền lực quan trọng nhất của Nha nước. Cùng với sự thừa nhận nguyên tắc phân chia quyền lực trong việc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước tư sản.
Hồng Kông đã trở về với Trung Quốc được hơn mười năm. Mười năm thực hiện chính sách “một quốc gia, hai chế độ”, Hồng Kông vẫn có nền kinh tế phát triển. Năm 2006, GDP của Hồng Kông xếp thứ 40 trên thế giới với giá trị 253, 1 tỷ USD.
Cơ bản quy trình xây dựng luật ở Singapore được chia làm hai công đoạn: công đoạn Chính phủ (hầu hết các dự án luật đều do Chính phủ Singapore trình) và công đoạn Nghị viện. Mỗi năm, Nghị viện Singapore ban hành từ 20 đến 40 đạo luật.
