Tố tụng hình sự

Các hoạt động tố tụng trong giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử đều hướng đến mục đích chung là làm rõ có tội phạm hay không và người bị buộc tội có thật sự phạm tội hay không. Muốn vậy, phải xác định sự thật của vụ án

Bên cạnh việc làm rõ hành vi phạm tội, trách nhiệm hình sự của bị cáo và các tình tiết liên quan đến việc xử lý tội phạm, Tòa án còn phải xem xét, giải quyết những vấn đề dân sự phát sinh từ hành vi phạm tội, đặc biệt là trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người bị hại hoặc nguyên đơn dân sự. Ở góc độ này, bị đơn dân sự trở thành một chủ thể không thể thiếu trong tố tụng hình sự — người có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra, nhưng không phải là người trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội.

Quyền khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân, nhằm bảo đảm việc giải quyết các quyết định, hành vi tố tụng không đúng pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp được thực hiện một cách kịp thời và công bằng. Tuy nhiên, quyền khiếu nại phải được thực hiện trong thời hạn nhất định, được pháp luật quy định rõ ràng, nhằm tạo sự cân bằng giữa việc bảo vệ quyền lợi cá nhân và duy trì hiệu lực, ổn định của quá trình tố tụng hình sự.

Ở cương vị cao nhất của cơ quan điều tra, Thủ trưởng và Phó thủ trưởng chịu trách nhiệm lãnh đạo, chỉ huy, điều phối toàn bộ hoạt động điều tra – tố tụng, đảm bảo việc thực thi pháp luật được tiến hành đúng quy định, khách quan và hiệu quả. Với việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng Hình sự, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của những người đứng đầu cơ quan điều tra cũng được quy định chặt chẽ và rõ ràng hơn, nhằm tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và tính hiệu lực trong công tác điều tra hình sự.

Đảm bảo quy trình tố tụng khách quan, minh bạch và đúng pháp luật là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia tố tụng, đồng thời thực hiện mục tiêu bảo vệ công lý và duy trì trật tự xã hội. Một trong những chức danh có vai trò quan trọng nhưng thường ít được chú ý trong quá trình tố tụng là Thẩm tra viên. Đây là người được giao nhiệm vụ thẩm tra, kiểm tra, xác minh hồ sơ, tài liệu và chứng cứ vụ án trước khi vụ án được đưa ra xét xử hoặc khi tiến hành các quyết định tố tụng quan trọng.

Chứng cứ và chứng minh là một trong những vấn đề quan trọng nhất của tố tụng hình sự. Toàn bộ quá trình giải quyết vụ án hình sự thực chất là quá trình thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ. BLTTHS 2015 đã có những đổi mới gì trong vấn đề chứng cứ và chứng minh? Hãy cùng tìm hiểu

Thẩm vấn là dạng phỏng vấn khi các nhân viên thực thi pháp luật, quân nhân và các nhân viên cơ quan tình báo thực hiện với mục tiêu lấy được thông tin hữu ích. Việc thẩm vấn có thể liên quan đến một loạt các kỹ thuật, từ việc phát triển mối quan hệ với đối tượng đến tra tấn đối tượng.

Trên thực tế, chúng ta thường hay nghe cụm từ "án oan sai" khi nói về các vụ án hình sự gây rúng động trong dư luận xã hội. Trong đó, các bị cáo bị tuyên ở mức án cao nhất nhưng sau đó được minh oan. Việc đồng nhất hai loại "án oan" và "án sai" là một là chưa chính xác bởi lẽ án oan và án sai là hai việc khác nhau.

Trong quá trình điều tra và xét xử, không loại trừ khả năng xuất hiện những sai sót, bỏ sót chứng cứ hoặc phát sinh các tình tiết mới có thể làm thay đổi kết quả vụ án. Để khắc phục những hạn chế này, pháp luật hình sự Việt Nam quy định cơ chế phục hồi điều tra, cho phép các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét lại quyết định, hành vi tố tụng trước đó nhằm đảm bảo việc xử lý vụ án được khách quan, toàn diện và đúng pháp luật.

Bên cạnh việc quản lý, giám sát và giáo dục phạm nhân, việc bảo đảm chế độ ăn, ở là một trong những yếu tố cơ bản, trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần và hiệu quả cải tạo của phạm nhân. Pháp luật Việt Nam đã quy định chi tiết về chế độ ăn, ở nhằm đảm bảo quyền lợi cơ bản của phạm nhân, tôn trọng nhân phẩm con người, đồng thời duy trì kỷ luật, trật tự và hiệu quả quản lý trong trại giam. Chế độ này không chỉ mang tính pháp lý mà còn phản ánh quan điểm nhân đạo, tiến bộ của Nhà nước, hướng đến việc cải tạo phạm nhân một cách khoa học, minh bạch và nhân văn.

Mọi hoạt động xét xử chỉ thực sự bắt đầu khi Hội đồng xét xử tiến hành khai mạc phiên tòa theo đúng trình tự, thủ tục mà Bộ luật Tố tụng hình sự quy định. Khai mạc phiên tòa không chỉ mang ý nghĩa về mặt hình thức mà còn giữ vai trò thiết yếu nhằm xác định tính hợp pháp của phiên tòa, kiểm tra tư cách của những người tham gia, tạo tiền đề để các hoạt động xét xử diễn ra minh bạch, khách quan và công bằng. Từ việc kiểm tra sự có mặt của các chủ thể, ổn định trật tự phiên tòa, công bố quyết định đưa vụ án ra xét xử cho đến việc giải thích quyền và nghĩa vụ tố tụng… tất cả đều là những công việc quan trọng, đảm bảo cho quá trình xét xử được tiến hành đúng pháp luật, đúng thành phần và không xâm phạm quyền lợi hợp pháp của các bên.

Tòa án còn phải giải quyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra. Đây là một nội dung quan trọng thể hiện tính toàn diện, nhân văn và công bằng của pháp luật hình sự Việt Nam. Trong quá trình giải quyết phần dân sự trong vụ án hình sự, nguyên đơn dân sự là một chủ thể đặc biệt — người bị thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra và có yêu cầu bồi thường thiệt hại. Việc tham gia của nguyên đơn dân sự giúp đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại đồng thời góp phần làm sáng tỏ bản chất của vụ án và thực hiện nguyên tắc công bằng, “ở đâu có thiệt hại, ở đó phải có bồi thường”.

Mới đây, Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) đã có văn bản gửi Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bình Định để phản hồi về kiến nghị của cử tri liên quan đến Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Trong phiên tòa hình sự sơ thẩm, giai đoạn xét hỏi giữ vai trò trung tâm trong việc làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Đây là quá trình mà Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên, người bào chữa và những người tham gia tố tụng trực tiếp trao đổi, đặt câu hỏi để xác định bản chất hành vi phạm tội, trách nhiệm của bị cáo và các tình tiết liên quan. Trình tự xét hỏi được Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm phiên tòa diễn ra công khai, dân chủ và đúng pháp luật.

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định như thế nào về hai biện pháp ngăn chặn tạm giữ và tạm giam: Khái niệm tạm giữ là gì, tạm giam là gì; đối tượng áp dụng; thẩm quyền áp dụng; thời hạn tạm giữ, thười hạn tạm giam và thẩm quyền áp dụng biện pháp

Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn mở đầu và có ý nghĩa quyết định đối với việc xác lập trách nhiệm hình sự của cá nhân, pháp nhân thương mại có hành vi phạm tội. Đây là bước đánh dấu việc Nhà nước chính thức sử dụng quyền lực công để điều tra, truy tố và xét xử một hành vi được cho là có dấu hiệu tội phạm. Vì vậy, câu hỏi ai có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự là vấn đề mang tính nền tảng, bảo đảm mọi quyết định khởi tố đều được ban hành bởi đúng chủ thể có thẩm quyền, theo đúng trình tự, đảm bảo tính hợp pháp và hợp lý của quá trình tố tụng.

Nguyên tắc khách quan, công bằng và thượng tôn pháp luật là nền tảng để đảm bảo quyết định tố tụng đúng đắn, tránh oan sai, bỏ lọt tội phạm và bảo vệ quyền con người. Để thực hiện nguyên tắc này, pháp luật quy định rõ các cơ chế để các bên liên quan có quyền từ chối hoặc yêu cầu thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng khi có căn cứ nghi ngờ về sự thiên vị, xung đột lợi ích hoặc ảnh hưởng đến khách quan của vụ án.

Thi hành án hình sự là thi hành những bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án hình sự. Vậy thì căn cứ pháp lý nào xác định những bản án, quyết định nào được thi hành theo thủ tục thi hành án hình sự ? Những bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án hình sự?

Trong tố tụng hình sự, quyền kháng cáo và quyền kháng nghị là những bảo đảm quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị kết án, bị hại và các bên liên quan, đồng thời góp phần bảo đảm tính khách quan, công bằng của hoạt động xét xử. Thời hạn kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm được pháp luật quy định chặt chẽ, nhằm đảm bảo việc xem xét lại bản án, quyết định sơ thẩm được thực hiện kịp thời, đúng quy trình. Đây là một cơ chế quan trọng thể hiện nguyên tắc hai cấp xét xử, đồng thời khẳng định sự nghiêm minh và minh bạch của nền tư pháp hình sự Việt Nam.

Các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự – bao gồm cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án – đóng vai trò trung tâm trong việc phát hiện, xử lý hành vi phạm tội và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Tuy nhiên, trong quá trình tiến hành tố tụng, không ít cá nhân hoặc tổ chức cố tình thực hiện những hành vi nhằm cản trở hoạt động pháp lý của cơ quan tiến hành tố tụng, gây khó khăn cho việc thu thập chứng cứ, điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án.